هنرمندان طراح تشعیرهای خمسه نظامی شاه تهماسب

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیئت علمی گروه هنر، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران. دانشجوی دکتری پردیس بین‌المللی کیش دانشگاه تهران.

چکیده

هدف: هدف از این پژوهش تجزیه و تحلیل تشعیرهای خمسه نظامی شاه تهماسب و تطبیق آن با نگاره‌ها و تشعیرهای این دوره، ابتدا به منظور تشخیص نوع قلم پردازی و شیوه طراحی آثار و سپس مشخص کردن نگارگران این تشعیرهاست.
روش پژوهش: این پژوهش به روش استقرایی بوده و جزئیات آثار و شیوه‌های تثبیت شده هر هنرمند برای رسیدن به نتیجه کلی درباره او استفاده شده است. منابع این پژوهش، کتابخانه‌ای و از وبگاه موزه‌های بریتانیا و دیگر موزه‌های ذکر شده در متن است.
یافته‌ها: تشعیرهای خمسه نظامی به عنوان آخرین اثر مکتب تبریز دوم نشانگر اوج پیشرفت طراحی با آب مرکب و پرداز است. این اثر الهام‌بخش هنرمندانی بوده که تشعیرهای مرقع گلشن را در مکتب گورکانی کار کرده‌اند. در این پژوهش از بحث‌های کلی آرتور پوپ بر اساس جملات صادقی بیگ افشار و عالی افندی درباره آقامیرک، فراتر رفته و بر تصور این که این آثار توسط یک هنرمند و شاگردانش کار شده، خاتمه می‌دهد. تطبیقات و مطالعات جزئیات آثار ویژگی‌های قلم و شیوه هنرمندان آن عصر را به گونه‌ای بارزتر نمایانگر می‌کند.
نتیجه‌گیری: نتایج نشان می‌دهد نگارگرانی چون میرزا علی، سلطان محمد، قدیمی، میر سید علی، مظفرعلی و آقامیرک در انجام این تشعیرها نقش عمده داشته‌اند. ‌‌برخی از تشعیرها رابطه معنی‌داری با نگاره‌ها به ویژه جزئیاتی که در پس زمینه نگاره‌ها استفاده شده‌اند، دارند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Artists Designer Shah tahmasb's khamse Nezami Decorative border

نویسنده [English]

  • Solmaz Amirrashed
Faculty member, Art Group, Humanities Faculty, University of Mohaghegh Ardabili, Ardebil, Iran. Ph.D Candidate, University of Tehran, Kish International Campus
چکیده [English]

Objective: The purpose of this study is to analyze decorative borders in Khamse Nezami Shah Tahmasb and compare them with the paintings and decorative borders of this period, first to identify the type of writing and the way of designing works, and then to identify the painters of these decorative borders.
Methodology: The research is inductive and details of each artist's established works and practices have been used to reach a general conclusion about him/her. The sources of this research are library and website of British museums and other museums mentioned in the text.
Findings: Khamseh Nezami as the last work of Tabriz II School represents the peak of progress in Siyah Kalem design. This work has inspired artists who have worked on the Ghorkani School in India. The study goes beyond Arthur Pope's general arguments based on Sadeghi's remarks and Ali Afandi on Agha mirak, ending the notion that these works were performed by an artist and his students. Detailed comparisons and studies illustrate the work of the features of the pen and the style of the artists of that era Khamseh is one of the few works of the Safavid period that has been praised until then and its decorative borders are more beautiful than their predecessors. It is a bit difficult to distinguish the artist's style based on the paintings, but the repetitive elements in Mirza Ali's paintings and decorative borders were very helpful in this version. Some of the pages are linked to other corners of the work in the same and earlier versions. Khamseh's Decorative borders on the cross-sections are mainly of different designs. But there was no accurate information on which decorative borders were performed by any of the artists other than the probabilities. The excellent praise of Effendi and Sadeghi Big from Agha Mirak the painter and his emphasis on illumination have led the researchers to conclude that Decorative borders should be attributed to this painter. However, the analysis and comparison of the decorative borders with the works of one artist expresses something else. Some decorative borders have a significant relationship with the paintings, especially the details used in the background of the paintings. The results show that painters such as Mirza Ali, Sultan Mohammad, Ghadimi, Mir Seyed Ali, Mozafar Ali and Agha mirak played major roles in these decorative borders. Although certainty in assigning works is impossible, Examination of the works shows that the great designs were performed by these artists. The motifs used in the decorative borders are mostly quaint in earlier works such as Shahnameh and others but painting with Color is different from Siyah Kalem painting. As a result, those who have the skills to work with limited colors and Pointillism are more likely to be successful in Decorative borders.
Conclusion: The results show that painters such as Mirza Ali, Sultan Mohammad, Ghadimi, Mir Seyed Ali, Mozafar Ali and Agha mirak played a major role in performing these decorative borders. Some of the decorative borders have a significant relationship with the paintings, especially the details used in the background of the paintings.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Shah tahmasb's khamse Nezami
  • Decorative border
  • designer
آژند، یعقوب (1384). مکتب نگارگری تبریز، قزوین و مشهد، تهران: فرهنگستان هنر.

آژند، یعقوب (1386).اسلوب سیاه قلم در نگارگری ایران، نشریه هنرهای زیبا هنرهای تجسمی، 30(30)، شماره پیاپی 1522، 99-106.

آژند، یعقوب (1394). مکتب نگارگری تبریز و قزوین و مشهد. چاپ دوم، تهران: مؤسسه تألیف، ترجمه و نشر آثار هنری متن.

آژند، یعقوب (1392). نگارگری ایران، جلد دوم، چاپ دوم، تهران: انتشارات سمت.

آژند، یعقوب.(1387). مکتب نگارگری هرات، تهران: فرهنگستان هنر.

شراتو، امبرتو؛ گروبه، ارنست (1376). هنر ایلخانی و تیموری، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.

پاکباز، رویین (1380). نقاشی ایران از دیرباز تا امروز، چاپ دوم، تهران: انتشارات زرین و سیمین.

پوپ، آرتور (1389). سیر و صور نقاشی ایران، ترجمه یعقوب آژند، تهران: مولی.

پوپ، آرتور؛ فیلیس، اکرمن (1387-1390). سیری در هنر ایران، مترجمان نجف دریابندی و دیگران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.

سودآور، ابوالعلاء (1380). هنر دربارهای ایران، ترجمه ناهید محمد شمیرانی، چاپ اول، تهران: کارنگ.

صدر، سید ابوالقاسم (1388). دایره­المعارف هنرهای صنایع دستی و حروف مربوط به آن. چاپ دوم، تهران: انتشارات سیمای دانش.

کریم زاده تبریزی، محمد (1370). احوال و آثار نقاشان قدیم ایران و برخی از مشاهیر هند و عثمانی، ج/2و3، لندن: مستوفی.

گری، ب (1383). نقاشی ایرانی، ترجمه عربعلی شروه، تهران: نشر دنیای نو.

مایل هروی، نجیب (1372). کتاب آرایی در تمدن اسلامی. چاپ اول، مشهد: موسسه چاپ و انتشارات آستان قدس رضوی.

منشی قمی، احمد بن حسین (1383). گلستان هنر، چاپ چهارم، تهران: منوچهری.

نیشابوری، شاه محمود (1394). دیباچه قطب الدین محمد قصه‌خوان در مرقع شاه تهماسب، مشهد: آستان قدس رضوی، مؤسسه چاپ و انتشارات.

References

Azhand, Y. (2005). The school of painting in Tabriz, Qazvin, Mashhad, Tehran: Farhanghestane Honer. (in Persian)

Azhand, Y. (2015). The school of painting in Tabriz, Qazvin, Mashhad, Tehran: Asare honarye Matn. (in Persian)

Azhand, Y. (2007). Siyah kalem style in Iranian painting, Honer ha ye ziba Honerha ye Tajessomi, Volume 30, Number 30 - Sequential Issue 1522, p. 99-106. (in Persian)

Azhand, Y. (2005). Iranian Painting, Tehran: Samt. (in Persian)

Azhand, Y. (2005). Harat painting School, Tehran: Farhanghestane Honar. (in Persian)

Canby, S. R. (2011). The Shahnama of Shah Tahmasp: The Persian Book of Kings, New

York: Metropolitan Museum of Art

Canby, S. R. (2008).The Golden Age of Persian Art, 1501-1722, The British Museum press: London.

Gray, B. (2004). Iranian painting, Translated by Arab Ali Sharve, Tehran: Donyaye no.

Gelibolulu, A. (1982), HattatlarınveKitapSanatçılarınınDestanlarıMenâkıb-ıHünerverân , Haz. M. Cumbur, Ankara: Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.

Karimzadeh Tabrizi, M. A. (1991). Old painters of Iran and Ottoman, London.

Mayel Heravi, N. (1993). Ketab Arayi in Islamc Civilization, Mashhad: Astane ghodsi Razavi. (in Persian)

Monshi Ghomi, A. (2004). Gholestan Honer, Tehran: Manochehr. (in Persian)

Neishaburi, S. M. (2015). Introduction Qutb al-Din Muhammad's Storyteller in the Album of Shah Tahmasb, Mashhad: Astan ghods Razavi. (in Persian)

Pakbaz, R. (2001). Iranian painting from past to present, Tehran: Zarrin and simin. (in Persian)

Pope, A. U. (2010). Survey of Persian Art, Translated by Yaghoub Azhand, Tehran: Mola.

Pope, A. U., & Ackerman, P. (2008-2011). A survey of Persian art, from prehistoric times to the present, translated by Najaf Daryabandi and …, Tehran Elmi Farhanghi.

Sadr, A. G. (2009). Crafts Encyclopedia and Its Related Letters, Tehran: Simaye Danesh. (in Persian)

Soudavar, A. (2001). Art of courts of Iran, Translated by Nahid Mohammed Shhemirani, Tehran: Karengh. (in Persian)

Umberto, S. (1997). Encyclopedia of word art, Translated by Yaghoub Azhand, Tehran: Mola.