مطالعه لفظی و ضمنی مفاهیم مرتبط با زنان و خانواده در قرآن کریم

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علم اطلاعات و دانش‏‌شناسی، گرایش بازیابی اطلاعات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‏شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ایران.

3 استادیار گروه زبان‏شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)، تهران، ایران.

4 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌‏شناسی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال، تهران، ایران.

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی معانی لفظی و ضمنی مفاهیم مرتبط با زنان و خانواده در قرآن کریم انجام شده است.
روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف کاربردی و ترکیبی است از تحلیل محتوای کمی و کیفی با رویکرد دلفی. جامعه آماری پژوهش، شامل تمام آیات قرآن کریم (6236 آیه) در 114 سوره است. جهت گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات از تفسیر نمونه برای استخراج کلیدواژه‏‌ها، از نرم‌افزار MAXQDA برای تعیین مفاهیم و مقوله‌‏ها و برای انجام آزمون کندال از SPSS 20 استفاده شده است.
یافته‏‌ها: مفاهیم مربوط به زنان، در 9 مقوله و 65 زیرمقوله طبقه‏‌بندی شد که در 88 سوره از قرآن کریم به ‏صورت لفظی و ضمنی آمده‏‌اند، مفاهیم مرتبط با خانواده، در 21 مقوله و 217 زیرمقوله طبقه‏‌بندی شده است که در 106 سوره از قرآن کریم به ‏صورت لفظی و ضمنی وجود دارد. در مفاهیم لفظی مربوط به زنان «سوره نسا» با 16 آیه بیشترین کلیدواژه‏‌ها را در حوزه زنان دارند. در مفاهیم مربوط به خانواده بیشترین کلیدواژه‏‌ها به «سوره یوسف» با 39 آیه لفظی اختصاص دارد. سیاهه وارسی تهیه‏ شده، با استفاده از تکنیک دلفی توسط خبرگان علوم قرآنی و مطالعات زنان و خانواده تأیید شد، از آزمون کندال جهت بررسی میزان اجماع ‏نظرات خبرگان استفاده شد.
نتیجه‏‌گیری: تأکید بیشتر قرآن کریم در حوزه زنان، بر مقوله‏‌های مسائل و ویژگی‏‌های مرتبط با زنان و زنان اسوه و در حوزه خانواده، بر مقوله‌‏های فرزندان و همسر است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Implicit and Verbal Investigation of Concepts Related to Women and ‎Family in the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Hamideh Aliakbari 1
  • Fahimeh Babalhavaeji 2
  • Moluk alsadat Hoseini Beheshti 3
  • Zahra Abazari 4
1 Ph.D. Candidate in Knowledge and Information Science, Information Retrieval, Islamic Azad University of Science and Research Branch, Tehran, Iran
2 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Islamic Azad University of Science and Research Branch, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, General Linguistic, Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc), Tehran, Iran
4 Associate Professor, Department of Knowledge and Information Science, Islamic Azad University of Tehran North Branch, Tehran, Iran
چکیده [English]

Objective: The present study was conducted with the aim of identifying implicit and verbal meanings of concepts related to women and family in the Holy Quran.
Methods: The current study is an applied research in terms of purpose and is a combination of quantitative and qualitative content analyses with the Delphi approach. The research statistical population, in the quantitative section, includes all verses of the Holy Quran (6236 verses) in 114 suras and in the qualitative section, it comprises 21 experts in the field of Quranic sciences and women and family studies. The sample was first selected through purposive sampling method. 2 experts from each field were identified. Then, they were determined by experts using the snowball method. For data collection and analysis, sample interpretation was used for keyword extraction, MAXQDA software was applied for determining concepts and categories and SPSS 20 was employed for Kendall test.
Findings: The concepts related to women were classified into 9 categories and 65 subcategories, which have been verbally and implicitly provided in 88 suras of the Holy Quran. They have been verbally mentioned 168 times in 111 verses of the Holy Quran and have been implicitly stated 1626 times in 501 verses. Family-related concepts were classified into 21 categories and 217 subcategories, which exist verbally and implicitly in 106 suras of the Holy Quran. They have been verbally mentioned 711 times in 435 verses of the Holy Quran and have been implicitly stated 6409 times in 1107 verses. In verbal concepts related to women, “Surah Nisa” with 16 verses and in implicit concepts, “Surah Baqarah” with 36 verses have the most keywords in the field of women. In family-related concepts, most of the keywords belong to “Surah Yusuf” with 39 verbal verses and 69 implicit verses. The checklist prepared by the Delphi technique was approved by experts in Quranic sciences and women and family studies. Kendall test was used to assess the consensus of experts. In the second round, agreement was reached among the members of the expert group on all categories. The W value in all categories is greater than 0.7, which suggests a very high level of consensus among the experts.
Conclusion: The Holy Quran has paid a great deal of attention to the field of women and family. In the field of women, the Holy Quran’s greater emphasis is on the issues and characteristics related to women, exemplary women, girls and praiseworthy characteristics of women. In the field of family, Quran has put stress on children, spouse, father, marriage, brother and mother.
Keywords: Verbal study, implicit study, women, family, Holy Quran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Verbal study
  • implicit study
  • Women
  • Family
  • Holy Quran
بروجردی‏‌علوی، مهدخت؛ اشرفی، عباس؛ رزمیان، راضیه (1393). روابط خانوادگی از منظر تفسیر المیزان. اندیشه علامه طباطبایی، 1(1)، 51-70.
حسومی، طاهره؛ نوشین‏‌فرد، فاطمه؛ حسینی‌‏بهشتی، ملوک‏ال‌سادات؛ باب‌‏الحوائجی، فهیمه؛ حریری، نجلا (1397). مطالعه معانی ضمنی و لفظی آیات اخلاق اجتماعی در قرآن کریم. پژوه‌ش‏های اخلاقی، 9(1)، 285-304. 
حسینی‏‌بهشتی، سیدمحمد (1390). روش برداشت از قرآن. تهران: انتشارات روزبه.
زیناتون، سیتی (1395). شخصیت و حقوق زن در تفسیر المیزان. پایان‏‌نامه کارشناسی‏‌ارشد، حوزه علمیه خواهران قم، جامعه‏‌الزهرا (س)، قم.
عیسی‌‏زاده اطاقسرا، رقیه (1395). مقایسه آرای آیت الله جوادی آملی با آموزه‌‏های تفسیر نمونه در خصوص جایگاه زن در اسلام. پایان‏‌نامه کارشناسی‌‏ارشد فلسفه و کلام اسلامی، دانشگاه مازندران، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، ساری.
فخارنوغانی، وحیده (1393). معنی‏‌شناسی واژه‏ احسان در قرآن. پژوهش‏نامه تفسیر و زبان قرآن، 3(1)، 21-32.
کلانتری، ابراهیم؛ آرام، محمدرضا؛ چمن‏‌پیما، سکینه (1394). معنی‏‌شناسی سکینه در قرآن کریم. پژوهش‏‌های قرآن و حدیث، 48(2)، 269-284.
لطفی، مهدی (1393). بررسی و نقد معنی‏‌شناسی قرآنی ایزوتسو. پژوهش‌های زبان‏شناختی قرآن، 3(2)، 39-52.
ملک‏‌قاسمی، زهرا (1395). معنی‌‏شناسی واژه رزق در قرآن با رویکرد تحلیل متنی. پایان‏‌نامه کارشناسی‌‏ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی میبد.
ملکی‌‏فاراب، ندا؛ شجاع‏‌نوری، فروغ‏الصباح؛ بستان‏‌نجفی، حسین؛ حسینیان، سیمین؛ لبیبی، محمدمهدی (1396). تدوین شاخص‌‏ها و ترسیم الگوی کارکردهای خانواده در اسلام با بهره‌‏گیری از تکنیک پژوهش کیفی داده‌‏بنیاد. مطالعات زنان و خانواده پژوهشکده زنان دانشگاه الزهرا، 5(2)، 61-99.
مکارم‌‏شیرازی، ناصر (1385). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه.
نذیر، محمد (1383). نظام خانواده در قرآن. پایان‌‏نامه کارشناسی‌‏ارشد علوم قرآن و حدیث، مدرسه علمیه امام خمینی، تهران.
References
Borojerdi Alavi, M., Ashrafi, A., & Razmiyan, R. (2014). Family Relationship in tafsir Al.Mizan. Andisheh Allameh, 1(1), 51-70. (in Persian)
Chia-Chien, H. (2007). The Delphi Technique: Making Sense of Consensus. Practical Assessment. Research & Evaluation, 12(10), 1-8.
Darmavan, D. (2017). Semantics of the Quran: the past and opportunity in the future, Advances in Social Science, Education & Humanities Research (ASSEHR), volume 137, 113-118. International Conference on Quran and Hadith Studies (ICQHS), Indonesia.
Fakhar Noghani, V. (2014). A Semantic Study of Ihsan in Quran. Quranic Lanquage and Interpretation, 3(1), 21-32. (in Persian)
Hosseini Beheshti, M. (2001). The Method of Extracting from the Quran. Tehran: Rouzbeh Publications. (in Persian)
Hasoomi, T., Nooshinfard, F., Hoseini Beheshti, M., Babalhavaeji, F., & Hariri, N. (2018). Study of the implicit and verbal meanings of the verses of social ethics in the Holy Qur'an. Ethical Research, 9(1), 285-304. (in Persian) 
Isazadeh Ataqsara, R. (2017). A Comparative Study on Javadi Amole's View with the Basis of Tafsir Nemoneh on the Status of Women in Islam. MSc thesis, University of Mazandaran, Faculty of Theology and Sciences Islamic, Sari. (in Persian)
Kalantari, E., Aram, M. R., & Chamanpima, S. (2015). Aesthetics meaning of relaxation in the Holy Qur'an. Iranian Journal for the Quranic Sciences and Tradition, 48(2), 269-284. (in presian)
Keeney, S., Hasson, F., & McKenna, H. (2005). Consulting the oracle: ten lessons from using the Delphi technique in nursing research. Journal of Advanced Nursing, 53(2), 205–212.
 Lotfi, M. (2014). Criticl Review on Izutsu Quranic Semantics. Linquistic Research in the Holy Quran, 3(2), 39-52. (in Persian)
Ludwig, L., & Starr, S. (2005). Library as place: results of a Delphi study. Journal of Medical Library Association, 93(3), 315-326.
Mahmud, R. (2012). Semantic network representation of female related issues from the Holy Quran. Knowledge Management International Conference (KMICe), Johor Bahru, Malaysia, 726-730.
Makarem Shirazi, N. (2006). Tafsire Nemoone.Tehran: Dar-Al-Kotob Al-Islamiah. (in Persian)
Malekghasemi, Z. (2016). The Semantic of the Word Rizgh in the Quran: A Text Analysis Approach. MSc thesis, University of Quranic Sciences and Knowledge Faculty of Meybod. (in Persian)  
Maleki Farab, N., Shojah Nouri, F. S., Bostan Najafi, H., Hosseinian, S., & Labibi, M. M. (2017). Index Compilation and Drawing the Pattern of Family Functions in Islam: A Qualitative Research Methodology Using Grounded Theory. Biannual Journal of Woman and Family Studies, 5(2), 61-99. (in Persian) 
Muhsinin, M. (2019). Semantics study of the word "muslim" in Al-Quran. Humanities & Social Sciences Reviews, 7(4), 1026-1030.
Nazir, M. (2004). Family in Quran. MSc thesis, Imam Khomeini Seminary, Tehran. (in Persian)
Powell, C. (2003). The Delphi Technique: Myths and Realities. Methodological Issues in Nursing Research, 41(4), 376-382.
Sardaraz, K., & Roslan, A. (2017). A cognitive- semantic of the spatial "FI" in the quran. Kemanuslaan, 24(2), 89-122.
Witkin, B. R., & Altschuld, J. W. (1995). Planning and conducting needs assessment: A practical guide. Thousand Oaks, CA: Sage Publications, Inc.
Zinatoun, C. (2016). The Personality and Rights of Women in Tafsir Al-Mizan. MSc thesis, Qom Seminary, Jami'at Zahra, Qom. (in Persian)