تأمّلات روشی و معناشناختی در بازشناسی سیره عفیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای مدرسی معارف اسلامی گرایش تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار گروه مدرسی معارف اسلامی، گرایش تاریخ و تمدن اسلامی، دانشکده الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

3 استادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

هدف: بازشناسی یکی از آثار فاخر اسلامی در موضوع سیره نبوی و بررسی دلالت‌های متنی آن و به دست آوردن اطلاعات مستند درباره یکی از خاندان‌های علمی و مذهبی اثرگذار در حوزه فرهنگ و تمدن اسلام و ایران.
روش پژوهش: این مقاله به شیوه تبیین تاریخی و مقابله و مداقه در متن، به معرفی و معناشناسی سیره عفیفی می‌پردازد. روش این پژوهش در گردآوری اطلاعات، کتابخانه‌ای؛ در معرفی کازرونی و عفیفی و آثارشان، توصیفی؛ و در بررسی روش شناسی سیره ایشان، تحلیلی است.
یافته‌ها: عفیفی در این اثر به روش محدثان، اخبار را گزینش کرده اما، به شیوه مورخان به بازسازی داستانی سیره پرداخته است. او برخلاف سیره‌نگاران سلف خود تلاش کرده است در حد مقدور سیره را از مسانید و صحاح بنگارد. به نظر می‌رسد عفیفی در پی بازآفرینی سنت به مقصود ارائه تصویر و راهِ راست دینی بوده است تا از تشتّت مذهبی و سیاسی که جامعه ایرانی در قرن هشتم دچار آن شده بود بکاهد و آن را در گفتمان غالب تسنن شیعه‌گرا که میراث صوفیان کبروی بود بازآفرینی کند. علاوه بر کثرت استنساخ و ترجمه، تا عصر حاضر، عالمان شیعی و سنی در آثار خودشان بسیار به این کتاب استناد کرده‌اند که نشان از مقبولیت و تأثیر عمیق اندیشه‌های وحدت‌گرای عفیفی در جوامع شیعی و سنی دارد.
نتیجه‌گیری: سیره عفیفی تحریری نو از المنتقی و یکی از مهمترین آثار در تاریخ سیره نگاری به زبان فارسی است که میراثی گرانسنگ از اخبار سیره نبوی به ویژه از آثاری که امروزه به آن دسترسی نداریم عرضه می‌دارد. کثرت نسخ و ترجمه‌های این اثر به زبان‌های دیگر نشان از دامنه نفوذ و اعتبار این اثر در قرون هشتم و نهم دارد. این سیره که از منظر روش‌شناسی به سیاق آثار سیره‌نگاری ابن اسحاق و ابن هشام نوشته شده است اثری بدیع به زبان فارسی فصیح و روان است که باز تولیدی از سیره در گفتمان صوفی- شیعی ارائه داده است. این اثر سومین کتاب سیره در زبان فارسی است که در جایگاه یک متن تاریخی با رویکـرد تعلیمی از یک محدّث و دانشمند اهل سنت و یکی از آثار برجـای­‌مانده از تاریخ میانه و عصر آل مظفر، دارای اهمیت فراوان و ارزش کلامی و زبانی بسیار است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Methodological and semantic reflections on the recognition of Sira by Afifi

نویسندگان [English]

  • Mohammadreza Maleksabet 1
  • Ebrahim Noei 2
  • Mohammad Hajitaghi 3
  • Abbas Mirzaei 2
1 Ph.D. Student, Department of Islamic History and Civilization Teaching of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Islamic Studies, Faculty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of History, Faculty of Literature and Humanities, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objective:"Sira of 'Afifi" by Afif al-Din Muhammad Kazeruni is a Persian translation of the book al-Muntaqa by his father, Sa'id al-Din Kazeruni. These two works, which were written in an eight-year duration by two famous Persian Sunni narrators and biographers in the eighth century in the age of Muzaffari Empire and during the rule of Amir Mubariz al-Din Muhammad contain a great legacy of the narrations of the Prophetic tradition, which still in the form of a manuscript and have not been corrected or printed anywhere yet. This study aimed to recognize Sira of 'Afifi as one of the famous Islamic works in the biography of the Prophet (Sira) and its textual implications for achieving documented information on one main family in the Iran-Islamic culture and civilization.
Methodology: With historical explanation and textual analysis, this study deals with the introduction and semantics of Sira of 'Afifi. This study was a library review in data collection, descriptive in introducing Kazeruni and 'Afifi and analytical in studying their Siras methods.
Findings: 'Afifi selected narrations in narrators' methods and restructured the Sira in a historical story approach. Despite his previous biographers, he attempted to write his work based on evidence. It appears that he tried to recreate the tradition for clarifying the right religious way as possible in order to prevent religious and political dispersion of 8th century's Iran and bring it into the predominant thinking of Shi'aism Sunna as the heritage of Sufism. The work has been published many times and cited by Shi'a and Sunni scholars that show its acceptance and deep influence on Shi'as and Sunnies. One of the important components of this work is the revival of the Persian writing tradition and the tendency of literature and thought towards massism, the spread of Sufi literature and the unifying Shiite Sunni discourse that have formed the main themes of this work.In addition, in the context of research, important issues in the field of recognizing the author's family, his other scientific works, comparisons between translations in line with this work, style of choosing words as a translation, etc. are discussed briefly.
Conclusion:Sira of 'Afifi quickly gained attention in the fields of knowledge of the Islamic world during its time and afterward. As a new adaptation of al-Muntaqa and one of the most important works in writing Persian biographies, Sira of 'Afifi is a rich work in the biography of the Prophet extracted from missed works. Many translations and copies of the work in other languages worldwide show its influence in 8th and 9th centuries. As a work in rhetoric Persian, the work has been written based on methods by Ibn Ishaq and Ibn-Hisham that is a reproduction of Shia Sufism's biographical writing tradition. As a third Sira book in Persian, the work has a historical placement and instructive approach written by a Sunni narrator and as a glorious work from the middle age and al-Muzaffar Empire with linguistic and narrative values.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Sira
  • the Prophet (pbuh)
  • methodology
  • Kazeruni
  • Al-Muzaffar
آذرنوش، آذرتاش (1385). چالش‌ میان فارسی و عربی، تهران: نشر‌ نی.
آقابزرگ طهرانی، محمدمحسن (بی تا). طبقات اعلام الشیعه، قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.
آئینه­وند، صادق (1377). علم تاریخ در گستره تمدن اسلامی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی.
ابرقوهی، عبدالسلام بن علی (1366). نهایه المسئول فی روایه الرسول، تصحیح محمدجعفر یاحقی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
ابرقوهی، عبدالسلام بن علی بن الحسین الابرقوهی (905 ق). نسخه خطی نهایه المسئول فی روایه الرسول (نهایه المسئول فی درایه الرسول)، کتابخانه ایاصوفیا ترکیه، شماره 3510.
ابن بطوطه، ابوعبدالله طنجی (1395). سفرنامه، ترجمه محمد علی موحد، تهران: نشر کارنامه.
ابن سعد، محمد (1405ق). طبقات الکبری، بیروت: دارالبیروت و النشر.
ابن مهلب، ابن شادی (1378). مجمل التوایخ و القصص، تصحیح ملک الشعرا بهار، تهران: بی نا.
ابن هشام، عبدالملک (1361). سیرت رسول الله، ترجمه رفیع الدین اسحاق بن محمد همدانی (قاضی ابرقوه)، با مقدمه و تصحیح اصغر مهدوی، تهران: انتشارات خوارزمی.
امینی، عبدالحسین (1416ق). الغدیر فی الکتاب و السنة و الادب، قم: مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه.
بروکلمان، کارل (1969م). تاریخ الادب العربی، نقله الی العربیه عبدالحلیم نجار، قاهره: دایره المعارف.
بلعمی، محمد (1341). تاریخ بلعمی، به تصحیح محمد تقی بهار، تهران: انتشارات اداره کل نـگارش وزارت فـرهنگ.
بولت‌، ریچارد (1364). گروش به‌ اسلام‌ در قرون مـیانه، تـرجمه محمد حسین وقار، تهران: نشر تاریخ ایران.
بهار، محمدتقی (1337).  سبکشناسییاتاریختطورنثرفارسی، تهران: انتشارات امیرکبیر.
پورجوادی، نصرالله (1361). نخستین سیره پیامبر به فارسی، مجله نشر دانش، 2(3))، 18 – 21.
پورجوادی، نصرالله (1396). پارسی‌گوییدرتصوّف، تهران: سوفیا.
جعفریان، رسول (1388). ترجمه پارسی ذروه العلیا فی سیره المصطفی صلی‌الله ‌علیه ‌و اله، تهران: نشر علم.
جنید شیرازی، عیسی ‌بن جنید (1364). تذکره هزار مزار (ترجمه شدّ الازارفی خط الاوزارعن زوار المزار)، تصحیح نورانی وصال، شیراز: نشر شیراز.
جنید شیرازی، معین الدین ابوالقاسم (1328). شدّالازار فی خطّ الاوزار عن زوّار المزار، تصحیح محمد قزوینی و عباس اقبال، تهران: چاپخانه مجلس.
حاجی خلیفه (1362). کشف الظنون عن اسامی الکتب و الفنون، بغداد: مکتبه المثنی.
حجتی، محمدباقر (1371). سیری در سیره نویسی، کنگره جهانی امام رضا (ع)، بی جا.
حکیمى، محمّدرضا (1389). میرحامد حسین، تهران: دلیل ما.
خرگوشی، ابوسعد (1361). شرف النبی (ص)، ترجمه نجم الدین محمود راوندی، تصحیح محمد روشن، تهران: نشر بابک.
خسروبیگی، هوشنگ؛ صادقی فرد، مژگان (1397). بررسی بنیانهای مشروعیت آل مظفر (713-795 ق)، مجله مطالعات تاریخ اسلام، 10(39)، 27 – 49.
خواند میر، غیاث ‌الدین بن همام‌ الدین (1380). تاریخ حبیب السیر فی اخبار افراد بشر، تصحیح دبیر سیاقی و جلال الدین همایی، تهران: خیام.
الدوری، عبدالعزیز (2007م). نشا علم التاریخ عند العرب، بیروت:  مرکز دراسات الوحده العربیه.
الرفاعی‌، عبد الجبار (1371).  معجم ما کتب عن الرسول و أهل بیته صلوات الله علیهم، تهران: وزاره الثقافه و الارشاد الاسلامی.
زارعی، محمد (1375). سیمای کازرون گلزار فضیلت، قم: ابرار (پژوهشکده باقرالعلوم).
زرین­کوب، عبدالحسین (1362). جستجو در تصوف ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
سخاوی، محمدبن عبدالرحمن (بی تا). الضوءاللامع لأهل القرن التاسع، بیروت: دارمکتبه الحیاه.
صفا، ذبیح الله (1358). تاریخ ادبیات در ایران، تهران: نشر دانشگاه تهران.
عسقلانی، احمدبن علی (1415ق). الاصابه فی تمییز صحابه، بیروت: دارالکتب العلمیه.
عفیفی، عفیف الدین ابوالمحامد محمد بن محمد بن مسعود بلیانی (838 ق). نسخۀ خطی سیره عفیفی (سیره النبی (ص))، کتابخانه بیرمنگام انگلستان (مجموعه مینگانا)، شماره 1317.
غنی، قاسم (1389). تاریخ عصر حافظ، با مقدمه محمد قزوینی. تهران: زوار.
قره بلوط، علی‌الرضا و احمد طوران (بی تا). معجم التاریخ التراث الاسلامی فی مکتبات العالم (المخطوطات و المطبوعات)، ترکیه: قیصری دارالعقبه.
کازرونی، سعید الدین ابوسعد محمد بن مسعود بن محمد کازرونی (1026 ق). نسخه خطی المنتقی فی سیره المصطفی (المنتقی  فی اوصاف النبی المصطفی)، کتابخانه حاجی بشیر آغا ترکیه، شماره 174.
کنتوری‌، میر حامد حسین (1366). عبقات الأنوار فی إمامه الأئمه الأطهار علیهم السلام، اصفهان: کتابخانه عمومی امام امیرالمومنین.
کحّاله، عمر رضا (1414ق). معجم المؤلفین، بیروت: موسسه الرساله.
گردیزی، عبد ‌‌الحی (1363). زین الاخبار، به تصحیح عبدالحی حبیبی. تهران: دنیای کتاب.
لیمبرت، جان (1387). تاریخ شیراز در عصر حافظ: شکوه و جلال یک شهر ایرانی در دوره میانه، دانشنامه فارس، ذیل شیراز.
مجلسی، محمد باقر (بی تا). بحارالانوار، بیروت: دارالحیاء تراث العربی.
محمد بن عبدالله بن عمر، شرف الدین (1368). خلاصه سیرت رسول الله (ص)، مقدمه و تصحیح اصغر مهدوی و مهدی قمی نژاد، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
مصطفی، شاکر (1979م). التاریخ العربی و المورخون، بیروت: دارالعلم.
مطهری، مرتضی (1369). سیری در سیره نبوی، تهران: انتشارات صدرا.
مظفریان، منوچهر (1373). کازرون در آیینه فرهنگ ایران، شیراز: نوید.
ملک ثابت، محمد رضا (1399). تحقیق و تصحیح انتقادی نسخه خطی سیره عفیفی، رساله دکتری، دانشگاه شهید بهشتی، تهران.
منزوى، احمد (1376). فهرستواره کتاب‌های فارسی، ج 3، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
موسوی، سید جواد (1389). بازخوانى حیات علمى علّامه میر حامد حسین هندى کتاب الدرر السنیّه، مجله سفینه، 7(26). 157- 183.
 
References
Abarghuhi. A. A. (1499). Manuscript of The end of the official in the narration of the Messenger (the End of the Official in the Knowledge of the Messenger), Library of Ayasufia, Turky, Number 3510. (in Persian)
Abarghuhi. A. A. (1987). The End of the Official in the Narration of the Messenger, Edited by M. J. Yahaghi, Tehran: Scientific-Cultural Pub. (in Persian)
Afifi, M. (1434). Manuscript of the Sira of 'Afifi (Sira of the Prophet), Birmingham Library, England (Mingana Collection), Number 1371. (in Persian)
Agha Bozorg Tehrani, M. (n.d). Tabaqat A'lam al-Shyiah, Qom: IsmailiyanPress [in Arabic].  
Ainevand, S. (1998). The Science of History in the Context of the Islamic Civilization, Tehran: Institute of Humanities. (in Persian)
Al-Durry, A. (2007). History Emerged among the Arabs, Beuruit: Center for Arab Unity Studies. [in Arabic]
Al-Refa'i. A. (1992). Dictionary of What Was Written about the Messenger and His Family, Tehran: Ministry of Culture and Islamic Guidance. [in Arabic]
Amini. A. (1995). Alghadir fi al-Kiatab va al-Sonah va al-Adab, Qom: Al-Ghadeer Center for Islamic Studies. [in Arabic]
Asghalani, A. (1994). Injury Distinguishes His Companions. Beuruit: Scientific Books House. [in Arabic]
Azarnoush, A. (2006). The challenge between Persian and Arabic, Tehran: Ney Pub. (in Persian)
Bahar, M. T. (1958). Stylistics or the History of the Evolution of Persian Prose. Tehran: Amirkabir Pub. (in Persian)
Bal'ami, M. (1962). History of Balami, Edited by M Bahar, Tehran: Publications of the General Writing Office of the Ministry of Culture. (in Persian)
Bulliet, R. (1985). Conversion to Islam in the Medieval Period, Tehran: Publication of the history of Iran. (in Persian)
Burkelman, C. (1969). History of Arabic literature, Transferred into Arabic by A. Najjar. Cairo: Dayirtolma'aref Pub. [in Arabic]
Gardizy, A. (1984). Zin al-Akhbar, Edited by A. Habibi. Tehran: Book World. (in Persian)
Ghani, Q. (2010). History of Hafez's Age, Tehran: Zavvar Co. (in Persian)
Ghare-Balut, A. & Turan, A. (n.d). Dictionary of the History of the Islamic Heritage in the World's Libraries (Manuscripts and Publications),Turkey: Kaisari Dar al-Aqabah. [in Arabic]
Haji-Khalifa. (1983). Discovering Suspicions about the Names of Books and Arts, Baghdad: Muthanna's Pub Office. [in Arabic]
Hakimi, M. (2010). Mir-Hammed Hossein, Tehran: Dalil Ma Pub. (in Persian)
Hojjati, M. B. (1992). A Look at Biography, Imam Reza World Congress, n.d. (in Persian)
Ibn Batuta, A. (2016). Travelogue, Translate by M. Movahed, Tehran: Karnameh Pub. (in Persian)
Ibn-Hesham. A. (1982). The Character of the Messenger of God, Translated by R. Hamedani, Edited by A. Mahdavi. Tehran: Kharazmi Pub. (in Persian)
Ibn-Mohallab. I. (1999). All Dates and Stories, Edited by M. Bahar, Tehran: Khavar Printing House. (in Persian)
Ibn-Sa'd, M. (1984). The Major Layers, Beuruit: Dar Al Beirut Pub. [in Arabic] 
Jafarian, R. (2009). The highest climax in Al Mustafa's biography (pbuh), Tehran: Scientific Publication. (in Persian)
Junaid-Shirazi, I. (1949). Shaddalazar in the Line of Marbles for Visitors to the Shrine, Tehran: Parliament Printing House. [in Arabic]
Junaid-Shirazi, I. (1985). Tazkereh Hazar Mazar, Edited by Nurani Vasal. Shiraz: Shiraz Publishing. (in Persian)
Kahhalah, U. (1993). Mo'jam al-Moalifin. Beirut: Alresaleh Institute. [in Arabic]
Kazeruni, S. (1617). Al-Muntaqi Manuscript in the bBography of Mustafa, Haji Bashir Agha Library, Turkey. Number 174. [in Arabic]
Kharghushi, A. (1942). Honor of the Prophet (pbuh), Translated by N. M. Ravandi, Edited by M. Rushan, Tehran: Babak Pub. (in Persian)
Khavandmir, G. (2001).The history of the love of the walk is in the news of human beings, Edited by M. Dabirsiaghi and J. homayi. Tehran: Khayyam. (in Persian)
Khosrobeigi, H., & Sadeghifard, M. (2018). Studying the bases of the truth of Al Muzaffar (713-795A.D), Journal of Reading Islam History, 10(39), 27-49. (in Persian)
Kontury, M. (1987). Abaghat al-Aanvar fi Imamat al-Aima al-Athar, Isfehan: Imam Amir Al-Momenin Public Library. [in Arabic]
Limbert,J. (2008). Shiraz in the Hafez's Age: The Glory of a Medieval Persian City, Fars Encyclopedia, under "Shiraz". (in Persian)
Majlesi, M. B. (n.d). Bihar al-Anvar, Beurut: Darolehyah Turas al-Arabi. [in Arabic]
Maleksabet, M. (2020). Critical Correction and Research of the Manuscript "Sira of Afif". Ph.D. thesis, Tehran: Shahid Beheshti University. (in Persian)
Mohammad ibn Abdullah ibn 'Omar, S. (1989). Summary of the Character of the Messenger of God, Tehran: Scientific and cultural Pub. (in Persian)
Monzavi, A. (1997). Catalogue of Persian Books, Tehran: Regional Cultural Institute. (in Persian)
Mostafa, S. H. (1979). Arabic History and Historians, Beirut: Dar al-ilm. [in Arabic]
Motahhari, M. (1990). Review of the Prophetic Biography, Tehran: Sadra Pub. (in Persian)
Mousavi. S. (2010). Rereading the scientific life of Allama Mir Hamed Hussein Hindi, the book al-Durar al-Sunnia, Safine, 7(26), 157-183. (in Persian)
Mozafarian, M. (1994). Kazerun in the Mirror of Iranian Culture, Shiraz: Navid (in Persian).
Purjavadi, N. (1982). The first biography of the prophet in Persian, Nashre Danesh, 2(3), 18-23. (in Persian)
Purjavadi, N. (2017). Parsi in Sufism, Tehran: Sufia. (in Persian)
Safa, Z. (1979). History of Literature in Iran, Tehran: University of Tehran. (in Persian)
Sakhavi, M. (n.d). The Brilliant Light of the People of the Ninth Century, Beuruit: House of Life Pub. [in Arabic]
Zarei, M. (1996). Face of Kazerun: Golzar Fazilat, Qom: Abrar. (in Persian)
Zarinkoob, A. (1983). Search in Iranian Sufism, Tehran: Amirkabir Pub. (in Persian)