کاوش تجربیات اعضای هیأت علمی پیشکسوت دانشگاه شیراز درباره مستندسازی ایده های پژوهشی: مطالعه کیفی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران

2 استادیار علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

3 استادیار گروه مدیریت و برنامهریزی درسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران.

چکیده

هدف: هدف از این پژوهش، فهم تجربیات اعضای هیئت علمی پیشکسوت دانشگاه شیراز و طراحی و تبیین مدل مستندسازی ایده‌­های پژوهشی میان آن‌هاست.
روش: در این پژوهش، از رویکرد کیفی و طرح نظام­مند نظریه داده‌­بنیاد استفاده شد. به این منظور، با 25 عضو هیئت علمی پیشکسوت دانشگاه شیراز مصاحبه انجام شد. روش نمونه‌گیری این پژوهش، روش متوالی گلوله برفی (ارجاع زنجیره‌ای) است؛ پژوهشگر در یک مصاحبه ابتدایی با یک نمونه کلیدی از اعضای هیئت علمی دانشگاه شیراز که در رابطه با موضوع پژوهش دارای اطلاعات غنی بودند، مصاحبه را آغاز نمود؛ سپس، با توجه به ارجاع زنجیره‌ای، از مشارکت‌کننده درخواست می‌کرد تا عضو هیئت علمی دیگری که برای مصاحبه مناسب بودند، معرفی کند. جمع‌آوری و تحلیل داده‌ها همزمان انجام و داده‌ها، به روش تحلیل مقایسه‌ای مداوم و مطابق مدل استراوس و کوربین (1998) طی سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل داده‌­ها انجام شد. در مجموع، 1050 کد باز از عبارات و جملات مشارکت­‌کنندگان تهیه شد که پس از طی مرحله حذف تکراری­‌ها و کدهای غیرمرتبط، 106 مفهوم، 21 زیر مقوله و 9 مقوله اصلی دسته‌­بندی و استخراج شد.
یافته‌ها: نتایج نشان داد که مستندسازی ایده­‌های پژوهشی با داشتن چهار مقوله ایده‌ پژوهشی، نظم­‌دهی ایده‌­ها، ذخیره­‌سازی ایده­‌ها و مستندسازی ایده‌­ها، پدیده‌ کانونی این پژوهش شناخته شد. اعضای هیئت علمی سه مؤلفه ترس از فراموشی، ضرورت ماندگاری ایده، تسهیل بهره‌­برداری از ایده (انگیزه­‌های درونی ثبت) و مؤلفه شهره ­شدن (انگیزه بیرونی ثبت) را از عوامل و انگیزه­‌های مستندسازی ایده­‌های پژوهشی تشخیص دادند که موجب ایجاد انگیزه در اعضای هیئت علمی برای ثبت ایده­‌های پژوهشی می­‌شود. همچنین دو مؤلفه ثبت دستی و الکترونیکی به عنوان راهبردها و تعاملات در قوام بخشیدن ایده­‌های پژوهشی به آن‌ها کمک می­‌کند. به عقیده مشارکت­‌کنندگان دو مقوله‌ رعایت اخلاق علمی و تضمین امنیت ایده‌­ها (تدابیر و ملاحظات فردی)؛ و چهار مقوله‌ مشوق‌­ها و حمایت­‌های مالی، امکانات ثبت درون‌دانشگاهی، آموزش و بهسازی و سیستم ارزیابی عملکرد (تدابیر و ملاحظات سازمانی) از شرایط بسترساز خاص در مستندسازی ایده‌­های پژوهشی بود. طبق دیدگاه‌های موجود مشارکت‌کنندگان در پژوهش، قوانین و الزامات ثبت ایده‌ها و دو زیرمقوله آن یعنی رعایت حقوق مالکیت معنوی و نهادسازی و ساختارسازی، از جمله شرایط عام (مداخله‌گر) ثبت ایده‌های پژوهشی اعضای هیئت علمی است. دو ره‌آورد فردی و  فرافردی از جمله نتایج و پیامدهای فرایند مستند‌سازی ایده‌ها است.
نتیجه‌گیری: با توجه به پدیده محوری حاصل از یافته‌های به دست آمده، می‌توان گفت نیل و دستیابی به اهداف سازمانی، مستلزم وجود فرهنگ سازمانی قوی و اساسی است. دانشگاه‌ها به عنوان مراکز علمی به واقع نیازمند به فرهنگ غنی‌اند. بنابراین، از فرهنگ‌های مورد نیاز دانشگاه‌ها، فرهنگ مستند‌سازی ایده‌های پژوهشی است و آن‌ها باید فرهنگ مستند‌سازی ایده‌های پژوهشی را نهادینه کنند. همچنین به منظور افزایش تمایل اعضای هیئت علمی به مستندسازی ایده‌های پژوهشی، فراهم‌آوری بسترهای لازم از جمله ایجاد مرکز مجزا برای مستند‌سازی ایده‌های پژوهشی، تربیت و آموزش نیروی انسانی آگاه و خبره و نیز، در نظر گرفتن ابزارهای مناسب جهت مستند‌سازی ایده‌ها ضروری است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Exploration of the Shiraz University Senior Faculty Members' Experiences about Research Ideas Documentation: A Qualitative Study

نویسندگان [English]

  • Hooriye Barardokht 1
  • Javad Abbaspour 2
  • Ghasem Salimi Salimi 3
1 MSc. in Knowledge and Information Science, Department of Education and Psychology, Shiraz University, Shiraz, Iran.
2 Assistant Professor in Knowledge and Information Science, Department of Education and Psychology, Shiraz University, Shiraz, Iran.
3 Assistant Professor in Management and Curriculum Planning, Department of Education and Psychology, Shiraz University, Shiraz, Iran.
چکیده [English]

Objective: This research explores the experiences of senior faculty members of Shiraz University. In addition, it designs and illustrates the model of documentation research ideas among senior faculty members.
Methods: This is an applied research in terms of objective and To achieve the desired goal, a qualitative approach and a systematic design of Grounded Theory were used. The statistical population of the study includes all retired professors of Shiraz University and also professors who are in the last three years of retirement in this university. 25 faculty members of Shiraz University were interviewed through a semi-structured method. The sampling method of this research is the sequential method of snowball (chain reference). In an introductory interview, the researcher began an interview with a key sample of Shiraz University faculty members who had a wealth of information on the subject; Then, with reference to a series of referrals from the participant in question, request the introduction of other faculty members who were eligible for the interview. Then, the data was analyzed within three stages of coding: open، axial and selective. At last, the findings were drawn in the form of theorems and paradigm model.
Results: Findings showed that the internal and external motivations of idea documentation, including fear of forgetfulness, idea permanence, facilitating the use of the idea and becoming famous, have provided the tendency to document research ideas for faculty members. To document the idea, they used manual and electronic documentation. Also, contextual and environmental conditions Include individual and organizational plans and considerations, and intervening and mediating conditions include respect for intellectual property rights and institutionalization and structuring affected the quality of manual and electronic documentation. There are also two approaches, individual (protection of ideas) and extra-individual (development and maturity of knowledge production, intellectual and information synergy), that are the results and consequences of the process of documenting ideas.
Conclusion: According to the findings, it can be said that achieving organizational goals requires a strong and fundamental organizational culture. Universities as scientific centers really need a rich culture. Therefore , One of the required cultures of universities is the culture of documenting research ideas; so, they should create the culture of documenting research ideas. Also, in order to increase the tendency of faculty members to document research ideas, it is important to provide the necessary context, including the establishment of a separate center for documenting research ideas, training and education of aware and expert manpower; Also, it is necessary to consider appropriate tools for documenting ideas.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Senior faculty members
  • Research ideas
  • Exploring experiences
  • Documentation
  • Grounded theory
انواری رستمی، علی اصغر؛ شهائی، بهنام (1388). مدیریت دانش و سازمان یادگیرنده: تحلیلی بر نقش مستندسازی دانش و تجربه. نشریه مدیریت فناوری اطلاعات، 2، 3-18.
بصیریان جهرمی، رضا؛ دهقانی، لیلا (1390). بررسی چگونگی انتقال دانش ضمنی در میان کارشناسان پرستاری بیمارستان‌های شهر بوشهر. دانشگاه علوم پزشکی و خدمات درمانی بوشهر، مدیریت پژوهشی، آمار و اطلاع‌رسانی پزشکی.
پورسلیمانیان، فریده (1390). اهمیت مستندسازی و رعایت حقوق مالکیت فکری جهت توسعه نوآوری و مدیریت فناوری در صنایع کشور. فصلنامه توسعه تکنولوژی صنعتی، (17)، 52-41.
تقوی‌فرد، محمدتقی؛ رمضان پورخاکی، حسام؛ زارع رواسان، احد (1390). شناسایی و اولویت‌بندی موضوعات مهم مدیریت بیمارستانی جهت مستندسازی در نظام مدیریت دانش. مدیریت اطلاعات سلامت، 9(2)، 264-255.
تولایی، روح‌الله (1388). ارائه مدل بومی مستند‌سازی تجربیات خبرگان در صنعت نفت جمهوری اسلامی ایران. فصلنامه مدیریت و منابع انسانی در صنعت نفت، 2(5).
جعفری مقدم، سعید (1382). مستندسازی تجربیات مدیران: از دیدگاه مدیریت دانش. کرج: انتشارات مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت.
جمشیدی، گیتی؛ حیدری، غلام‌رضا (1394). شناسایی زیرساخت‌ها و سازوکارهای مستند‌سازی تجارب و دانش در کتابخانه‌های دانشگاهی ایران. تحقیقات کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاهی، 49(2)، 211-191.
حسینی، مریم (1388). مستندسازی و ارائه الگویی برای تسهیم اطالعات و دانش حاصل از فرآیند تدوین برنامه پنجم توسعه بخش آموزش عالی. تحقیقات و فناوری: از طریق اقدام پژوهی. طرح پژوهشی درون سازمانی، مؤسسه پژوهش و برنامه‌­ریزی آموزش عالی.
شفیعی، سلیمان؛ نوکاریزی، محسن؛ جعفرزاده کرمانی، زهرا (1394). مستند‌سازی دانش سازمانی: تحلیل مبانی نظری و راهبردهای عملی. پژوهشنامه کتابداری و اطلاعرسانی، 6.
عـدلی، فریبـا (1384). مـدیریت دانـش: حرکـت بـه فراسـوی دانـش، چـاپ اول: نـشر فراشناختی اندیشه.
لطیفیان، احمد؛ مولوی، هما (2015). اهمّیت استراتژی مستند‌سازی در بهبود عملکرد سازمان. اولین همایش بین‌المللی علوم مدیریت پیشرفت‌ها، نوآوری­‌ها وچالش‌ها. مؤسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی، شیراز، ایران-30 آبان.
نویدی، فاطمه؛ ریاحی‌نیا، نصرت (1396). نقش مستند‌سازی در مدیریت دانش سازمانی: مطالعه موردی پژوهشکده سامانه‌های ماهواره. مطالعات کتابداری و علم اطلاعات، 19، 20-3.
References
Adli, F. (2005). Knowledge Management: Moving Beyond Knowledge, First Edition: Metacognitive Publishing of Thought. Latifian, Ahmad and Molavi. (in Persian)
Anvari Rostami, A., & Shahaei, B. (2009). Knowledge Management and Learning Organization: Analyzing the Role of Knowledge and Experience Documentation. Journal of Information Technology Management, 1(2), 3-18. (in Persian)
Bailey, S. (2016). Technical Documentation & Service Delivery: A Study of the Efficiency of Documented Technical Knowledge and Its Effects on Incident Management Troubleshooting in a Healthcare Organization.
Basirian Jahromi, R., & Dehghani, L. (2011). Investigating the transfer of tacit knowledge among nursing experts in Bushehr hospitals. Bushehr University of Medical Sciences and Health Services, Research Management, Statistics and Medical Information. (in Persian)
Beijerse, R. U. (1999). Questions in knowledge management defining & conceptualizing a phenomenon. Journal of Knowledge Management, 3(2).   
Chumg, H. F; Cooke, L., Fry, J., & Hung, I. H. (2015). Factors affecting knowledge sharing in the virtual organisation: Employees’ sense of well-being as a mediating effect. Computers in Human Behavior, 44, 70-80.‏
Davis, K., & Singh, S. (2015). Digital badges in afterschool learning: Documenting the perspectives and experiences of students and educators. Computers & Education, 88, 72-83.
Enting, J; Huirne, R. B. M; Dijkhuizen, A. A., & Tielen, M. J. M. (1999). A knowledge documentation methodology for knowledge-based system development: an example in animal health management. Computers and Electronics in Agriculture, 22(2), 117-129.
Haddadpoor, A., Taheri, B., Nasri, M., Heydari, K., & Bahrami, G. (2015). Process Documentation: a Model for Knowledge Management in Organizations. Materia socio-medica, 27(5), 347.‏
Homa (2015). The importance of documentation strategy in improving the performance of the organization. The First International Conference on Management Science, Advances, Innovations and Challenges. Kharazmi Higher Institute of Science and Technology, Shiraz, Iran - 30 November.
Hosseini, M. (2009). Documenting and providing a model for sharing information and knowledge gained from the process of developing the Fifth Development Plan for Higher Education, Research and Technology: through action research. In-house research project, Higher Education Research and Planning Institute. (in Persian)
Jafari Moghadam, S. (2003). Documenting managers' experiences: From the perspective of knowledge management. Karaj: Management Research and Training Institute Publications. (in Persian)
Jamshidi, G., & Heidari, G. (2015). Identification of The Infrastructures and Mechanisms of Documentation of Experiences and Knowledge in Iranian University Libraries. Journal of Academic Librarianship and Information Research, 49(2), 191-211. (in Persian)
Livingston, J. D. (2005). World-Wide Idea Registration in a Global Idea Bank Is a sine qua non to Protect Present Intellectual Property Ideas for Posterity. J. World Intell. Prop., 8, 499.
Navidi, F., Hassanzadeh, M., & Shojai, A. Z. (2017). Organizational knowledge documentation in project-based institutes: A case study at the satellite research institute. The Electronic Library.
Navidi, F., & Riyahiniya, N. (2017). The Role of Documentation in Organizational Knowledge Management: A Case Study at Satellite Research Institute. Studies in Library & Information Science, Journal of Education and Psychology, 1(19), 3-20. (in Persian)
Oboler, A., & Sommerville, I. (2007). Research Documentation Guidelines-Capturing knowledge, improving research. In Information Technology. ITNG'07. Fourth International Conference on. 679-684. IEEE.‏ 
Poursoleimanian, F. (2011). The importance of documentation and intellectual property rights for devloping innovation and technology management in the industries of Iran. Journal of Industrial Technology Development,17, 41-52. (in Persian)
 Renzl, B. (2008). Trust in management and knowledge sharing: the mediating effects of fear and knowledge documentation. Omega, 36(2), 206-220.
Rossi, D., & Di Iorio, A. (2018). Supporting authors in documenting and sharing operative knowledge. Online Information Review.
Salleh, K. (2010). Tacit knowledge and accountants: Knowledge sharing model. In Computer Engineering and Applications (ICCEA), 2010 Second International Conference on. 2, 393-397. IEEE.‏
Shafee, S., Nowkarizi, M., & Jafarzade Kermani, Z. (2015). Documentation of Organizational Knowledge: The Analysis of the Theoretical Principles and Practical Strategies. Library and Information Science Research, 6(2), 5-23. (in Persian)
Strauss, A., & Corbin, J. (1998). Basics of Qualitative Research: Techniques and Procedures for Developing Grounded Theory. California: Sage.
Taghavifard, M., & Ramazanpour Khaki, H., & Zare Ravasan, A. (2012). Identifying and Prioritizing Hospital Management Issues to Be Documented in Knowledge Management Systems. Health Information Management, 9(2), 255-264. (in Persian)
Tavalaei, R. (2009). Presenting a local model for documenting the experiences of experts in the oil industry of the Islamic Republic of Iran. Human Resource Management in the Oil Industry, 2(5). (in Persian)
Zawaideh, F., Al-Zoubi, M., Abualoush, S., Kanaan, R., & Masa’deh, R. (2018). The impact of knowledge documentation process as an intermediary variable among knowledge acquisition process, organizational culture and human capital. Modern Applied Science, 12(11), 151-168.