چگونگی تشخیص چرخۀ حیات فناوری در حوزۀ آندوسکوپی بر اساس مدل مخفی مارکوف

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

2 کارشناسی ارشد، گروه علم اطلاعات و دانش شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

3 دانشجوی دکتری، گروه آمار، دانشکده ریاضی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایران.

چکیده

هدف: شناسایی چگونگی تشخیص چرخۀ حیات فناوری در حوزۀ آندوسکوپی با استفاده از داده‏های پروانه‏های ثبت اختراع و مدل مخفی مارکوف.
روش/رویکرد پژوهش: این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع اکتشافی است. جامعه این پژوهش را همۀ پروانه‏های ثبت اختراع در حوزۀ آندوسکوپی که از سال 1976 تا 2015 در پایگاه پروانه‏های ثبت اختراع آمریکا منتشر شده‏اند، تشکیل می‏دهد که  با استفاده از نرم‏افزارهای Uspto1 و Ravar Premap استخراج شدند. تعداد این پروانه‏های ثبت اختراع 4915 عنوان بود که با استفاده از مدل آماری پنهان مارکوف بررسی گردید.
یافته‏ ها: یافته‏های پژوهش حاضر نشان داد فناوری آندوسکوپی در مرحلۀ اشباع چرخۀ حیات فناوری خود قرار دارد و میزان نوآوری‏های این حوزه نسبت به دیگر حوزه‏ها به‏دلیل اشباع‏شدن بازار کمتر است.
نتیجه‏ گیری: انتقال فناوری از یک مرحله به مرحلۀ دیگر چرخۀ حیات فناوری بر اساس تغییر قابل توجه میانگین‏های شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع قابل تشخیص است و با استفاده از مدل مخفی مارکوف، بررسی احتمال اینکه فناوری در یک مرحلۀ خاص از چرخۀ حیات فناوری خود است نیز امکان‏پذیر است. ضمناً ادغام شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع در مدل مخفی مارکوف دیدگاه جامع و متوازنی از چرخۀ حیات فناوری را فراهم و تصمیم‏گیری بنگاه‏ها را با توجه به مراحل چرخه حیات فناوری تسهیل می‏کند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

How to detect the life cycle of technology in the domain of endoscopy based on the hidden Markov model

نویسندگان [English]

  • Ali Mansoori 1
  • Maryam Mohammadpour 2
  • Saeed Hayati 3
1 Assistant Prof., Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Esfahan, Esfahan, Iran.
2 MA., Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Education and Psychology, University of Esfahan, Esfahan, Iran.
3 PHD studet, Department of statistics, Faculty of Math, University of Esfahan, Esfahan, Iran.
چکیده [English]

Purpose: This study aimed to identify how to diagnose technology life cycle of endoscopy by using data patents and hidden Markov model.
Methodology: This applied research was conducted through a descriptive approach using exploratory method. The statistical population of this study comprised all 4915 patents in the field of endoscopy, which were published in the United States Patent and Trademark Office from 1976 to 2015 that were extracted using the Uspto1 and Ravar Premap softwares. The patents were examined using the hidden Markov statistical model.
Results: The findings of this study showed that endoscopic technology was in the saturation stage of its life cycle and innovations in this field were lower than other fields due to market saturation.
Conclusion: Technology transfer from one stage to another stage of the technology life cycle could be recognized based on significant changes of the average index of patents and the probability of being in a particular stage of the technology life cycle was possible by using hidden Markov model. In addition, Integration of indicators of patents on hidden Markov model could provide comprehensive and balanced view of technology life cycle and would facilitate decision-making of firms based on it.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Technology life cycle
  • Technology measurement
  • Innovation Indicator
  • Hidden Markov Model
  • patents

مقدمه

نخستین گام در برنامه‌ریزی برای ایجاد یک کسب‏وکار و تولید محصول جدید در حوزه فناوری‏های نوین، پیش‌بینی فناوری است زیرا پیش‌بینی فناوری دورنمایی از آیندۀ فناوری را در اختیار مدیران شرکت‌ها، برنامه‌ریزان حوزۀ صنعت، پژوهشگران و کارشناسان قرار خواهد داد و اطلاعاتی را دربارۀ روند شکل‌گیری و تکامل فناوری و گستره فناوری‌های جدید ارائه می‌دهد. هدف از پیش‌بینی فناوری پیش‌بینی ویژگی‌ها، ظرفیت‌ها و پارامترهایی از فناوری است که ممکن است در آینده ظهور کنند.

روش‌های مختلفی برای آینده‌نگاری فناوری وجود دارد. روش دلفی[1] (رو و رایت[2]، 1999)، روش سناریوسازی[3] (دایم، روئدا، مارتین و گردسری[4]، 2006)، روش پیمایش محیطی[5] (فاهی، کینگ و نورایانن[6]، 1981)، روش ذهن‏انگیزی[7] (پوپر[8]، 2008)، روش تحلیل پروانه‌های ثبت اختراع[9] (دایم و دیگران، 2006)، روش درخت وابستگی[10] (گوردن

 و گلن[11]، 2003)، روش تحلیل ریخت‏شناسی[12] (یون و پارک[13]، 2004)، روش تحلیل تأثیر متقابل[14] (چوئی، کیم و پارک[15]، 2007)، روش چرخۀ آینده[16] (لی، کیم، کان و وو[17]، 2016).

انتخاب هریک از این روش‌ها برای آینده‏نگاری فناوری بستگی به زمان و منابع مالی در دسترس و اهداف اجرای آینده‌نگاری فناوری دارد. در این پژوهش به دلیل اهمیت اطلاعات موجود در پروانه‏های ثبت اختراع و دسترسی به اطلاعات، چرخه حیات فناوری با استفاده از تجزیه‏وتحلیل پروانه‏های ثبت اختراع پرداخته بررسی شد.

مفهوم چرخۀ حیات فناوری شامل اندازه‌گیری و سنجش تغییرات فناوری بیان شده که شامل دو بعد ادغام فناوری‌ها در تولیدات و فرایندها و تأثیر رقابتی آن در میان سایر فناوری‏هاست (لیدل[18]، 1981). یک فناوری اگر دارای تأثیر رقابتی و ادغام کم در محصولات و فرایندها به‏منظور شکل‏گیری فناوری جدید باشد، در مرحلۀ ظهور قرار دارد. فناوری‌های با تأثیر رقابتی بالا که در تولیدات و فرایندها هنوز ادغام نشده‌اند، فناوری‌های با سرعت نسبی پیشرفت[19] نامیده می‌شوند که در مرحلۀ رشد قرار داشته و فرصت دارند که در سایر فناوری‏ها تأثیر داشته باشند. اگر یک فناوری در تولیدات و فرایندها ادغام شود و تأثیر رقابتی خود را حفظ کند، به یک فناوری کلیدی تبدیل می‌شود که وارد مرحله بلوغ شده است. ممکن است این فرصت مدت زمان زیادی برای یک فناوری طول بکشد و در بعضی از فناوری‏ها زمان تبدیل‏شدن به فناوری کلیدی کوتاه است. اگر یک فناوری در مدت زمان کوتاهی تأثیر خود را از دست بدهد، به یک فناوری پایه تبدیل می‌شود که در این حالت وارد مرحله اشباع شده است و باید با یک فناوری جدید جایگزین شود. به‏عنوان یک توصیه راهبردی اساسی، سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه باید بر فناوری‌های با سرعت نسبی پیشرفت باشد؛ بنابراین شناسایی این نوع فناوری‌ها اهمیت حیاتی دارد (ارنست[20]، 1997).

شناسایی مراحل چرخۀ حیات فناوری یک حوزه نیازمند شناسایی شاخص‏هایی است که از اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع استخراج می‏شود. تغییر در هر کدام از شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع می‏تواند نشان‏دهندۀ مراحل پیشرفت و یا حتی بازگشت به عقب باشد و در چرخه حیات فناوری نشان‏دهندۀ حرکت از یک مرحله به مرحله بعد یا قبل باشد. برای مدل‏سازی الگوی تعامل فناوری شاخص‏هایی وجود دارد. متداول‏ترین شاخص‏ها به شرح زیر است:

تعداد پروانه‏های ثبت اختراع[21]: یکی از متداول‏ترین شاخص‏ها در مدل‏سازی، الگوی تکامل فناوری است (آبراهام و مویترا[22]، 2001). نتایج پژوهش‏ها نشان می‏دهد تعداد پروانه‏های ثبت اختراع در یک زمینه فناوری افزایش پیدا می‏کند زمانی که آن فناوری به مرحله بلوغ در چرخه حیات فناوری خود رسیده باشد و کاهش تعداد پروانه‏های ثبت اختراع می‏تواند یکی از نشانه های رسیدن به مرحله اشباع باشد. تغییر در تعداد پروانه‏های ثبت اختراع می‏تواند دلایل زیادی داشته باشد؛ مانند ظهور فناوری جدید و رقابت بازار (لی و دیگران، 2016).

مالکان پروانه ثبت اختراع[23]: مالک یا مالکان اختراع می‌توانند شخص یا اشخاص حقیقی یا حقوقی یا هر دو آنها باشند که کلیه حقوق مادی اختراع به آنان تعلق دارد. پژوهش‏ها نشان می‏دهند زمانی که یک فناوری در مراحل اولیۀ چرخۀ حیات فناوری خود باشد شرکت‏های زیادی تمایل دارند که در آن زمینه فناوری وارد شوند؛ اما زمانی که فناوری به مرحلۀ بلوغ برسد، تعداد شرکت‏های کمتری در آن زمینه فناوری باقی خواهند ماند (لی و دیگران، 2016؛ توویس[24]، 1986).

رده‏های پروانۀ ثبت اختراع[25]: پروانه‏های ثبت اختراع برای نشان‏دادن زمینۀ فناوری‏ای که پوشش می‏دهند، یک یا چند رده دریافت می‏کنند. فناوری‏های کوچک و مختصر تعداد ردۀ کمتری نسبت به فناوری‏های بزرگ‏تر دریافت می‏کنند (اسنید و جانسون[26]، 2009). زمانی که فناوری در مراحل اولیه چرخۀ حیات خود باشد، تعداد زمینه‏های کاربردی آن محدودتر است و تعداد ردۀ کمتری دارد. زمانی که در بازار گسترش یابد و در زمینه‏های دیگر فناوری نفوذ کند، زمینه‏های کاربردی آن گسترده می‏شود و در مراحل بعدی چرخه حیات خود قرار دارد (لی و دیگران، 2016) و در این حالت تعداد رده‏های آن بیشتر خواهد بود.

استناد به گذشته[27]:  استنادها ارتباط بین اختراع با پروانه‏های ثبت اختراع قبلی و نوشته‏های قبلی را به‏خوبی نشان می‏دهد (کمپبل[28]، 1983؛ گلزییر[29]، 1995؛ دریکس[30]، 1998؛ هریسون و ریوت[31]، 1998؛ می یل[32]، 2000، ص. 102؛ نایت[33]، 2001، ص. 53). آزمونگر[34] پروانه ثبت اختراع مسئول بررسی و تضمین این موضوع است که تمامی پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آن اختراع در درخواست بیان شده باشد (لانجو و اسچانکرمن[35]، 2004). پروانه‏های ثبت اختراعی که تعداد استناد به گذشته آنها بیشتر باشد، در مرحله پایانی چرخۀ حیات خود قرار داشته و ارزش مالی کمی دارند (هارهوف، اسچرر و ووپل[36]، 2003). به‏عبارت دیگر، زمانی که فناوری در مراحل اولیه چرخۀ حیات خود باشد، با توجه به اینکه تعداد پروانه‏های ثبت اختراع و منابع دیگر محدودی در آن زمینه وجود دارد، تعداد استناد به گذشتۀ کمتری دارد، اما وقتی فناوری به مراحل بعدی چرخۀ حیات خود وارد شود تعداد استناد به گذشته آن نیز افزایش پیدا می‏کند.

استناد به آینده[37]: استناد به آینده می‏تواند به‏عنوان یک شاخص اقتصادی، اجتماعی و کیفیت و ارزش فناورانه بیان شود (تراژنبرگ[38]، 1990؛ آلبرت، آوری، نارین و مک آلیستر[39]، 1991؛ هارهوف و دیگران، 2003؛ لانجو و اسچانکرمن، 2004). از نظر «هاپت، کلویر و لانگی» (2007) پروانه‏های ثبت اختراع جوان‏تر به‏سبب زمان کم‏تر برای دریافت استناد، استناد به آیندۀ کمتری دارند، بنابراین ارزش میانگین استناد به آینده پروانه‏های ثبت اختراع مرحلۀ بلوغ را که اخیراً وارد این مرحله شده‏اند، نمی‏توان تفسیر کرد. کاهش قابل توجه استناد به آینده از مرحله رشد به مرحله بلوغ می‏تواند به‏دلیل تأثیر زمان ایجادشده باشد. با این‏حال، یک دلیل برای تغییر قابل توجه استناد به آینده از مرحله شروع به مرحله رشد وجود دارد که نمی‏تواند به‏دلیل تأثیر زمان به‏وجودآمده باشد. پروانه‏های ثبت اختراعی که در مرحله شروع چرخه حیات فناوری ثبت می‏شوند، به‏دلیل اینکه اساس و بنیان فناوری جدید را شکل می‏دهند باید در اکثریت درخواست‏های ثبت اختراع بعدی مورد استناد قرار گیرند. در مقابل آن پروانه‏های ثبت اختراعی که در مرحله رشد ثبت می‎‏شوند، توسعۀ شاخه‏های خاصی از فناوری را ثبت می‏کنند. بنابراین فقط درخواست‏های مربوط به شاخه‏های مشابه باید به آنها استناد دهند (هاپت، کلویر و لانگی، 2007؛ ولتی[40]، 1991؛ آینن[41]، 2000).

مدت زمان آزمون پروانه ثبت اختراع[42]: منظور فاصلۀ زمانی بین زمان تشکیل پرونده و زمان ثبت پروانه ثبت اختراع است. نتایج پژوهش‏ها نشان داد ارتباط معناداری بین مدت زمان آزمون و ارزش فناوری وجود دارد (هاپت و دیگران، 2007؛ جانسون و پاپ[43]، 2003). این زمان همچنین می‎‏تواند تحت تأثیر مراحل چرخه حیات فناوری باشد. به‏دلیل فقدان آزمونگر باتجربه در زمینۀ فناوری جدید، گستردگی ادعاها در مراحل اولیۀ چرخۀ حیات فناوری و تعداد فناوری‏های قبلی باید مورد بررسی قرار گیرند (لی و دیگران، 2016).

ادعا[44]: ادعا در پایان پروانه ثبت اختراع است و با جمله «من ادعا می‌کنم»[45] یا «آنچه ادعا شده است این است که»[46] دنبال می‌شود. برخی از ادعاها وابسته و برخی غیروابسته (اصلی) می‎باشند. ادعاهای وابسته به ادعاهای دیگر وابستگی دارند، اما ادعاهای غیر وابسته هیچ وابستگی به ادعاهای دیگر ندارند. برای بررسی یک پروانۀ ثبت اختراع، باید ادعاها به‏دقت مورد توجه قرار گیرند. با توجه به اینکه صاحبان پروانه‏های ثبت اختراع تمایل دارند تا حدّ امکان در سطح گسترده‏ای ادعا کنند، ادعاها اصالت فناورانه یا پوشش حمایتی را نشان می‏دهند و مرتبط با تازگی، دامنه و کاربردی‏بودن فناوری هستند و ارزش مالی فناوری را نشان می‏دهند (لانجو و اسچانکرمن، 2004؛ رایتزیگ[47]، 2004؛ تانگ و فریم[48]، 1994).

 بررسی متون نشان می‏دهد مراحل چرخۀ حیات فناوری از نظر تأثیر رقابتی و ادغام در فرایندها و محصولات عموماً 4 یا 6 مرحله بوده است (ارنست، 1997؛ لیدل، 1981؛ مک کارتی[49]، 2003). در این پژوهش با توجه به نقشۀ چرخۀ حیات فناوری «ارنست» (1997) چهار مرحله برای چرخه حیات فناوری در نظر گرفته شد. مفهوم چرخه حیات فناوری در جدول1 نشان داده شده است. در شکل1 نیز تصویر چرخۀ حیات فناوری به نمایش در آمده است.

جدول1. مفهوم چرخۀ حیات فناوری (لیدل، 1981)

 

ادغام در فرایندها یا محصولات

کم

زیاد

تأثیر رقابتی

زیاد

فناوری با سرعت نسبی پیشرفت (2)

فناوری کلیدی (3)

کم

فناوری جدید (1)

فناوری پایه (4)

 

فناوری قدیمی (5)

 

 

 

شکل1. نقشـۀ چرخه حیات فناوری ارنست (1997)

 

به طور کلی و با استناد به مطالب عنوان‏شده، آنچه نیازمند بررسی و ارائۀ پاسخ است، اینکه هر فناوری در کدام‏یک از مراحل عنوان‏شده قرار دارد؟ پاسخ به این پرسش این امکان را برای محققان، سرمایه‏گذارن و صاحبان صنایع و سیاست‏گذاران فراهم می‏سازد تا نسبت به سرمایه‏گذاری و توسعه درست تصمیم بگیرند. با توجه به اهمیت شناسایی چرخه حیات فناوری و تأثیرگذاری آن در تصمیم‏گیری و سرمایه‏گذاری، برای بررسی چرخۀ حیات فناوری با استفاده از پروانه‏های ثبت اختراع می‏توان از مدل مخفی مارکوف استفاده کرد.

مدل مارکوف را «آندری مارکوف»[50] ریاضی‏دان روسی ارائه کرده است. مدل مخفی مارکوف یک مدل آماری است که در آن سیستم مدل‏شده به‏صورت یک فرایند مارکوف با حالت‌های مشاهده‏نشده (پنهان) فرض می‌شود. یک مدل پنهان مارکوف می‌تواند به‏عنوان ساده‌ترین شبکۀ بیزی پویا در نظر گرفته شود که در آن انتقال از یک حالت به حالت دیگر صورت می‏گیرد و تعداد آن قابل شمارش است. این مدل یک فنّ یادگیری ماشینی بر اساس فرایندهای تصادفی دوگانه است که در آن فرایند تصادفیِ اصلی به‏طور مستقیم قابل مشاهده نیست اما می‏تواند به‏وسیله یک مجموعۀ ثانویه از فرایندهای تصادفی، قابل مشاهده باشد (رابینر و جانگ[51]، 1986).

مدل مخفی مارکوف سه نتیجه را در بررسی چرخۀ حیات فناوری نشان می‏دهد (لی و دیگران، 2016):

  1. یک فنّ یادگیری ماشینی غیرنظارتی است که بیشترین مراحل احتمالی پیشرفت فناوری مربوط به شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع را بدون نیاز به اطلاعات تکمیلی (مانند الگوهای رشد فناوری‏های مشابه قبلی، منحنی‏های رشد از پیش تعیین‏شده) نشان می‏دهد. بنابراین، استفادۀ کاربردی‏تری را دارد.
  2. بر اساس نظریۀ فرایندهای تصادفی، برای نتایج مدارک عینی فراهم می‏آورد که امکان تجزیه‏وتحلیل بیشتر نتایج را به پژوهشگر می‏دهد.
  3. یک ابزار مؤثر برای حمایت تصمیم‏گیری کارشناسان است. زمانی که به‏صورت خودکار انجام می‏شود، امکان تجزیه‏وتحلیل سریع‏تر حجم عظیمی از فناوری‏ها را فراهم می‏کند.

با توجه به مطالب بیان‏شده، این پژوهش در پی پاسخ به پرسش‏های زیر است:

  1. الگوی چرخۀ حیات در حوزه آندوسکوپی براساس مدل مخفی مارکوف چگونه است؟
  2. تغییرات فناوری در حوزه آندوسکوپی بر اساس ادغام این حوزه از فناوری در تولیدات و فرایندها و تأثیر رقابتی آن با استفاده از چرخۀ حیات این فناوری چگونه است؟

پیشینۀ پژوهش

به‏دلیل اهمیت و جایگاه فناوری در توسعۀ اقتصادی و توسعۀ پایدار یک کشور و لزوم شناسایی اهمیت فناوری، چرخۀ حیات فناوری موضوع بررسی بسیاری از پژوهش‏های مرتبط با فناوری است. برای جستجوی این پژوهش‏ها از پایگاه‏های اطلاعاتی مختلف حاوی مقاله‏های انگلیسی، مانند اسکوپوس و مقاله‏های گوگل، استفاده شد. بررسی پژوهش‏های یافت‏شده نشان داد برای بررسی چرخۀ حیات فناوری از منابع اطلاعاتی مختلف استفاده شده است. بر این اساس پژوهش‏ها عموماً به دو دسته کلی تقسیم می‏شوند؛ دسته نخست پژوهش‏هایی که از اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع و دسته دوم پژوهش‏هایی که از مقاله‏های پژوهشی برای بررسی چرخه حیات فناوری استفاده کرده‏اند.

پژوهش‏هایی که از اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع برای بررسی چرخه حیات فناوری استفاده کردند، بر اساس اینکه از اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع کدام اداره ثبت اختراع استفاده کرده‌اند، به چند دسته تقسیم می‏شوند. دسته نخست، پژوهش‏هایی که از اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع آمریکا استفاده کردند. این پژوهش‏ها با استفاده از تحلیل رده‏های موضوعی پروانه‏های ثبت اختراع (منصوری، توکلی راوریریال مکی زاده و طوسی، 1394)، متن‌کاوی (مجیدفر و تفضلی شادپور، 1389)، بررسی اصطلاحات در دسته‏های موضوعی پروانه‏های ثبت اختراع و رابطه مفهومی بین آنها (سهیلی، منصوری، رحیمی و طوسی،2017)، علم سنجی و تجزیه‏وتحلیل پروانه‌های ثبت اختراع (دایم و دیگران، 2006؛ ‌وای. چن، سی. چن[52] و لی، 2011)، مدل مارکوف و شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع (لی و دیگران، 2016) انجام شدند. پژوهش «منصوری و دیگران» (1394) نشان داد فناوری RFID  با 36 حوزه موضوعی مرتبط است و محور اساسی این حوزه‏ها «ارتباطات راه دور» و «ارتباطات الکتریکی» است. نتایج پژوهش «مجیدفر و تفضلی شادپور» (1389) در تحلیل روند فنّاوری‌های پزشکی از راه دور نشان داد تطابق مدل گامپرتز به‏خوبی و در بهترین حالت انجام می‌شود و پیش‌بینی روند منحنی تطابق داده شده در سال‌های آینده محاسبه و بر اساس مشتق هر منحنی، 3 نقطۀ آغاز رشد، نقطه اوج و نقطه اشباع برای هر فناوری استخراج گردید. «سهیلی و دیگران» (2017) دریافتند روند ثبت اختراعات در حوزۀ نانو دارای رابطۀ نمایی و رشد افزایشی است به‏طوری‏که تعداد مطلق اختراعات از 2 در سال 1995 به 1474 پروانه ثبت اختراع در سال 2013 افزایش یافته است. رشد تجمعی زیر کلاس‏ها در موضوع نانو در طول زمان نیز وجود داشت و یک حالت S شکل دارد که از 2 در سال 1995 به 3032 در سال 2014 رسید. «دایم و دیگران» (2006) در پژوهش خود با ترکیب ابزارهای پیش‏بینی فناوری مانند برنامه‌ریزی سناریو، منحنی‌های رشد و آنالوگ‌ها نشان دادند پیش‌بینی فناوری می‌تواند با استفاده از روش‌های ترکیبی چندگانه بهبود یابد و نیاز به توسعه ابزارهای ترکیبی برای پیش‌بینی فناوری را اثبات کردند. نتایج پژوهش «چن و دیگران» (2011) نشان داد فناوری تولید و ذخیره‏سازی هیدروژن هنوز وارد مرحله بلوغ نشده است. بنابراین، لزوم افزایش سرمایه‌گذاری تحقیق و توسعه در این حوزه وجود دارد و در مقابل فناوری پیل سوختنی وارد مرحله بلوغ شده است. «لی و دیگران» (2016) در پژوهش خود در زمینۀ فناوری تشخیص توسعۀ مولکولی، احتمال قرارگرفتن این فناوری را در مراحل مختلف چرخۀ حیات فناوری در یک، سه و پنج سال آینده نشان داد.

 دستۀ دوم، پژوهش‏هایی که با اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع انجام شده مربوط به پژوهش‏هایی است که از پروانه‏های ثبت اختراع اداره‏های ثبت اختراع دیگر و یا پروانه‏های ثبت اختراع چند اداره ثبت اختراع استفاده کرده‏اند. این پژوهش‏ها با بررسی روند رشد تعداد پروانه‏های ثبت اختراع (طباطبائیان و نوده، 1383)، متن‏کاوی (زارع احمدآبادی و یوسف‏تبار میری،1392)، خوشه‏بندی (ترپی، وو و تگابونی-دوتا[53]،2011)، منحنی‏های رشد منطقی (مایلینز، دو فاریا، دو آمارال، لیوا و گریگولین[54]، 2014) و بررسی رده‏های پروانه‏های ثبت اختراع (دوبریک، جیانوکارو، بنگسون و اکمن[55]،2011) انجام شده‏اند. «طباطبائیان و نوده» (1383) در پژوهش خود با استفاده از داده‏های پروانه‏های ثبت اختراع اروپایی در حوزه فناوری GIS دریافتند روند رشد تعداد ثبت پروانه‌های ثبت اختراع این فناوری افزایشی بوده و هنوز به بلوغ نرسیده است و دوره عمر آن کمی بالاتر از مرحله رشد خود است. «زارع احمدآبادی و یوسف‏تبار میری» (1392) با استفاده از پروانه‏های ثبت اختراع اروپا و آمریکا در زمینۀ فناوری لعاب به این نتیجه رسیدند که این فناوری در تمامی خوشه‌های شناسایی‌شده در مرحلۀ بلوغ و یا افول قرار داشته و به‌احتمال فراوان در آینده‌ای نزدیک با فناوری‌های نوین دیگری جایگزین خواهد شد. پژوهش «ترپی و دیگران» (2011) با استفاده از پروانه‌های ثبت اختراع در دفتر مالکیت فکری جمهوری خلق چین (SIPO)[56] در حوزه فناوری RFID نشان داد از آنجا‌که این فناوری وارد مرحله بلوغ شده است، فعالیت‌های تحقیق و توسعه باید با هدف بهبود سطح فرکانس و امواج RFID به‌عنوان ابزاری برای توسعه سیستم‌های RFID  قابل اطمینان‏تر و برنامه‌های کاربردی انجام شود. «مایلینز و دیگران» (2014) با استفاده از پروانه‌های ثبت اختراع فهرست‏شده در نمایۀ نوآوری‌های درونت (DII)[57] در حوزه فناوری نانو به این نتیجه رسیدند که مراحل توسعه فناوری نانو به آغاز دوران بلوغ خود رسیده است. «دوبریک و دیگران» (2011) با استفاده از پروانه‏های ثبت اختراع در ادارۀ ثبت اختراع سوئد (PRV)[58] در حوزه انرژی باد که ردۀ اداره ثبت اختراع اروپا (ECLA)[59] را داشتند، دریافتند فناوری انرژی باد در هفت‏سال گذشته به‌طور فوق‌العاده‌ای افزایش داشته است  و مرحله بلوغ این فناوری در آینده اتفاق خواهد افتاد.

دستۀ دوم پژوهش‏ها مربوط به پژوهش‏هایی می‏شوند که با استفاده از مقاله‏های پژوهشی و یا متون دیگر انجام شده است. «توکلی کاشی و مولاوردیخانی» (1384) با استفاده از بررسی رشد تعداد مقاله‏ها، پروانه‏های ثبت اختراع و نشان‏های تجاری در حوزۀ پنل متد (یکی از روش‏های تحلیل آیرودینامیکی) در سایت‏های مؤسسه تامسون و مقاله‏های گوگل، الگوریتمی برای پیش‏بینی فناوری‏های آینده، فناوری‏هایی که آیندۀ یک صنعت خاص را تحت تأثیر عمده قرار خواهند داد، ارائه دادند. یافته‏ها نشان داد این فناوری در مراحل پایانی رشد و یا اوایل بلوغ قرار دارد و از این رو پیش‏بینی می‏شود در آینده نزدیک و حتی میان‏مدت، کاربرد آن در مراکز صنعتی ادامه یابد؛ اما با توجه به تقعر منفی مقاله‏ها، در آینده دور احتمال جایگزین شدن روش‏های دیگر به‏جای آن وجود دارد. «رضائیان، منتظری و لونن»[60] (2017) در مقاله‏های پژوهشی در حوزۀ گیرنده‏های باد با استفاده از تجزیه‏وتحلیل چرخۀ حیات، داده‏کاوی و خوشه‏بندی به پیش‏بینی علم در حوزۀ تهویه طبیعی پرداختند. نتایج نشان داد تعداد انتشارات در این حوزه تا سال 2020 حدود 54% رشد می‏کند و چنانچه نوآوری‏های جدید در این حوزه به‏وجود آید، زمان رشد افزایش خواهد یافت.

بررسی پیشینه‏ها نشان داد پروانه‏های ثبت اختراع به‏دلیل داشتن اطلاعات ارزشمند برای مطالعۀ فناوری‏ها، تعیین فناوری‏های جدید مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است و بررسی چرخه حیات فناوری روش مناسبی برای شناسایی وضعیت فناوری در چرخه حیات فناوری آن است، اما نکته قابل توجه این است که در ایران در این زمینه پژوهش‏های زیادی انجام نشده است و در صورت وجود از روش‏های کمّی برای بررسی چرخۀ حیات فناوری استفاده‏ شده و از روش‏های کیفی و استفاده از شاخص‏ها برای بررسی چرخه حیات فناوری استفاده نکرده‏اند. پژوهش‏های خارجی نیز بیشتر از یک شاخص در بررسی چرخه حیات فناوری استفاده کرده‏اند و تعداد محدودی از آنها  چرخۀ حیات فناوری را با استفاده از چند شاخص بررسی کرده اند. همچنین در زمینۀ بررسی چرخه حیات فناوری آندوسکوپی هیچ پژوهشی در داخل و خارج ایران انجام نشده است.

 با توجه به اهمیت این حوزه در سلامت و تشخیص بیماری‏ها و احتمال علاقه‏مندی سرمایه‏گذاران در این حوزه، در این پژوهش چرخه حیات فناوری حوزه آندوسکوپی با استفاده از هفت شاخص بررسی شده است.

 روش پژوهش

این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر نوع اکتشافی است و در زمرۀ پژوهش‏های فناوری‏سنجی قرار دارد. جامعه پژوهش را همۀ پروانه‏های ثبت اختراع حوزه آندوسکوپی که در پایگاه ثبت اختراع و علایم تجاری آمریکا از سال 1976 تا 2015 منتشر شده است، تشکیل داده است. به دلایل زیر از پروانه‏های ثبت اختراع به‏عنوان جامعۀ پژوهش استفاده شد:

 1. تقریباً 80% اطلاعات فناورانه در پروانه‌های ثبت اختراع قابل‌ دستیابی و اطلاعات ارزشمندی است که مطابق با استانداردهای جهانی منتشر می‏شوند. (لی و دیگران، 2016؛ لی و دیگران، 2011)؛

2. پروانه‏های ثبت اختراع نه‌تنها شامل اطلاعات فناورانه بلکه اطلاعات مدیریتی را هم شامل هستند؛ مانند کشورها، مالکان، و مخترعان (جیوم[61]، لی، یون و پارک، 2013)؛

3. پروانه‏های ثبت اختراع اطلاعاتی درباره چرخه حیات فناوری قبل از شروع تولید (آگاروال[62]، 1998؛ گورت و کلپر[63]، 1982) یا چرخه‌های حیات صنعت (دباکر، وربیک، لوئل و زیممن[64]، 2002؛ مک گاهان و سیلورمن[65]، 2001) فراهم می‏کنند. بنابراین به بنگاه‏ها در تصمیم‌گیری برای شروع تجارت جدید کمک می‏کنند. در نهایت، اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع جهانی است و برای گسترۀ وسیعی از فناوری‏ها قابل‌اجراست (لی، یون و پارک، 2009).

پایگاه اطلاعاتی پروانه‏های ثبت اختراع آمریکا بزرگ‌ترین بازار جهانی پروانه‏های ثبت اختراع است و بیشتر پروانه‏های ثبت اختراعی که در این پایگاه پذیرش می‏شوند، در کشورهای دیگر نیز مورد پذیرش قرار می‏گیرند. بنابراین پایگاه اطلاعاتی پروانه‏های ثبت اختراع آمریکا برای تجزیه‌وتحلیل فناوری‏های بین‌المللی مناسب است و داده‏ها در این پایگاه به‌خوبی سازماندهی شده‏اند. در ضمن، متن کامل پروانه‏های ثبت اختراع از سال 1976 تاکنون در پایگاه اطلاعاتی پروانه‏های ثبت اختراع قابل‌دسترسی است، به‏همین دلیل این پایگاه به‏عنوان منبع گردآوری اطلاعات مورد استفاده قرار گرفت. از این پایگاه اطلاعاتی، تعداد 4915 پروانه ثبت اختراع در زمینۀ آندوسکوپی که یکی از شاخه‏های فناوری تجهیزات پزشکی است، استخراج شد. دلیل پرداختن به حوزۀ تجهیزات پزشکی به‏ویژه حوزۀ آندوسکوپی به‏خاطر تأثیرپذیری زیاد این حوزۀ فناوری از نوآوری‏های جدید است. به‏طور کلی، فنّاوری پزشکی یک زمینۀ وسیع است که نوآوری‏ها نقش حیاتی را در آن ایفا می‏کنند (سرکار[66]، 2016). در سرعنوان‏های موضوعی کتابخانۀ کنگرۀ آمریکا، آندوسکوپی یکی از زیرشاخه‏های تجهیزات پزشکی است. بنابراین، برای جستجوی پروانه‏های ثبت اختراع در این زمینه از کلیدواژۀ پذیرفته‏شدۀ آندوسکوپی به‏منظور جستجو در پایگاه مذکور بر اساس استراتژی زیر اقدام شد:

(ttl/Endoscope or abst/Endoscope) and icl/a61$

برای دقیق‏ترشدن جستجو از رده a61 نیز در عبارت جستجو استفاده شد که این رده مربوط به ردۀ بین‏المللی پروانه‏های ثبت اختراع است که در نمایۀ رده‏بندی بین‏المللی پروانه‏های ثبت اختراع این رده با عنوان «علوم پزشکی یا دام‏پزشکی؛ سلامت»[67] منتشر شده است. در این رده‏بندی رده a61d مربوط به دام‏پزشکی است که پس از استخراج پروانه‏های ثبت اختراع، پروانه‏های ثبت اختراعی که ردهa61d  را شامل می‏شدند، از نتایج جستجو حذف شدند. با این عبارت جستجو، پروانه‏های ثبت اختراعی بازیابی شدند که در عنوان یا چکیده آنها آندوسکوپی و در رده بین‏المللی آنها ردۀ a61 وجود داشته باشد. پس از جستجوی پروانه‏های ثبت اختراع، برای ذخیره‏کردن متن کامل پروانه‏های ثبت اختراع به صورت فایل‏های Html از نرم افزارهای Uspto1 و  Ravar PreMapاستفاده شد.

پس از استخراج اطلاعات پروانه‏های ثبت اختراع به‏صورت فایل‏های Html، برای به‏دست‏آوردن شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع از این فایل‏ها از نرم‏افزارPatent Extractor  استفاده شد. این نرم‏افزار با توجه به اطلاعاتی که برای انجام این پژوهش نیاز بود، از پروانه‏های ثبت اختراع استخراج شود، توسط برنامه‏نویس نوشته شد. در نهایت، نتایج در یک فایل اکسل ذخیره شد. سپس با استفاده از فرمول‏نویسی اکسل، شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع برای هر سال از سال 1976 تا 2015 به‏دست آمد. واحد زمان یک‏سال در نظر گرفته شد. به‏منظور استخراج داده‏های شاخص استناد به آینده پروانه‏های ثبت اختراع از نرم‏افزار Patent patref3 استفاده شد. اجرای این نرم‏افزار نیاز به اجرای اولیه نرم‏افزار Uspto2 دارد که پس از اجرای هر دو نرم‏افزار فایل اکسل مربوط به استناد به آینده پروانه‏های ثبت اختراع به‏دست آمد.

تجزیه‏ وتحلیل داده‏ها

تعریف عملیاتی شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراعی که در این پژوهش مورد استفاده قرار گرفتند، در جدول2 نشان داده شده است.

جدول2. تعریف عملیاتی شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی

شاخص

تعریف عملیاتی شاخص‏ها

پروانه های ثبت اختراع

تعداد پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

مالکان پروانه‏های ثبت اختراع

تعداد مالکان متفاوت پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

رده‏های پروانه ثبت اختراع

تعداد رده‏های متفاوت پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

استناد به گذشته

میانگین تعداد استناد به گذشته پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

استناد به آینده

تعداد استناد به آینده پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

مدت زمان آزمون پروانه‏های ثبت اختراع

میانگین زمان بین تاریخ تشکیل پرونده و تاریخ ثبت اختراع پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

ادعا

میانگین تعداد ادعاهای پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی در زمان t

 

پس از استخراج شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی، جدول این شاخص‏ها از سال 1976 تا 2015 به‏دست آمد(جدول 3). بر اساس داده‏‏های این جدول در سال 1976، تعداد پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی(1)، تعداد مالکان متفاوت پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (1)، تعداد رده‏های متفاوت پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (2)، میانگین تعداد استناد به گذشته پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (4)، تعداد استناد به آینده پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (34)، میانگین زمان بین تاریخ تشکیل پرونده و تاریخ ثبت اختراع پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (633/26) و میانگین تعداد ادعاهای پروانه‏های ثبت اختراع مرتبط با آندوسکوپی (4) است. توضیح سال‏های دیگر جدول3 نیز به همین ترتیب است.

جدول 3. جدول شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع آندوسکوپی

سال

تعداد پروانه‏های ثبت اختراع

تعداد مالکان

تعداد رده‏ها

میانگین تعداد استناد به گذشته

تعداد استناد به آینده

میانگین مدت آزمون (ماه)

میانگین تعداد ادعا

1976

1

1

2

4

34

633/26

4

1977

14

8

35

357/5

836

140/19

286/7

1978

13

8

37

692/6

755

656/22

846/9

1979

15

11

1

8/6

990

531/22

467/8

1980

29

12

52

172/8

2526

345/27

414/8

1981

45

15

85

111/6

2165

593/23

867/8

1982

35

10

70

571/6

1056

326/24

9

1983

24

8

43

5/6

900

794/27

875/8

1984

38

15

70

053/6

1959

876/29

711/7

1985

49

21

83

612/6

3112

671/24

245/9

1986

69

25

96

014/6

3948

420/22

304/8

1987

80

23

111

475/8

4895

695/20

925/11

1988

98

29

129

031/8

5755

543/20

316/13

1989

127

27

136

661/6

6344

414/16

811/15

1990

105

27

152

695/7

6508

612/17

190/16

1991

80

19

148

563/8

6017

380/19

051/16

1992

92

35

175

815/10

6146

939/19

870/15

1993

101

35

160

248/10

8426

128/22

020/14

1994

109

49

182

257/14

7860

522/22

138/14

1995

113

48

164

389/17

7623

430/22

876/14

1996

110

50

168

036/21

7868

929/25

064/15

1997

132

60

176

258/18

9029

053/27

788/15

1998

171

68

203

129/17

10999

066/25

624/16

1999

188

74

174

755/16

11962

946/25

973/17

2000

150

65

106

053/15

10866

604/26

173/17

2001

132

48

173

212/21

7069

422/27

840/14

2002

186

73

173

871/15

8708

160/28

728/15

2003

204

74

172

005/19

8401

815/29

779/17

2004

165

63

166

20

8326

348/33

768/18

2005

156

59

174

205/24

7078

132/33

231/17

2006

116

48

65

603/30

5389

795/36

209/19

2007

81

37

42

975/28

1603

635/42

500/17

2008

82

37

52

500/32

1554

443/49

098/17

2009

109

42

57

128/53

2267

269/53

394/15

2010

222

66

88

820/36

2627

288/56

738/14

2011

244

67

83

143/58

1927

966/55

888/12

2012

270

68

109

833/59

1068

315/55

944/12

2013

339

83

106

888/58

719

309/49

365/12

2014

319

95

118

075/74

388

517/49

559/13

2015

302

98

175

142/78

82

240/42

580/13

 

پس از به‏دست‏آوردن جدول شاخص‏های پروانه‏های ثبت اختراع (جدول 3) مدل مخفی مارکوف در قالب نرم افزارR با چهار مرحله شروع، رشد، بلوغ و اشباع اجرا شد. مرحله اول مربوط به مرحله شروع فناوری است که فناوری با یک اندیشۀ نو در تولیدات یا فرایندها شروع می‏شود. در مرحلۀ دوم که مرحله رشد است، شرکت‏ها به ساخت محصول جدید می‏پردازند و بین شرکت‏ها برای ساخت محصول رقابت ایجاد می‏شود. در پایان این مرحله فناوری محصول کاملاً در بازار شناخته شده است.

مرحلۀ بلوغ: در این مرحله شرکت‏هایی که در دوره رشد جایگاه خود را در بازار مستحکم کرده باشند، سود زیادی می‎برند. در این مرحله در اندیشۀ فنی محصول تغییراتی ایجاد نمی‏شود و بیشتر در ظاهر و امکانات جانبی آن تغییراتی ایجاد می‏شود. در مرحلۀ چهارم که مرحلۀ اشباع است فناوری قبلی با یک فناوری جدید در آیندۀ نزدیک جایگزین خواهد شد و شرکت‏ها به سمت ساخت فناوری جدید تمایل پیدا می‏کنند و فناوری قبلی از بازار حذف خواهد شد و مردم به سمت خرید محصول با فناوری جدید سوق پیدا می‏کنند. چنانچه فناوری در این مرحله از چرخۀ حیات خود قرار داشته باشد، سرمایه‏گذاری در آن فناوری سودی نخواهد داشت. بر اساس تحلیل داده‏ها، مرحله احتمال حالت اولیه چرخۀ حیات فناوری در آندوسکوپی چنان‏که در جدول4 نشان داده شده است، مرحله اول شناخته شد. هر فناوری هم اصولاً با مرحلۀ شروع که همان مرحلۀ اول است، آغاز می‏شود. منظور از عدد یک در این جدول این است که فناوری آندوسکوپی با توجه به مدل مخفی مارکوف احتمالاً با مرحلۀ شروع که همان مرحلۀ اول چرخۀ حیات فناوری است، آغاز شده است (جدول4).

جدول 4. احتمال حالت اولیه

مرحله اول

مرحله دوم

مرحله سوم

مرحله چهارم

1

0

0

0

پس از اجرای این مدل، چرخۀ حیات فناوری در زمینه آندوسکوپی ترسیم شد (شکل 2).

 

شکل2. چرخۀ حیات فناوری آندوسکوپی

چنان‏که چرخۀ حیات فناوری آندوسکوپی نشان می‏دهد، این زمینۀ فناوری هم‌اکنون در مرحلۀ اشباع چرخۀ حیات فناوری خود قرار دارد. در سال 1976 در مرحله اول چرخۀ حیات فناوری خود یعنی مرحله شروع و از سال 1977 تا 1985 به مدت9 سال در مرحله دوم چرخه حیات فناوری یعنی مرحله رشد و از سال 1986 تا 2005 یعنی مدت 20 سال، در مرحلۀ سوم  چرخه حیات فناوری خود یعنی مرحله بلوغ  قرار دارد و از سال 2006 تا 2015 در مرحله چهارم چرخه حیات فناوری خود یعنی مرحله اشباع قرار دارد.

همچنین داده‏های جدول3 نشان می‏دهد در حوزۀ آندوسکوپی پروانه‏های ثبت اختراع زیادی به ثبت رسیده و همچنان نیز به ثبت می‏رسد، اما در سال‏های 1976 تا 2015 تعداد پروانه‏های ثبت اختراع این حوزه روندی تصاعدی داشته است. هرچند نرخ رشد این نوع فناوری در سال‏های پایانی نسبت به سال‏های قبلی کمتر بوده است، همچنان مورد توجه بسیاری از مخترعان است. بررسی تعداد رده‏های پروانه‏های ثبت اختراع حوزه آندوسکوپی نشان می‏دهد تعداد رده‌های شمول از سال 1976 تا 2015 در هر سال نرخ رشد داشته که این امر نشان‌دهنده این است که این حوزه یا در حوزه‏های دیگر تلفیق شده و یا در دیگر حوزه‏ها تأثیر داشته است. شاخص تعداد استناد به آینده از سال 1976 تا 2015 کاهش معنا‏داری دارد. این امر نشان‏دهنده این است که این پروانه‏ها توسط مخترعان دیگر مورد استناد قرار نگرفته است. دلیل عدم استناد، قدیمی‏بودن موضوعات پروانه‌های ثبت اختراع و یا خارج‏شدن موضوع آندوسکوپی به شکل فعلی از دایرۀ درخواست‏های محققان و صنعت است. بررسی شاخص‏های تعداد ادعا از سال 1976 تا 2015 نیز نشان داد میزان ادعاهای پروانه‏های ثبت اختراع در سال‏های پایانی به نسبت سال‏های قبل کاهش یافته است. این امر نشان می‏دهد در حوزۀ آندوسکوپی نوآوری‏ها کاهش یافته است و اگر نوآوری نیز وجود دارد، ممکن است مربوط به تأثیر سایر حوزه‌های دیگر باشد.

نتیجه‌گیری

یافته‏های کلیِ پژوهش نشان داد در این حوزه، فناوری نوآوری‏های کمی دارد، ولی دلیل توجه مخترعان با توجه به روند تصاعدی تعداد پروانه‏های ثبت اختراع در جدول 3 از سال 1976 تا2015، به احتمالِ حضور این حوزه یا میزان تأثیرپذیری از حوزه‌های دیگر مرتبط است و الزاماً پروانه‌های ثبت اختراع این حوزه به‏طور مستقل به حوزه آندوسکوپی مرتبط نیست، بلکه ممکن است حوزه‏های دیگر از فناوری‏های این حوزه تأثیر گرفته‌اند یا اینکه تأثیر برعکس داشته‏اند. این موضوع در پژوهش «منصوری و دیگران» (1394) نیز مورد توجه قرار گرفته است. آنها دریافتند فناوریRFID  با 36 حوزۀ موضوعی مرتبط است و محور اساسی این حوزه‏ها، «ارتباطات راه دور» و «ارتباطات الکتریکی» است. همچنین بررسی تعداد رده‏های پروانه‏های ثبت اختراع حوزه آندوسکوپی نشان داد نمی‏توان از این فناوری به‌عنوان یک فناوری مستقل و کلیدی یاد کرد و سرمایه‏گذاری مستقل در این حوزه ریسک بالایی است، بلکه باید رده‏ها و به‏عبارتی فناوری‏های دیگر را شناسایی و به‌صورت فناوری واسط به آن نگاه کرد. لذا شناسایی دقیق حوزه‏ها قبل از تصمیم به سرمایه‏گذاری و تبدیل به کالا، ضرورت دارد.

با توجه به اینکه فناوری آندوسکوپی بر اساس چرخۀ حیات فناوری خود (شکل2) در مرحلۀ اشباع از مراحل چهارگانۀ چرخۀ حیات فناوری است، این یافته حاکی از آن است که میزان نوآوری در این فناوری کم است و از طرف دیگر برای سرمایه‏گذاری در این حوزه فناوری باید احتیاط بیشتری داشت.

با توجه به حضور این فناوری در مرحلۀ اشباع، می‏توان نتیجه گرفت تعداد زیادی از این فناوری در بازار وجود دارد و فناوری با عمر کم نیست و برای سرمایه‌گذاری در این حوزه باید سایر شاخص‏ها را به‌دقت بررسی کرد. در آیندۀ نزدیک احتمالاً با فناوری‏های جدیدتر جایگزین خواهد شد. این نوع بررسی در پژوهش «مجیدفر و تفضلی شادپور» (1389) در حوزه پزشکی از راه دور نیز وجود داشته است. نتایج آنان نشان داد فناوری‏های جراحی از راه دور و پزشکی از راه دور به دوره اشباع رسیده‏اند و دلیل آن ‏را ناشی از کاهش کشش بازار یا روند طبیعی و سریع بلوغ این دو فناوری به‏دلیل  پیچیده نبودن آنها حدس زده‏اند. همچنین «زارع احمدآبادی و یوسف‏تبار میری» (1392) در پژوهش خود در حوزه فناوری لعاب به این نتیجه رسیدند که فناوری لعاب در تمامی خوشه‌های شناسایی‏شده در مرحله بلوغ و یا افول قرار داشته و به ‌احتمال فراوان در آینده‌ای نزدیک با فناوری‌های نوین دیگر جایگزین خواهد شد.

باید در نظر داشت که سرمایه‌گذاری و تجاری‌سازی فقط بر اساس نتایج به‏دست‏آمده از این پژوهش‏ها مناسب نیست. این نتایج می‏توانند نگرش مناسبی نسبت به فناوری‏ها ارائه دهند و به‌عنوان یک راهنما در کنار نظر کارشناسان و تجربیات آنان مورد استفاده قرار گیرند. ضمناً یکی از نکات قابل‌توجه این است که زمانی‏که یک فناوری در یک کشور توسعه‌یافته در حال زوال و نابودی باشد، در یک کشور در حال توسعه احتمالاً هنوز به مرحلۀ زوال نرسیده و چند سال دیگر از عمر آن فناوری باقی مانده است. همچنین بهتر است برای تأیید یافته‏های این پژوهش، میزان سرمایه‏گذاری واقعی در حوزۀ تجهیزات آندوسکوپی بررسی و با نتایج این پژوهش مقایسه  شود.

باتوجه به نتایج پژوهش حاضر، پیشنهادهای زیر ارائه می‏شود:

1.فناوری آندوسکوپی به حد نهایی کارایی خود نزدیک شده است و باید منتظر فناوری‏های نوظهور باشیم. بنابراین در سرمایه‏گذاری در زمینۀ تحقیق و توسعه این فناوری باید احتیاط لازم را داشت.

2.نتایج پژوهش حاضر به سرمایه گذاران و صاحبان صنایع حوزه آندسکوپی کمک خواهد کرد که ریسک سرمایه‏گذاری را پایین بیاورند و با اطلاعات بیشتر، دربارۀ آیندۀ فناوری کنونی این حوزه تصمیم بگیرند.

3.پیشنهاد می‏شود با توجه به در حالت اشباع قرارگرفتن فناوری فعلی حوزه آندوسکوپی، مخترعان و پژوهشگران این حوزه زمینه‏های پژوهشی و تحقیقاتی خود را بر اساس واقعیت‏های موجود تنظیم کنند.



[1]. Delphi

[2]. Rowe & Wright

[3]. Scenario

[4]. Daim, Rueda, Martin & Gerdsri

[5]. Environmental scanning

[6]. Fahey, King & Narayanan

[7]. Brainstorming

[8]. Popper

[9]. patent

[10]. Relevance tree

[11]. Gordon, J.C. Glenn

[12]. Morphological analysis

[13]. Yoon & Park

[14]. Cross Impact analysis

[15]. Choi, Kim & Park

[16]. Future cycle

[17]. Lee, Kim, Kwon  & Woo

[18]. Little

[19]. pacing technologies

[20]. Ernst

[21]. Patent Number

[22]. Abraham & moitra

[23]. Assignee

[24]. Twiss

[25]. Classes

[26]. Sneed & Johnson

[27]. Backward citation

[28]. Campbell

[29]. Glazier

[30]. Driks

[31]. Harrison & Rivette

[32]. Miele

[33]. Knight

[34]. Examiner

[35]. Lanjouw & schankerman

[36]. Harhoff, Scherer & Vopel

[37]. Forward citation

[38]. Trajtenberg

[39]. Albert, Avery, Narin & McAllister

[40]. Welte

[41]. Ihnen

[42]. Duration of Examination Processes

[43]. Johnson & Popp

[44]. Claim

[45]. I claim

[46]. What is claimed is

[47]. Reitzig

[48]. Tong & Frame

[49]. McCarthy

[50]. Andrey markov

[51]. Rabiner & Juang

[52]. Y. Chen, C. Chen

[53]. Trappey, Wu, Taghaboni-Dutta

[54]. Milanez, de Faria, do Amaral, Leiva & Gregolin

[55]. Dubarić, Giannoccaro, Bengtsson & Ackermann

[56]. State intellectual property office of the people’s republic of china

[58]. Swedish patent and registration office

[59]. European classification

[60]. Rezaeian, Montazeri & Loonen

[61]. Geum

[62]. Agarwal

[63]. Gort & Klepper

[64]. Debackere, Verbeek, Luwel & Zimmermann

[65]. McGahan & Silverman

[66]. Sarkar

[67]. Medical Or Veterinary Science; Hygiene

منابع

-      توکلی کاشی، امیر و کارن مولاوردیخانی (1384). «مدیریت راهبردی فناوری بر اساس چرخۀ عمر فناوری»، سومین کنفرانس بین المللی مدیریت، تهران: گروه پژوهشی آریانا.

-      زارع احمدآبادی، حبیب و صادق یوسف‏تبار میری (1392). «پیش‌بینی فناوری با تحلیل محتوای سند ثبت اختراع تحلیلی بر آینده فناوری لعاب»، فصلنامه مدیریت توسعه فناوری، 1 (2)، 57-85.

-      منصوری، علی و همکاران (زودآیند). «روند تکامل فناوری: مورد مطالعه تحلیل رده‏های موضوعی پروانه‏های ثبت اختراعRFID»،  پژوهشنامه پردازش و مدیریت اطلاعات، دسترسی در http://Jipm.irandoc.ac.ir

-      طباطباییان، حبیب‏ا...  و علی نوده (1383). «انتخاب روش مناسب پیش‌بینی تکنولوژی: مطالعه موردی تکنولوژی GIS»، فصلنامه مدیریت صنعتی، 4، 1-20.

-      مجیدفر، فروزان و محمد تفضلی شادپور (1389). «ارائه یک الگوی ارزیابی و پیش‌بینی تکنولوژی بر اساس آنالیز و متن‏کاوی اختراعات ثبت شده، چهارمین کنفرانس ملی مدیریت تکنولوژی ایران»، تهران: انجمن مدیریت تکنولوژی ایران.

-      Abraham, B. P., & Moitra, S. D. (2001). Innovation assessment through patent analysis. Technovation, 21(4), 245-252.

-      Agarwal, R. (1998). Evolutionary trends of industry variables. International Journal of Industrial Organization, 16(4), 511-525.

-      Albert, M. B., Avery, D., Narin, F., & McAllister, P. (1991). Direct validation of citation counts as indicators of industrially important patents. Research Policy, 20(3), 251-259.

-      Arthur D. Little, I. (1981). The Strategic Management of Technology: Arthur D. Little.

-      Campbell, R. S. (1983). Patent trends as a technological forecasting tool. World Patent Information, 5(3), 137-143.

-      Chen, Y.-H., Chen, C.-Y., & Lee, S.-C. (2011). Technology forecasting and patent strategy of hydrogen energy and fuel cell technologies. International Journal of Hydrogen Energy, 36(12), 6957-6969.

-      Choi, C., Kim, S., & Park, Y. (2007). A patent-based cross impact analysis for quantitative estimation of technological impact: The case of information and communication technology. Technological Forecasting and Social Change, 74(8), 1296-1314.

-      Daim, T. U., Rueda, G., Martin, H., & Gerdsri, P. (2006). Forecasting emerging technologies: Use of bibliometrics and patent analysis. Technological Forecasting and Social Change, 73(8), 981-1012.

-      Debackere, K., Verbeek, A., Luwel, M., & Zimmermann, E. (2002). Measuring progress and evolution in science and technology–II: The multiple uses of technometric indicators. International Journal of Management Reviews, 4(3), 213-231.

-      Driks, J. (1998). A strategy for patent mapping. LES nouvelles, 33(3), 97-98.

-      Dubarić, E., Giannoccaro, D., Bengtsson, R., & Ackermann, T. (2011). Patent data as indicators of wind power technology development. World Patent Information, 33(2), 144-149.

-      Ernst, H. (1997). The use of patent data for technological forecasting: the diffusion of CNC-technology in the machine tool industry. Small Business Economics, 9(4), 361-381.

-      Fahey, L., King, W. R., & Narayanan, V. K. (1981). Environmental scanning and forecasting in strategic planning—the state of the art. Long Range Planning, 14(1), 32-39.

-      Geum, Y., Lee, S., Yoon, B., & Park, Y. (2013). Identifying and evaluating strategic partners for collaborative R&D: Index-based approach using patents and publications. Technovation, 33(6), 211-224.

-      Glazier, S. (1995). Inventing around your competitors' patents. Managing Intellectual Property, 10-10.

-      Gordon, T. J., & Glenn, J. C. (2003). Futures research methodology. Millennium Project of the American Council of the United Nations University, New York.

-      Gort, M., & Klepper, S. (1982). Time paths in the diffusion of product innovations. The economic journal, 92(367), 630-653.

-      Harhoff, D., Scherer, F. M., & Vopel, K. (2003). Citations, family size, opposition and the value of patent rights. Research Policy, 32(8), 1343-1363.

-      Harrison, S., & Rivette, K. (1998). The IP portfolio as a competitive tool. Profiting from intellectual capital. Extracting value from innovation, New York, 119-127.

-      Haupt, R., Kloyer, M., & Lange, M. (2007). Patent indicators for the technology life cycle development. Research Policy, 36(3), 387-398.

-      Ihnen, J. L. (2000). A patent strategy for genomic and research tool patents: are there any differences between the USA, Europe and Japan? Drug discovery today, 5(12), 554-559.

-      Johnson, D. K., & Popp, D. (2003). Forced out of the closet: The impact of the American inventors protection act on the timing of patent disclosure. Retrieved from

-      Knight, H. J. (2001). Patent strategy for researchers and research managers: John Wiley & Sons.

-      Lanjouw, J. O., & Schankerman, M. (2004). Patent quality and research productivity: Measuring innovation with multiple indicators. The economic journal, 114(495), 441-465.

-      Lee, C., Kim, J., Kwon, O., & Woo, H.-G. (2016). Stochastic technology life cycle analysis using multiple patent indicators. Technological Forecasting and Social Change, 106, 53-64.

-      McCarthy, I. P. (2003). Technology management–a complex adaptive systems approach. International Journal of Technology Management, 25(8), 728-745.

-      McGahan, A. M., & Silverman, B. S. (2001). How does innovative activity change as industries mature?. International Journal of Industrial Organization, 19(7), 1141-1160.

-      Miele, A. L. (2000). Patent strategy: the manager's guide to profiting from patent portfolios (Vol. 27): John Wiley & Sons.

-      Milanez, D. H., de Faria, L. I. L., do Amaral, R. M., Leiva, D. R., & Gregolin, J. A. R. (2014). Patents in nanotechnology: an analysis using macro-indicators and forecasting curves. Scientometrics, 101(2), 1097-1112.

-      Popper, R. (2008). How are foresight methods selected?. foresight10(6), 62-89.

-      Rabiner, L., & Juang, B. (1986). An introduction to hidden Markov models. ieee assp magazine, 3(1), 4-16.

-      Reitzig, M. (2004). Improving patent valuations for management purposes—validating new indicators by analyzing application rationales. Research Policy, 33(6), 939-957.

-      Rezaeian, M., Montazeri, H., & Loonen, R. C. G. M. (2017). Science foresight using life-cycle analysis, text mining and clustering: A case study on natural ventilation. Technological Forecasting and Social Change, 118, 270-280.

-      Rowe, G., Wright, G. (1999). The Delphi technique as a forecasting tool: issues and analysis. International journal of forecasting, 15(4), 353-375.

-      Sarkar, Soumitra (2016). ROLE OF TECHNOLOGY IN HEALTH AWARENESS: AN OVERVIEW. International Journal of Management and Social Science Research Review, 1 (1), 223-225.

-      Sneed, K. A., & Johnson, D. K. (2009). Selling ideas: the determinants of patent value in an auction environment. R&d Management, 39(1), 87-94

-      Soheili, F., Mansouri, A., Rahimi, S., & Tousi, Z. (2017). Studying the Application of Epidemic Theory in Transmission Cycle of Technology: A Case Study of Nanotechnology Patent. International Journal of Information Science & Management15(2).

-      Tong, X., & Frame, J. D. (1994). Measuring national technological performance with patent claims data. Research Policy, 23(2), 133-141.

-      Trajtenberg, M. (1990). A penny for your quotes: patent citations and the value of innovations. The Rand Journal of Economics, 172-187.

-      Trappey, C. V., Wu, H. Y., Taghaboni-Dutta, F., & Trappey, A. J. (2011). Using patent data for technology forecasting: China RFID patent analysis.Advanced Engineering Informatics, 25(1), 53-64.

-      Twiss, B. C. (1986). Managing technological innovation: Longman Publishing Group.

-      Welte, S. (1991). Der Schutz von Pioniererfindungen: Carl Heymanns Verlag.

-      Yoon, B. G., & Park, Y. T. (2004, October). Morphology analysis approach for technology forecasting. In Engineering Management Conference, 2004. Proceedings. 2004 IEEE International (Vol. 2, pp. 566-570). IEEE.

-