تصویرگونگی خط در نسخه قرآنی 1200 محفوظ در موزه آستانه قم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشکده هنر اسلامی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز

2 عضو هیئت علمی دانشکده هنرهای اسلامی دانشگاه تبریز

چکیده

نسخه قرآنی شماره‌1200 با تاریخ198 هجری در موزه آستان قم نگهداری‌می‌شود. این نسخه علاوه بر مسائل نسخه‌شناسی مانند تاریخ کتابت، سه‌سطری بودن و نگارش بر کاغذ، به جهت طراحی خاص و منحصربه فرد حروف و صفحه‌آرایی آن در میان نسخه های قرآنی به خط کوفی دارای اهمیت است.
سوال: خط کوفی در نسخه مورد مطالعه دارای چه مولفه هایی است و این ویژگی‌ها چگونه آن را تصویرگونه ساخته‌اند؟
هدف: تلاش می‌گردد در این مقاله علاوه بر معرفی این نسخه، شیوه خاص نگارش حروف در این نسخه از منظر بازنمایی کلمات در خوشنویسی‌اسلامی و رابطه آن با ایجاد معنا برای مخاطب مورد بررسی قرارمی‌گیرد.
روش: این مقاله به روش توصیفی-‌تحلیلی صورت‌گرفته و در انجام آن از منابع کتابخانه‌ای و آرشیوی استفاده-شده‌است.
یافته‌ها: نوشتار همان تصویر‌متن و تجسم مادی امر مجرد و غیرمادی است. در این نسخه بعضی از کلمات و حروف به‌گونه متمایزی نسبت به سایر کلمات و حروف طراحی‌شده‌اند این کلمات از نظر معنایی در متن دارای اهمیت هستند. در واقع ارتباط میان ویژگی‌های صوری و معنایی نشانه‌های نوشتاری برقرار است که در نشانه شناسی با عنوان تصویرگونگی درونی شناخته‌شده‌است. در این نسخه تصویرگونگی درونی در بازنمایی کلماتی به‌کارگرفته‌شده‌است که معنای ویژه‌ای در آیه مورد نظر دارند و درواقع نقش تأکیدی ایفا می‌کنند.
نتیجه: نتایج تحقیق نشان‌می‌دهد‌ که نوشتار همانند نشانه در خوشنویسی‌اسلامی در دو سطح صورت و معنا عمل‌می‌کند که به تصویرگونگی درونی از منظر بصری و معنایی در متن می‌انجامد. این شیوه از تصویرگونگی بر درک و معنای متن تأثیر می‌‌گذارد.

کلیدواژه‌ها