بررسی میزان به‌کارگیری مؤلفه‌های خلاقیت گیلفورد در مجلات فارسی کودکان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. سازمان کتابخانه ها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مدیریت اسناد و مطبوعات، گروه مطبوعات، کارشناس نشریات غیرفارسی

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

3 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

هدف: تقویت تفکر خلاق برای رشد فعلی و آینده کودک و جامعه ضروری است و ادبیات کودک می­‌تواند نقش مهمی را در پرورش مهارت‌های تفکر و خلاقیت داشته باشد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی میزان به‌ کارگیری مؤلفه‌های خلاقیت گیلفورد در مجلات فارسی کودکان صورت گرفت.
روش: روش پژوهش، تحلیل محتوا و جامعه آماری مطالب داستانی و غیرداستانی 12 مجله معتبر فارسی کودکان فهرست شده در تقسیم‌­بندی شورای کتاب کودک است. روش نمونه‌­گیری، تصادفی طبقه­‌ای برای مطالب داستانی و غیرداستانی است. ابزار گردآوری اطلاعات سیاهه وارسی محقق ساخته­ای است که بر اساس مؤلفه­‌های هشت گانه تفکر خلاق گیلفورد تهیه شد. روایی ابزار بر مبنای پژوهش­‌های پیشین و پایایی با ضریب همبستگی درون‌گروهی تأیید شد.
یافته‌­ها: میانگین مؤلفه­‌های تفکر خلاق گیلفورد در مطالب داستانی و غیرداستانی مجلات متفاوت است. در مطالب داستانی، حساسیت به مسئله دارای بیشترین میانگین و پیچیدگی و پس از آن ترکیب کمترین میانگین را داشتند. همچنین میانگین میزان پرداختن به مؤلفه حساسیت به مسئله در بین مطالب غیرداستانی بیش از سایر مؤلفه‌­ها بود و کمترین میزان میانگین نیز به مؤلفه ارزشیابی تعلق گرفت. در مطالب داستانی مجله «سه چرخه» و در مطالب غیرداستانی مجله «نبات»به مؤلفه‌­های خلاقیت توجه بیشتری داشتند.
نتیجه­‌گیری: مجلات کودکان فارسی باید توجه بیشتری به مسئله خلاقیت داشته باشند، این مهم با رویکرد فعلی آنان قابل دستیابی نخواهد بود و باید در خط مشی خود پیرامون انتشار آثار فاقد محتوای خلاقانه تجدیدنظر اساسی نمایند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the extent of using Gilford's components of creativity in Persian children's magazines

نویسندگان [English]

  • Jamileh Jahani 1
  • Azam Sanatjoo 2
  • Hassan Behzadi 3
1 M.A. Knowledge and Information Science. Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
2 Associate professor, Department of Knowledge and Information Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
3 Assistant professor, Department of Knowledge and Information Science, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran
چکیده [English]

Objective: Strengthening the thinking of the gens is essential for the present and future growth of the child and society, and the children's literature can play an important role to develop thinking and creativity skills. The purpose of the present study is to investigate the extent to which Gilford's components of creativity were used in Persian magazines for children.
Methodology: This study is an applied research. The statistical population of the research consisted of Persian children's magazines, covering three content (fictions, non-fictions and pictures), published by 21 prestigious Persian magazine of children and adolescents listed in the year in the division of the Children's Book Council. A stratified random sampling method was used for each of the triple types of content that was 413 non-fiction articles, 152 fiction articles, 433 picture stories and 442 images of nonfiction content. Survey research and content analysis were used to identify components of Gilfor'ds creativity in the content of magazines. A researched-made check-list was the tool for gathering data. The validity of the tool was based on previous research and its reliability was confirmed by intra-group correlation coefficient. It was validated in each phase through consultation with specialists in Children's literature and Information Science.
Findings: The findings showed that the mean of Gilford's creative thinking components varies in the content of fiction, nonfiction, and magazine publishing. In the fictional material, the most commonly used component in the storytelling of all journals is the sensitivity component to the problem with the mean of 7.5 and the lowest average is the complexity and then the combination.In non-fiction articles, it was also found that the average rate of addressing the problem sensitivity component among non-fiction articles was more than the other components, and the least amount of meanings belonged to the evaluation component. It was also found that in pictures, the most average is the sensitivity to the problem, while the amount of attention to the components of creativity in the pictures of children's magazines is small. Another finding showed that the means of the components of creative thinking in non-fiction pictures are more than fictional images, and they have become more relevant to these components. It was also found that in the material of the magazine Tricycle, in non-fiction articles from the magazine, in the narrative images of Soroush Magazine, and in the non-fiction pictures of the magazine, Candles magazine have been able to pay more attention to the components of creativity than other magazines.
Conclusion: The Persian journals should pay more attention to the issue of creativity, which would not be possible with their current approach and should be revised in the policy of publishing their works and try to find out what obstacles they encounter in tackling them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Creativity
  • Guilford
  • Creative thinking components
  • Children Persian Magazines
بنی هاشم‌نژاد، فرزانه (1375). تحلیل کمی محتوای مطالب مذهبی در مطبوعات کودک و نوجوان. سالنامه مطبوعات کودک و نوجوان، 1(1)، 29-46.
جهانشاهی، ایرج (1384). محصولات کمک آموزشی: معرفی انتشارات آموزشی ناشر مجلات پیک جزیره دانش. قابل دسترس ‌در www.jazirehdanesh.com/printme-6.117.209.fa.htm. تاریخ بازدید 13 دی 1396          
حسین‌زاده، منصور (1370). تاریخ مجلات کودکان، جلد اول: از آغاز تا پیروزی انقلاب اسلامی. تهران: مرکز مطالعات و تحقیقات رسانه­ها.
حسینی مزینان، اعظم السادات (1392). تحلیل محتوای کتاب فارسی (مهارهای خوانداری) ششم دبستان به منظور بررسی قابلیت تفکر خلاق. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه الزهرا، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، گروه علوم تربیتی.
دهخدا، علی‌اکبر (1339). لغت‌نامه. تهران: سیروس.
رضاپور، یوسف (1378). بررسی تحلیلی و تطبیقی کتاب‌های درسی پایه سوم دوره ابتدایی با مؤلفه‌های خلاقیت. فصلنامه علمی-پژوهشی علوم انسانی دانشگاه الزهرا، 9(30)، 71-94.
شهرآرای، مهرناز؛ مدنی‌پور، رضا (1375). سازمان خلاق و نوآور. دانش مدیریت، 33 و 34، 39-48.
صالحی‌عمران، ابراهیم؛ چهارباشلو، حسین (1389). تجزیه و تحلیل محتوای کتاب­های درسی دوره­ آموزش ابتدایی بر مبنای مؤلفه­های خلاقیت به عنوان یکی از راه­های پرورش خلاقیت دانش آموزان. سومین کنفرانس ملی خلاقیت شناسی، TRIZ و مهندسی و مدیریت نوآوری ایران، تهران، پژوهشکده علوم خلاقیت‌شناسی، نوآوری و  TRIZ http://www.civilica.com./Paper-ICIC03-ICIC03_005.html 
فتاحی، رحمت الله؛ منصوریان، یزدان؛ ارسطوپور، شعله (1389). مدیریت نشریه­های ادواری: جنبه­های نظری و کاربردی در گزینش، فراهم آوری، سازماندهی و ارائه خدمات ادواری­ها (چاپی و الکترونیکی). تهران: دبیزش.
فروزش، سمیه (1394). بررسی توجه به مهارت‏های تفکر خلاق در کتاب‏های داستان گروه سنی «ج» بر اساس مؤلفه‏های تفکرخلاق گیلفورد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه فردوسی مشهد، دانشکده علوم‌تربیتی و روان‌شناسی، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی.
فیشر، رابرت ( 1385). آموزش و تفکر. ترجمه فروغ کیان‌ز‌اده. اهواز: رسش.
کاشفی‌خوانساری،‌ سیدعلی (1380). مطبوعات کودک و نوجوان: چند مقاله درباره‌ مسائل نشریات کودک و نوجوان. تهران: سروش.
کریمی، حسین (1387). بررسی تحلیلی محتوای کتاب‌های شکوفه 1 و 2 و 3 ویژه دانش آموزان دوره آمادگی استان کردستان بر اساس عوامل خلاقیت گیلفورد. پایان‌نامه منتشر نشده کارشناسی ارشد. دانشگاه علامه طباطبایی تهران، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی.
مالکی، سمانه (1393). بررسی مؤلفه‌های خلاقیت در داستان‌های کودکان منتشر شده بین سال‌های 87-90 بر اساس الگوی گیلفورد. پایان نامه منتشرنشده کارشناسی ارشد. دانشگاه قم، دانشکده ادبیات و علوم‌انسانی، گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی.
محمدی، محمدهادی؛ قایینی، زهره (1392). تاریخ ادبیات کودکان ایران: ادبیات کودکان در روزگار نو 1300-1340، نشریه‌های کودک و نوجوان (جلد6، 619-731). تهران: مؤسسه پژوهشی تاریخ ادبیات کودکان، چیستا.
محمدی، ندا؛ عصاره، علیرضا؛ امام جمعه، محمدرضا؛ رضایی، عیسی (1392). تحلیل محتوای کتاب‌های آموزش هنر دوره‌ راهنمایی از دیدگاه الگوی خلاقیت گیلفورد. فصلنامه رهبری و مدیریت آموزشی، 7(3)،  95 - 112.
مرعشی، منصور (1372). بررسی تطبیقی پرسش‌ها و تکالیف کتب درسی علوم تجربی دوره ابتدایی با عوامل خلاقیت گیلفورد. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه تربیت معلم تهران، دانشکده علوم‌تربیتی و روان‌شناسی.
مظفری‌کاکاوند، آناهیتا. (1376). بررسی جایگاه کودک در مطبوعات ایران. پژوهشنامه ادبیات کودک و نوجوان، 9، 98 -101
نادران، الیاس؛ عبدلی، گیلدا (1380). جایگاه مطبوعات در سبد مصرفی خانوارهای ایرانی. رسانه، 12(1)، 74-81.
 
References
Alagha, F., Farajollahi, M., & Shahmohammadi, N. (2014). The content analysis of the experimental science book of the second grade of a guidance school based on the amount of attention to the areas of creativity and implementing Guilford’s mental exercise. Procedia-social and behavioral sciences, 114, 148-153.
Banihashem Nezhad, F. (1996). Quantitative religious content analysis of children and adolescents periodicals. Yearbook for Children and Adolescents Periodicals, 1(11), 29-46. (in Persian)
Dehkhoda, A. A. (1960). Dictionary. Tehran: Sirus. (in Persian)
Dulama, E. M., Alexandru, D., & Vanea, C. (2010). Studying the degree of preschool children's drawings. Acute didactics napocensia. International center for studies in creativity, 3(4), 85-96.
Eisner, E. W. (1994). Educational imagination: on the design and evaluation of school programs (3rd ed.). New York: Macmillan.
Fattahi, R., Mansourian, Y., & Arastoopour, S.  (2010). Management of Periodicals: Theoretical and Applied Aspects in Choosing, Providing, Organizing … (Printed and Electronic). Tehran: Dabizesh. (in Persian)
Fisher, R. (2006). Teaching and thinking. Translation of Forough Kianzadeh. Ahvaz: Rasesh. (in Persian)
Foruzesh, S. (2014). Consideration of Creative Thinking Skills in the Story Books based on the Guilford's creative thinking components. Master's thesis, Ferdowsi University of Mashhad, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Department of Knowledge and Information Science. (in Persian)
Guilford, J. P. (1950). Creativity. American Psychologist, 5, 444-454.
Guilford, J. P. (1959). Traits of creativity. In H. H. Anderson (Ed.), Creativity and its cultivation, 142-151. New York: Harper & Row.
Guilford, J. P. (1967). The nature of human intelligence. New York: McGraw-Hill.
Hosseini Mazinan, A. (2013). Content analysis of the Persian Book (Reading skills) of the sixth elementary school to assess the ability of creative thinking. Master's Thesis, Alzahra University, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Department of Educational Science. (in Persian)
Hosseinzadeh, M. (1991). History of children periodical; Volume first: from the beginning to the end of the factory of Islamic revolution. Tehran: center of studies and research of media. (in Persian) 
Jahanshahi, I. (2005). Educational assistance products: introduction of Jazire’ Danesh magazines publisher’s publications. Available at:  www.jazirehdanesh.com/printme-6.117.209.fa.htm. (in Persian)
Karimi, H. (2008). An Analytical Study on the Content of Shokoufeh Books 1, 2 and 3 for Kurdistan Student Preparedness Students Based on Guildford Creativity. Master's Thesis. Allameh Tabatabai University, Tehran, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Department of Knowledge and Information Science. (in Persian)
Kashefi Khavansari, A. (2001). Child and Adolescence Press: Several articles on issues related to child and adolescent publications. Tehran: Soroush. (in Persian)
Laver, D. B. (2008). The quality of pedagogical exercises in U. S. history textbooks. The Social Studies, 99(1), 3-8.
Maleki, S. (2014). Investigating the components of creativity in the children's stories published between 87-90 years based on the Gilford's Pattern. Master's Thesis. Qom University, Faculty of Literature and Human Sciences, Department of Knowledge and Information Science. (in Persian)
Marashi, M. (1993). Comparative study of questions and assignments of primary school science textbooks by Gilford's creativity components. Master thesis, Tarbiat Moalem University of Tehran, Faculty of Education and Psychology. (in Persian)
Mohammadi, M. H., & Qayini, V. (2013). The History of Iranian Children's Literature: Children's Literature in the New Age 1300-1340, Children's and Adult Books, 6, 619-731. Tehran: Institute for the Study of the History of Children's Literature, Chista. (in Persian)
Mohammadi, N., Asareh, A., Imam Jumah, M., & Rezai, I. (2013). Content Analysis of Guild Art Education Books from the Viewpoint of Gilford's Creative Model. Quarterly Journal of Management and Leadership, 7(3), 95-112. (in Persian)
Mozaffari kavand, A. (1997). Review the child's place in the Iranian press. Children and Adolescent Literature Research, 9, 98-101. (in Persian)
Naderan, E., & Abdoli, G. (2001). The position of the press in the basket of Iranian households. Resaneh, 12(1), 74-81. (in Persian)
Ozgeldi, M., & Esen, Y. (2012). Analysis of mathematical tasks in Turkish elementary school mathematics textbooks. Procedia-Social and behavioral Sciences, 2, 2277-2281.
Rezapur, Y. (1999). Analytical and Comparative Study of Basic Elementary Textbooks with Elements of Creativity. Quarterly Journal of Humanities, Alzahra University, 9(30), 71-94. (in Persian)
Salehi Omran, I., & Chaharbashloo, H. (2010). Content Analysis of textbooks on elementary education based on the components of creativity as one of the ways of developing students' creativity. Third National Conference on Creativity, TRIZ, Engineering and Innovation Management, Tehran, Institute of Creativity, Innovation and TRIZ http://www.civilica.com./Paper-ICIC03-ICIC03_005.html. (in Persian)
Shahri, M.; Madenipoor, R. (1996). Creative and innovative organization. Knowledge of Management, 33 & 34, 39-48. (in Persian)
Silver, E. A. (1997). Fostering creativity through instruction rich in mathematical problem solving and problem posing. ZDM: The international journal on mathematics education, 41(1&2). 13-27.
Sriraman, B. (2009). The characteristics of mathematical creativity. ZDM: The international Journal of mathematics education, 41(1&2), 13-27.
Torrance, E. P (1980). Assessing the further reaches of creative potential. Journal of Creative Behavior, 14(1), 1-19.
Usta, E., & Akkanat, Ç. (2015). Investigating scientific creativity level of seventh grade students. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 191, 1408-1415.
Webster's Collegiate Dictionary (1998). Merriam-Webster, Inc.
Yan, L. (2003). An investigation of the relationship between the open-endedness of activities and creativity of young children. Ph.D. dissertation, University of New Orleans impartial.
Yang, Y. T. C., & Wu, W. C. I. (2012). Digital storytelling for enhancing student academic achievement, critical thinking. And learning motivation: A year- long experimental study. Computers & Education, 59(1), 339-352.