https://lis.aqr-libjournal.ir/ کتابداری و اطلاع‌رسانی fa daily 1 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 Fri, 20 Feb 2026 00:00:00 +0330 https://lis.aqr-libjournal.ir/article_237576.html هدف: هدف این پژوهش، شناسایی و تحلیل چالش‌های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در نگارش علمی، از جمله: شفافیت، مسئولیت‌پذیری و اصالت است. در ادامه، علل این چالش‌ها در شکاف بین توسعه فناوری و چارچوب‌های اخلاقی بررسی می‌شود. بر این اساس، چارچوبی عملی برای شفافیت و استناددهی به کاربرد هوش مصنوعی ارائه می‌گردد. در نهایت، راهنمای کاربردی برای توانمندسازی پژوهشگران و ناشران در استفاده مسئولانه از این فناوری تدوین می‌شود.روش‌شناسی: این پژوهش از نوع کاربردی است که با رویکرد علم‌سنجی و روش تحلیل هم‌واژگانی انجام شده است. داده‌های مورد مطالعه شامل متن کامل ۴۵ مقاله نمایه‌شده در پایگاه‌های معتبر بین‌المللی است که با استفاده از فنون متن‌کاوی در نرم‌افزار ووس‌ویور تجزیه و تحلیل شد. در این تحلیل، مهمترین و پربسامدترین مفاهیم و خوشه‌های موضوعی مرتبط با چالش‌های اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی در نگارش علمی استخراج و مورد بررسی قرار گرفت.یافته­‌ها: یافته‌ها حاکی از استخراج 2851 واژه یا مفهوم با فراوانی‌های مختلف از مدارک مورد بررسی است. در این میان مفاهیم «چت جی‌پی‌تی، نویسنده، مقاله، ابزارها، نسخه دست­‌نوشته، محتوا، سرقت ادبی، محقق، ابزار هوش مصنوعی، پژوهش، راهنما، سیاست، داور، متن و نگارش علمی» دارای بیشترین فراوانی یا بسامد از 240 تا 50 مورد است. همچنین، خوشه‌بندی مفاهیم چالش­‌ها و تعارضات استفاده از هوش مصنوعی در 9 خوشه مستقل و با کمتر شباهت و 2 خوشه نیمه‌مستقل قرار می‌گیرند. این خوشه­‌ها به ترتیب شامل: اخلاق و یکپارچگی علمی در عصر هوش مصنوعی، هوش مصنوعی به عنوان دستیار در فرآیند نگارش و پژوهش علمی، چارچوب‌های مسئولیت‌پذیری و شفافیت در همکاری انسان و هوش مصنوعی برای پژوهش، واکنش نظام‌مند ناشران و پایگاه‌های علمی به هوش مصنوعی: از اعلامیه‌های سیاستی تا اجرا، بازتعریف نویسندگی و اصالت در عصر همکاری انسان و هوش مصنوعی، کاربرد هوش مصنوعی در نگارش، ارزیابی و انتشار مقالات علمی، سیاستگذاری و استفاده اخلاقی از هوش مصنوعی در آموزش عالی است.نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری پژوهش نشان می‌دهد که استفاده از هوش مصنوعی در نگارش علمی با رعایت ملاحظات اخلاقی قابل پذیرش است. اگرچه هوش مصنوعی نباید به عنوان نویسنده شناخته شود، اما نقش آن در توسعه اثر نیازمند شفافیت و ارزیابی مستند است. نویسندگان موظفند محتوای تولید ‌شده را بازنویسی اساسی کرده و منابع را به ‌درستی استناد دهند. نظارت تخصصی انسانی برای پیشگیری از خطا و سوگیری ضروری است. این پژوهش راهنمایی‌های عملی برای به ‌کارگیری مسئولانه هوش مصنوعی در اختیار جامعه علمی قرار می‌دهد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_233295.html هدف: هدف اصلی این پژوهش رابطه بازاریابی محتوا و جذب مخاطب در کتابخانه‌های دیجیتال است.روش پژوهش: این پژوهش از نوع کاربردی است و به صورت پیمایشی انجام شده است. برای جمع‌آوری داده‌ها از پرسشنامه محقق‌ساخته استفاده شد. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه اعضای کتابخانه دیجیتال آستان قدس رضوی است که برابر 45000 هزار نفر و حجم نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان برابر 380 نفر تعیین شد. با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی ساده، 380 پرسشنامه بین اعضا توزیع شد. روایی پرسشنامه بر اساس روایی محتوایی تأیید شد. ضریب آلفای کرونباخ پرسشنامه نیز برابر 82/0 بود.یافته‌ها: یافته‌های توصیفی نشان داد میانگین کل بازاریابی محتوا برابر 60/3 درصد و میانگین کل جذب مخاطب برابر 85/3 بود. یافته‌ها همچنین نشان داد بین هماهنگی با محتوای قبلی، هماهنگی محتوا با نیاز مشتریان، حجم مناسب محتوا، تناسب قالب محتوا و جذب مخاطب در کتابخانه‌های دیجیتال رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد (01/0>p) و نیز بین بازاریابی محتوا و وفاداری مشتریان، تصمیم به درخواست و سفارش در کتابخانه‌های دیجیتال رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد (01/0>p). نتایج تحلیل رگرسیون نشان داد 7/87 درصد واریانس مربوط به جذب مخاطب در کتابخانه‌های دیجیتال توسط متغیرهای حجم مناسب محتوا، تناسب قالب محتوا، رضایت مشتری از محتوا تبیین می‌شود (877/0=R2).نتیجه‌گیری: به دلیل اهمیت روزافزون نقش محتوا و منابع اطلاعاتی در کتابخانه‌های دیجیتال لازم است که مسئولان کتابخانه‌های دیجیتال برای جذب کاربران و استفاده‌کنندگان کتابخانه از بازاریابی محتوایی استفاده کنند. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_235651.html هدف: پژوهش حاضر بر تحلیل و بازخوانی مدل‌های رفتار اطلاع‌یابی ویلسون از منظر رویکردهای روان‌شناسانه و شناختی تمرکز دارد. با وجود اهمیت مدل‌های ویلسون در تبیین رفتار اطلاع‌یابی، بررسی‌ها نشان می‌دهد که مؤلفه‌های روان‌شناسانه و شناختی در این مدل‌ها به ‌صورت پراکنده و غیرنظام‌مند مطرح شده‌اند. از این ‌رو، پژوهش حاضر می‌کوشد نقش و جایگاه این مؤلفه‌ها را در ساختار مدل‌های ویلسون روشن سازد.روش پژوهش: پژوهش حاضر از منظر هدف، کاربردی و از لحاظ رویکرد، کیفی و جزء پژوهش‌های‌های های   مفهومی است. به ‌منظور گردآوری داده‌ها از روش کتابخانه‌ای با مراجعه به منابع علمی و مقالات مرتبط با مدل‌های رفتار اطلاع‌یابی ویلسون و نظریات حوزه روان‌شناسی و شناختی استفاده شد. روش نمونه‌گیری از منابع موجود در پایگاه‌های اطلاعاتی، هدفمند و شیوه تجزیه و تحلیل داده‌ها، تحلیلی ـ تفسیری بود.یافته‌ها: نتایج نشان داد که متغیرهای مداخله‌گر ویلسون را می‌توان در دو محور اصلی عوامل فردی و محیطی طبقه‌بندی کرد. مؤلفه‌هایی نظیر انگیزش، خودکارآمدی، فشار روانی ـ مقابله‌ای، درک ریسک و بار شناختی، نقش تعیین‌کننده‌ای در فرایندهای جستجو، ارزیابی و استفاده از اطلاعات دارند. همچنین، یافته‌ها نشان داد که رفتار اطلاع‌یابی، ماهیتی پویا و بازگشتی دارد و تعامل میان فرد، محیط و رفتار، در راستای نظریه شناخت اجتماعی بندورا، تأثیری دوسویه بر فرایند اطلاع‌یابی دارد.نتیجه‌گیری: تلفیق نظریه‌های روان‌شناسانه و شناختی با مدل ویلسون می‌تواند چارچوبی جامع‌تر برای درک سازوکارهای ذهنی و عاطفی کاربران در مواجهه با نیازهای اطلاعاتی فراهم آورد و ظرفیت تبیین نظری مدل‌های رفتار اطلاع‌یابی را در بافت‌های فناورانه و پیچیده امروز ارتقا دهد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_235876.html مقدمه: کتاب‌های دست دوم به آثاری اطلاق می‌شوند که پیش‌تر توسط یک یا چند فرد استفاده شده‌اند. این کتاب‌ها به دلیل قیمت پایین‌تر و امکان دسترسی به نسخه‌های نایاب یا خارج از چاپ، اهمیت ویژه‌ای در بازار کتاب دارند. علاوه بر این، کتاب‌های دست دوم به عنوان بخشی از فرهنگ مصرف پایدار شناخته می‌شوند که می‌توانند به حفظ منابع طبیعی و کاهش مصرف بی‌رویه کمک کنند.هدف: هدف از این پژوهش شناسایی نقش و اهمیت کتاب‌های دست‌ دوم در جامعه و تحلیل تأثیرات فرهنگی و محیط زیستی آن‌هاست؛ با توجه به این که استفاده از این کتاب‌ها می‌تواند تعاملات اجتماعی و دسترسی همگانی به منابع مطالعه را نیز تسهیل کند.روش پژوهش: این مطالعه از نوع کاربردی و با رویکرد کیفی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با دو گروه شامل متخصصان محیط زیست و فعالان حوزه نشر و کتاب‌فروشی‌ها جمع‌آوری گردید که انتخاب آن‌ها با نمونه‌گیری هدفمند و بر اساس تجربه و آگاهی مرتبط صورت گرفت. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA و روش تحلیل مضمون استفاده شد و مراحل کدگذاری شامل: کدگذاری باز، استخراج و بازبینی مضامین اصلی و فرعی بود. همچنین، نتایج با Visio 2020 به نقشه‌های مفهومی تبدیل شدند. اعتبار و قابلیت اعتماد داده‌ها با بازبینی مشارکت‌کنندگان، مقایسه مستمر داده‌ها و بازبینی توسط پژوهشگران دیگر تضمین شد. یافته‌ها: یافته‌ها نشان می‌دهند که استفاده از کتاب‌های دست‌ دوم اثرات ملموس محیط‌ زیستی و فرهنگی دارد. در بعد محیط‌ زیستی، کاهش مصرف منابع طبیعی و تولید کاغذ، بهبود بازیافت و بازاستفاده و نقش مکمل کتاب‌های الکترونیکی برجسته شد. در بعد فرهنگی، استفاده از کتاب‌های دست ‌دوم، بسترسازی فرهنگی، تقویت اعتماد متقابل در چرخه مبادله و برجسته‌کردن اهمیت حق مؤلف را تسهیل می‌کند. این نتایج از تحلیل کیفی داده‌ها و استخراج مضامین اصلی و فرعی حاصل شده است و نشان می‌دهد که کتاب‌های دست ‌دوم علاوه بر صرفه‌جویی اقتصادی، می‌توانند محرکی برای توسعه فرهنگی و محیط‌ زیستی باشند.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان می‌دهد که کتاب‌های دست دوم نقش مهمی در حفظ و انتقال میراث فرهنگی ایفا می‌کنند. آن‌ها به عنوان منابعی ارزشمند برای دسترسی به دانش و آثار کلاسیک تلقی می‌شوند و می‌توانند در کاهش هزینه‌های آموزشی و فرهنگی مؤثر باشند. همچنین، استفاده از کتاب‌های دست دوم به کاهش تولید کاغذ و مصرف منابع طبیعی کمک کرده و تأثیرات مثبتی بر محیط زیست دارد. علاوه بر این، این کتاب‌ها با ترویج فرهنگ مصرف پایدار و بازاستفاده، می‌توانند به عنوان ابزارهایی مؤثر در ترویج سواد اطلاعاتی سبز و آگاهی‌رسانی درباره اهمیت حفاظت از منابع طبیعی عمل کنند.  https://lis.aqr-libjournal.ir/article_236405.html هدف: هدف پژوهش، شناسایی مؤلفه‌ها و طراحی مدل پارادایمی ارائه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی ایران است تا نقش کتابخانه‌ها در ارتقای سواد سلامت و دسترسی به منابع اطلاعاتی معتبر تبیین شود.روش: پژوهش حاضر از نوع کاربردی و به صورت کیفی و مبتنی بر روش نظریه زمینه‌ای است. جامعه آماری پژوهش شامل استادان رشته علم اطلاعات و دانش‌شناسی، متخصصان حوزه سلامت (استادان علوم پزشکی کشور فعال در خدمات اطلاعات سلامت) و مدیران ارشد نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور با حداقل سه سال سابقه آموزشی، پژوهشی یا اجرایی مرتبط بود. نمونه‌گیری به روش هدفمند انجام شد و مصاحبه‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. در مجموع، ۱۹ نفر مشارکت داشتند و داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته جمع‌آوری و با سه مرحله کدگذاری باز، محوری و گزینشی تحلیل شدند. صحت و اعتبار داده‌ها با استفاده از اعتبارپذیری، انتقال‌پذیری، اطمینان‌پذیری و تأییدپذیری تضمین شد و مفاهیم و یافته‌ها پس از بازبینی توسط مصاحبه‌شوندگان و اساتید راهنما و مشاوران، تأیید نهایی شد.یافته‌ها: بر اساس یافته‌های پژوهش، مؤلفه‌های مدل پیشنهادی ارائه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی ایران در پنج بعدِ شرایط علّی، مداخله‌گر، زمینه‌ای، راهبردها و پیامدها شناسایی شد. این مدل شامل ۲۲ کد گزینشی و ۶۵ کد باز است و پدیده اصلی آن، طراحی و تحقق خدمات اطلاعات سلامت هدفمند و پایدار است. یافته‌های حاصل از مرحله نهایی کدگذاری انتخابی در پژوهش نشان داد: شرایط علّی شامل مدیریت و سیاستگذاری، منابع انسانی و مالی، منابع اطلاعاتی و ملاحظات فرهنگی است؛ شرایط مداخله‌گر چالش‌های قانونی، مالی، انسانی، فرهنگی و فناوری را در بر می‌گیرد؛ شرایط زمینه‌ای شامل فرایند و ماهیت خدمات، حوزه‌های تحت پوشش، نیروی انسانی و منابع و زیرساخت‌ها و فناوری‌های مورد نیاز است. راهبردها سیاستگذاری کلان، آموزش و پژوهش، همکاری چندجانبه و بهره‌گیری از تجارب بین‌المللی را شامل می‌شوند و پیامدها ارتقای بهره‌وری، توسعه مشارکت اجتماعی، کاهش نابرابری‌ها و افزایش خلاقیت و دانش نیروی انسانی است.نتیجه‌­گیری: در مجموع، با شناسایی مؤلفه‌های کلیدی، این مدل نشان می‌دهد که تمرکز همزمان بر شرایط علّی، زمینه‌ای و مداخله‌گر و به‌ کارگیری راهبردهای مؤثر، می‌تواند موفقیت در ارائه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی ایران را ارتقا دهد و به ارتقا بهره‌وری، توسعه مشارکت اجتماعی، کاهش نابرابری‌ها و افزایش خلاقیت و دانش نیروی انسانی منجر شود. این مدل می‌تواند به‌ عنوان نقشه‌ راهی برای تصمیم‌گیری‌های کلان در زمینه توسعه خدمات اطلاعات سلامت در کتابخانه‌های عمومی به‌ کار رود. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_236462.html هدف: پژوهش حاضر با هدف بررسی دیدگاه کتابداران درباره نیازهای اطلاعاتی زنان باردار روستایی، شیوه‌های تأمین آن‌ها و موانع موجود انجام شد.روش: این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر رویکرد، کیفی است. از حیث ماهیت و نحوه اجرا نیز از روش مطالعه موردی بهره گرفته است. پژوهش در شهرستان‌های بیرجند و درمیان در استان خراسان جنوبی انجام شد. جامعه پژوهش شامل کتابداران و مسئولان کتابخانه‌های عمومی این دو شهرستان بود. در مجموع ۱۵ نفر به ‌عنوان مشارکت‌کنندگان انتخاب شدند. روش نمونه‌گیری به ‌صورت هدفمند و بر اساس آگاهی، تجربه و دسترسی شرکت‌کنندگان با موضوع پژوهش انجام شد. برای گردآوری داده‌ها از مصاحبه نیمه‌ساختاریافته استفاده شد. داده‌های به‌ دست‌آمده طی فرایند تحلیل داده‌ها در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی بررسی و تحلیل شدند. به ‌منظور اطمینان از روایی داده‌ها از روش بازبینی مشارکت‌کنندگان استفاده شد و برای پایایی، توافق بین کدگذاران مورد استفاده قرار گرفت. در نهایت، تحلیل داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار مکس کیودا انجام گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد نیازهای اطلاعاتی زنان باردار در سه دسته کلی قرار می‌گیرد: نیازهای درونی (استفاده از منابع متنوع و برنامه‌های آموزشی)، نیازهای آگاهانه (ارتقای مهارت‌های زندگی، خانه‌داری و فرزندپروری) و نیازهای رسمی‌شده (آگاهی از مراقبت‌های بارداری، زایمان و سلامت). با این حال، عواملی همچون ضعف سواد اطلاعاتی، محدودیت‌های فردی و خانوادگی، مشکلات مالی و رفاهی، کمبود منابع، ضعف زیرساخت‌های کتابخانه‌ها و نارسایی در خدمات فناوری اطلاعات، مانع دسترسی مؤثر زنان به اطلاعات می‌شود.نتیجه‌گیری: کتابخانه‌های عمومی در خراسان جنوبی ظرفیت بالایی برای پاسخگویی به نیازهای اطلاعاتی زنان باردار دارند، اما به دلیل موانع ساختاری، فرهنگی و فناورانه، نقش آن‌ها محدود مانده است. تقویت همکاری میان کتابخانه‌ها و مراکز بهداشتی، توسعه خدمات آموزشی و سلامت‌محور، ارتقای منابع چاپی و دیجیتال و بهبود زیرساخت‌های فناوری اطلاعات می‌تواند زمینه ارتقای سواد سلامت، کاهش نابرابری اطلاعاتی و توانمندسازی زنان باردار روستایی را فراهم سازد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_229151.html هدف: با توجه به نقش لجستیک دانش در پزشکی از راه دور، این پژوهش با هدف طراحی مدلی برای اجرایی‌ سازی پزشکی از راه دور در بستر لجستیک دانش انجام شد.روش پژوهش: این پژوهش کاربردی با رویکرد کیفی و با استفاده از نظریه داده بنیاد و مدل پارادایمی اشتراوس و کوربین اجرا شد. داده­ها از طریق مصاحبه‌­های نیمه‌ساختاریافته با 15 متخصص و صاحب نظر حوزه سلامت که به روش نمونه­گیری هدفمند و با تکنیک گلوله برفی انتخاب شده بودند، گردآوری شد. فرآیند جمع‌آوری داده‌ها تا رسیدن به اشباع نظری ادامه یافت. با پیشرفت تحلیل داده‌ها و شکل‌گیری مقولات، نمونه‌گیری نظری نیز انجام شد تا نمونه‌های بعدی بر اساس نیاز به غنی‌تر کردن مفاهیم و روابط شناسایی شوند. تحلیل داده­ها با رویکرد نظام‌مند و در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد. برای تحلیل داده‌ها از نرم‌افزار MAXQDA نسخه 20 استفاده شد و در نهایت مدل مورد نظر در قالب الگوی پارادایمی ترسیم گردید. یافته­ها: مدل نهایی پژوهش نشان داد که  عنصر محوری در پزشکی از راه دور، ایجاد جریان دانش است که  شامل سه مقوله دریافت، انتقال و تحویل دانش است. اهداف و الزامات پزشکی از راه دور به‌ عنوان عوامل علی و ترجمان دانش و اجرای پزشکی از راه دور به‌ عنوان راهبردهای مدل پارادایمی پژوهش شناسایی شدند. مکان دانش، محورها و طبقات خدمات‌رسانی به عنوان بستر مدل و همچنین چالش‌ها، نوع دانش و ویژگی دانش به عنوان شرایط زمینه‌ای و مداخله‌گر در اجرای راهبردها تعیین شدند. خروجی این مدل، ایجاد ارزش افزوده و مزایای ناشی از مدیریت دانش در حوزه پزشکی از راه دور بود. نتیجه­‌گیری: یافته‌ها نشان داد که لجستیک دانش می‌­تواند به دانش­‌محور کردن فرآیند پزشکی از راه دور کمک کند. دانش‌­محور شدن این فرآیند، تصمیم‌ها و پیشنهادهای ارائه شده را قابل اعتمادتر می‌سازد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_235152.html هدف. شناسایی ویژگی ها و نقاط قوت و ضعف آثاری است که سروده‌های حافظ را طبقه‌بندی‌ معنایی/موضوعی کرده‌اند. روش. با مطالعه متن 14 اثر چاپی و 5 اثر تدوین شده به کمک رایانه و هوش مصنوعی، شیوه‌های استخراج موضوع و دسته‌بندی ابیات و کیفیت راه‌های دستیابی به ابیات و موضوعات مورد ارزیابی قرار گرفت. یافته‌ها. از میان منابع چاپی تنها سه منبع تمامی ابیات را طبقه‌بندی ‌کرده‌اند. طبعا پنچ منبع تدوین شده با کمک رایانه و هوش مصنوعی برای پرداختن به تمامی ابیات محدودیتی نداشتند. راه‌های دسترسی درباره این گروه نیز کاملاً فراهم است. اما در منابع چاپی به دلیل حجم زیاد داده و محدودیت فضا، تنها سه اثر تمامی ابیات را دربر‌داشتند. کیفیت راه‌های دسترسی نیز در اغلب منابع این گروه به سبب نداشتن نمایه‌ ابیات و نمایه موضوعی یک کاستی مهم است. بسنده کردن تدوین کنندگان به معناهای آشکار ابیات و غفلت از معانی پنهان در ۵ منبع رایانه‌ای و اغلب منابع چاپی کاستی دیگری است. کاستی سوم آن است که تدوین کنندگان بر پایه ذوق و پیش‌فرض‌های خود به طبقه‌بندی‌ پرداخته‌اند و اغلب از دیدگاه‌های متنوع و حتا متعارض حافظ‌پژوهان بهره نگرفته‌اند. این کار می‌توانست بر اعتبار طبقه‌بندی ‌ایشان بیفزاید. نتیجه‌گیری. با مقایسه دو گروه می‌توان گفت هنوز نقش عامل انسانی در شکل دادن به چنین آثاری پررنگ‌تر از برنامه‌های نرم‌افزاری و هوش مصنوعی است. در مراحل مختلف، از مستندسازی و برچسب‌گذاری دقیق مفاهیم تا تعیین مقوله‌ها و تشکیل پیکره‌، همکاری میان حافظ‌شناسان، متخصصان علم اطلاعات و متخصصان نرم‌افزار و هوش مصنوعی ضروری است. با بهره‌گیری... https://lis.aqr-libjournal.ir/article_236407.html هدف: هدف این پژوهش طراحی مدلی برای مدیریت دانش ایل قشقایی بود که از طریق آن دانش بومی و میراث فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی این ایل بزرگ حفظ، سامان‌دهی و به نسل‌های آینده منتقل شود. روش پژوهش:این مطالعه با رویکرد کیفی انجام شد و داده‌ها از طریق مصاحبه، مشاهده میدانی، روایت‌نگاری و بررسی اسناد گردآوری شدند. مشارکت‌کنندگان شامل افراد باتجربه ایل بودند. تحلیل داده‌های کیفی با استفاده از نرم‌افزار MAXQDA و روش تحلیل مضمون انجام شد. داده‌های بخش کمی با نرم‌افزار SPSS26 و آزمون T تک‌نمونه‌ای با مقدار مفروض ۳ تحلیل شد. یافته‌ها: طبق نتایج مصاحبه‌ها حوزه‌های کلیدی دانش بومی ایل قشقایی عبارتند از: کشاورزی و دامداری، غذاهای سنتی، پزشکی سنتی، صنایع دستی، زبان و ادبیات، موسیقی و رقص، مذهب، پوشاک سنتی، بازی‌ها و کوچ و مسکن. برای مدیریت دانش ایل قشقایی هفت فرآبند کلیدی شامل چیستی دانش، شناخت دانش، کسب دانش، سازماندهی دانش، خلق دانش، اشاعه دانش و ارزش آفرینی از دانش است. نتیجه‌گیری: مدل ارائه‌شده تمام مراحل مربوط به شناسایی تا استفاده از دانش بومی را پوشش می‌دهد و می‌تواند پایه‌ای برای ایجاد سامانه‌های دیجیتال یا مرکزی جهت حفاظت از این میراث باشد. این پژوهش تاکید می‌کند که حفظ دانش بومی ابزار ارزشمندی برای پایداری فرهنگی و توسعه جامعه است. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_237579.html هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی رابطه سبک تفکر دانشجویان دانشگاه فردوسی مشهد بر اساس فن شش کلاه تفکر و ابعاد مختلف تعامل آنان با شبکه‌های اجتماعی انجام شد. روش: این پژوهش کاربردی به روش پیمایشی انجام گرفت. جامعه آماری شامل دانشگاه فردوسی مشهد بود. حجم نمونه بر اساس فرمول کوکران 376 نفر تعیین و با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای انتخاب شد. ابزار گردآوری اطلاعات شامل پرسشنامه شش کلاه تفکر و پرسشنامه محقق‌ساخته تعامل با شبکه‌های اجتماعی (ابعاد میزان استفاده، وابستگی، اعتماد و نگرش) بود. روایی پرسشنامه‌ها توسط متخصصان و پایایی با استفاده از آلفای کرونباخ تأیید شد. یافته‌ها: میزان استفاده، اعتماد و وابستگی دانشجویان به شبکه‌های اجتماعی پایین‌تر از حد متوسط قرار گرفت و نگرش آنان نسبت به این فضا نیز در سطح میانه قرار داشت. همچنین، در بررسی سبک‌های تفکر مشخص شد که میانگین همه کلاه‌ها بالاتر از حد متوسط قرار گرفت. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که در بعد استفاده از شبکه‌های اجتماعی، کلاه سفید (حقایق)، سبز (خلاقیت)و سیاه (احتیاط‌ها) رابطه منفی داشتند و کلاه آبی (فرایندها) به‌طور مثبت پیش‌بینی‌کننده بود، در حالی که کلاه زرد (مزایا) و قرمز (احساسات) نقشی معناداری نداشتند. در بعد وابستگی، کلاه سفید و سیاه اثر بازدارنده داشتند و در مقابل، کلاه آبی (فرایندها) رابطه مثبت نشان داد؛ کلاه‌های زرد (مزایا)، سبز (خلاقیت) و قرمز (احساسات) در این زمینه اثر معناداری نداشتند. نتیجه‌گیری: شیوه‌های اندیشیدن دانشجویان در کنار شرایط فردی و فرهنگی ممکن است در شکل‌گیری نحوه تعامل آن‌ها با شبکه‌های اجتماعی نقش داشته باشد. بر همین اساس، رفتار در این فضا شاید تنها به یک دلیل مشخص وابسته نباشد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_240503.html هدف: پژوهش حاضر با هدف سنجش وضعیت بخش کودک و نوجوان نهاد کتابخانه‎های عمومی کشور و تعیین امکان ارائه الگوی مناسب انجام شد. روش‌: پژوهش حاضر به لحاظ هدف کاربردی و از نوع ترکیبی می‎باشد که به روش پیمایشی- تحلیلی و تحلیل عامل تاییدی انجام شده‎است. جهت برازش مدل و برآورد بارهای عاملی و واریانس ضرایب از روش «ای‌دی‌اف» و برای مدل عاملی کلی از روش حداکثر درست‌‌نمایی به همراه بوت‌استرپ استفاده شد. در نهایت جهت بررسی الگو از روش تحلیل عامل تاییدی با بهره‎گیری از نرم افزارهای «ایموس» و «اس‎پی‎اس‎اس» به تجزیه و تحلیل داده‎ها پرداخته‎شد. یافته‎ها: میزان نقش هرشش مؤلفۀ نحوۀ پاسخگویی ( 01/0 P< و 56/27 t330= )، توسعۀ  فکری کودکان ونوجوانان (01/0  P<و 98/59t330=)، سرمایۀ انسانی درخدمت کودک ونوجوان (01/0  P<و 52/75t330= )، عوامل فیزیکی کتابخانۀ کودک ونوجوان (01/0  P<و 72/70t330= )، سلامت و بهداشت محیط کتابخانۀ کودک ونوجوان (01/0 P< و 43/52t330= )، عوامل محیطی کتابخانۀ کودک و نوجوان (01/0  P<و 24/50 t330=) درسطح 01/0 P< تفاوت معناداری رانشان داده‌اند. بنابراین می‎توان چنین گزارش داد که از دیدگاه کتابداران مولفه‌های نحوه پاسخ‎گویی، سرمایه انسانی، عوامل فیزیکی، و محیطی 66 درصد، سلامت و بهداشت محیط 67 درصد، و توسعه فکری 68 درصد در سنجش وضعیت نقش دارند. نتیجه‎گیری: تحلیل عاملی تاییدی بر برازش مناسب مولفه‌های سرمایه انسانی و سلامت و بهداشت محیط تاکید داشت، در حالی که مولفه‌های توسعه فکری، عوامل فیزیکی و محیطی و نحوه پاسخ‎گویی کتابداران برازش ضعیف‌تری داشتند. در نهایت با استفاده از روش بوت‌استرپ و شاخص بولین-استین، الگوی نهایی جهت سنجش وضعیت موجود پیشنهاد شد. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_244471.html هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی برنامه‌ها و خدمات ارائه شده برای نوجوانان در کتابخانه‌های عمومی است. روش: این پژوهش به شیوه مرور نظام‌مند و با بهره‌گیری از چارچوب کیچن‌هام و چارترز انجام شد. بدین‌منظور، کلیدواژه‌های موردنظر در پایگاه‌های اطلاعاتی معتبر داخلی و خارجی جستجو و منابع مرتبط بازیابی شد. از مجموع جستجوهای داخلی و خارجی 136 مورد (126 منبع انگلیسی و 10 منبع فارسی) بازیابی شدند که پس از بررسی اولیه (بررسی کلیدواژه‌ها، عنوان و مرور چکیده) در نهایت 28 منبع استخراج و مورد تحلیل قرار گرفتند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد برنامه‌ها و خدمات کتابخانه‌های عمومی برای نوجوانان شامل شش دسته‌ «خدمات بازی در کتابخانه‌ها»، «باشگاه‌های کتاب، گروه‌های مطالعه و بحث درباره کتاب، و آموزش ترویج مطالعه به نوجوانان»، «جلسات قصه‌گویی»، «ارائه خدمات سلامت»، «آموزش‌های مرتبط با شغل و حرفه»، و «مشارکت نوجوانان در فعالیت‌های مربوط به کتابخانه» است. نتیجه‌گیری: برنامه‌ها و خدمات متعددی در کتابخانه‌های عمومی برای نوجوانان تدارک دیده شده است. چنین برنامه‌هایی کتابخانه را از مکانی صرفاً برای نگهداری کتاب به محیطی پویا و بانشاط همراه با تعاملات سازنده تبدیل می‌کند. باتوجه به عدم تفکیک دو حوزه کودک و نوجوان در پژوهش‌های داخلی انجام شده، این پژوهش ضمن تأکید بر اهمیت توجه به نوجوانان، اقدامات لازم در خصوص تدارک فعالیت‌ها و برنامه‌های ویژه این بازه سنّی را پیشنهاد می-کند. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_244780.html هدف: هدف از انجام این پژوهش، ارائه روشی برای بررسی وضعیت استقرار فناوری اطلاعات در کتابخانه‌ها است که با استفاده از ایجاد یک مدل نمونه از معماری سازمانی بر اساس چارچوب توگف، انجام خواهد شد. با بهره گیری از نتایج این بررسی، می‌توان هماهنگی بین فناوری اطلاعات و فرآیندهای کسب‌وکار را بهبود بخشید که در نتیجه، کارایی سیستم افزایش یافته و هزینه‌ها کاهش مییابد. برای ارائه برخی مثال های عملی، کتابخانه آستان قدس رضوی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. روش پژوهش: از نوع کاربردی و موردکاوی است که با بهره‌گیری از چارچوب توگف (نسخه ۱۰) و زبان مدل‌سازی آرکی‌میت انجام شده است. در این راستا، داده‌های مورد نیاز از طریق بررسی اسناد و منابع کتابخانه‌ای گردآوری و در قالب کاتالوگ‌ها و ماتریس‌های استاندارد توگف مستندسازی گردید. نماهای نمونه مختلفی با استفاده از زبان آرکی‌میت مدل‌سازی شد که برای بصری سازی نتیجه استقرار معماری سازمانی مورد استفاده واقع شده است. مدل پیشنهادی با استفاده از شاخص‌های کلیدی، ارزیابی و توانایی آن در پشتیبانی از «روش توسعه معماری» توگف تأیید شد. یافته‌ها: با پیاده‌سازی مرحله وضع موجود معماری سازمانی در کتابخانه نمونه، فرآیندهای اصلی کسب‌وکار شناسایی و طبقه‌بندی شد، ابزارهای مختلف فناوری و نوع ارتباط آنها با خدمات کتابخانه، مستند و نماهای متعدد طراحی شده با زبان آرکی‌میت، تصویر بصری دقیقی از مستندات معماری سازمانی و ارتباط آنها ایجاد کرد که وضعیت بهره گیری از فناوری اطلاعات در اجرای فرایندها و ارائه خدمات سازمان را نشان می‌دهد. نتیجه‌گیری: به‌کارگیری توأمان توگف و آرکی‌میت، ابزاری نظام‌مند برای تحلیل، مستندسازی و طراحی معماری اطلاعات در کتابخانه‌ها فراهم می‌کند. مدل پیشنهادی می‌تواند به‌عنوان الگویی راهنما برای سایر کتابخانه‌ها و مراکز اسنادی جهت استقرار معماری سازمانی و در نتیجه، شناسایی وضعیت استقرار فناوری اطلاعات مورد استفاده قرار گیرد. این امر، زمینه را برای یکپارچه‌سازی سیستم‌ها، بهبود خدمات و هم‌راستایی فناوری اطلاعات با مأموریت‌های سازمانی فراهم خواهد کرد که نتیجه آن، افزایش بهره‌وری، شفافیت فرآیندها، کاهش موازی‌کاری و در نهایت ارتقای کیفیت خدمات به ذی‌نفعان خواهد بود. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_245430.html هدف پژوهش حاضر با هدف بررسی سیر تاریخی مفهوم مؤلف، تحولات گفتمانی و اندیشه‌ها پیرامون برساخته شدن آن در فرایندی تاریخی صورت گرفته است، سپس میزان توجه و نوع برخورد نظام‌های فهرست نویسی و سازماندهی اطلاعات، با مباحث نظری و تحولات معنایی مرتبط با مؤلف واکاوی و مورد تحلیل قرار گرفته است. روش این پژوهش از نوع نظری بوده و با روش مروری- تحلیلی، تحول معنایی مفهوم مؤلف را از زمان پیدایش در قرون وسطی تا عصر حاضر به لحاظ نظری بررسی و نوع تلقی نظام های سازماندهی دانش از مؤلف را تحلیل کرده است. گردآوری اطلاعات به شیوه اسنادی انجام شده و محتوای متون بصورت کیفی مورد مطالعه و تحلیل و تطبیق قرار گرفته است. یافته‌ها از قرون وسطی تا عصر حاضر، گفتمان فکری پیرامون مؤلف در چهار دوره برجسته شامل: دوران ظهور مؤلف در قرون وسطی، دوران اقتدار مؤلف پس از اختراع چاپ، دوران تشکیک در نقش مؤلف در نقد نو و ساختارگرایی، و دوران پست مدرن و اندیشه های مرگ مؤلف دسته بندی شد. در مقابل در قواعد فهرست نویسی از قرون وسطی تا عصر مدرن، مؤلف در جایگاه سرشناسه و نقطه اصلی دسترسی تثبیت شده است، اما در الگوهای مفهومی جایگاه و نقش مؤلف متحول شده و به یک عنصر در استانداردهای مبتنی بر موجودیت -رابطه تقلیل یافته است. نتیجه‌گیری قوانین فهرست نویسی مدرن فارغ از جنبه‌های نظری و مناقشات پیرامون مفهوم مؤلف، مسیر مجزایی را طی کرده است و غالباً به جنبه‌های عمل گرایانه و کارکردی مؤلف در سازماندهی اطلاعات توجه شده است، ولی در دهه‌های اخیر و در گذار از فهرست نویسی و سازماندهی مدرن به الگوهای مفهومی، تاثیرپذیری از گفتمان پساساختارگرا و تقلیل جایگاه مؤلف، قابل تحلیل است. با توجه به گسترش ابزارهای هوش مصنوعی مولد، بازخوانی انتقادی مؤلف در متون دیجیتال ضروری است. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_246680.html هدف: هدف از پژوهش حاضر بررسی نحوه استخدام ،به کارگیری و مدیریت نیروی انسانی کتابخانه آستان قدس در دوره پهلوی (1304-1357) است.روش شناسی: روش پژوهش حاضر، اسنادی است. در راستای گردآوری اطلاعات 82680 سند موجود در بانک اطلاعاتی آستان قدس در مورد کتابخانه بازیابی شد که از این تعداد 11879 سند در مورد تشکیلات اداری دوره پهلوی مورد مطالعه قرار گرفت. بدلیل تکراری بودن محتوای برخی از اسناد در نهایت تعداد 10360 سند، مورد ارزیابی قرارگرفت. به منظور تأمین روایی، از راهبرد مثلث‌سازی (سه‌سویه‌سازی) استفاده شد که شامل ارجاع متقابل به منابع اولیه، بهره‌گیری از طیف متنوعی از انواع اسناد (مانند نامه‌های رسمی، آیین‌نامه‌ها، سوابق حقوق و دستمزد) و مشورت با متخصصان موضوعی بود. تعیین پایایی پژوهش نیز با روش ارزیابی مجدد و ضریب توافق کاپا (87 درصد) انجام شد.یافته‌ها: یافته­ها مبین آن بود که فرآیند استخدام از روش‌‌های سنتی مانند استخدام موروثی و درخواست شخصی در اوایل دوره پهلوی به تدریج به سمت قاعده‌مندی بوروکراتیک حرکت کرد و با تصویب "آیین‌نامه استخدامی آستان قدس" در سال ۱۳۴۷، نظامند گردید. همچنین مشخص شد که نظام پرداخت حقوق و دستمزد از ترکیب نقدی و جنسی در اواخر قاجار، به کاملاً نقدی تبدیل شد. مزایای کارکنان نیز ترکیبی از مزایای معنوی و مادی، برخورد با تخلفات نیز به صورت تدریجی و شامل مراحل تذکر شفاهی، کسر حقوق، انفصال موقت، انتقال اجباری و در نهایت اخراج بود.نتیجه گیری: توجه همزمان به ابعاد معنوی و هویتی کار در نهاد‌های فرهنگی-مذهبی و تأمین عادلانه و کافی نیاز‌های مادی و رفاهی کارکنان، کلید اصلی پایداری و کارآمدی نیروی انسانی در سازمان‌‌های مشابه با کتابخانه آستان قدس رضوی است. نتایج این پژوهش می‌تواند چارچوبی تاریخی برای تدوین سیاست‌‌های منابع انسانی در نهاد‌های مشابه فراهم کند. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_247731.html هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی سازوکارهای حفاظت و اشاعه دانش بومی خرما در بلوچستان از دیدگاه کتابداران کتابخانه‌های عمومی و متخصصان کشاورزی انجام شد. روش: این پژوهش با رویکرد کیفی اکتشافی انجام شد. داده‌ها از طریق مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با کتابداران (15 نفر) و متخصصان کشاورزی (12 نفر) آشنا با جوامع محلی بلوچستان گردآوری شد. روش گردآوری داده‌ها مصاحبه های نیمه ساختاریافته با استفاده از نرم افزار مکس کیودا از طریق کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته‌ها: یافته‌ها نشان داد که حفاظت و اشاعه دانش بومی خرما عمدتاً بر تعاملات اجتماعی، یادگیری تجربی و انتقال شفاهی استوار است. مصاحبه با کشاورزان، مشاهده عملی، آموزش‌های حضوری، ثبت دانش در قالب کتاب و استفاده از فضای مجازی و رسانه‌ها از مهم‌ترین سازوکارهای حفاظت و اشاعه دانش بودند. کتابخانه‌ها و نهادهای اطلاعاتی نیز به‌عنوان میانجی‌های دانش در مستندسازی، آموزش و دسترس‌پذیرسازی اطلاعات نقش مهمی داشتند. با این حال، چالش‌هایی مانند کمبود زیرساخت‌های فناورانه، ضعف سواد دیجیتال، نبود حمایت سازمانی، و نگرانی کشاورزان درباره سوءاستفاده از دانش بومی، فرایند حفاظت و اشاعه دانش را محدود می‌کرد. نتیجه‌گیری: نتایج نشان داد که دانش بومی خرما در بلوچستان تنها از طریق مستندسازی قابل حفاظت نیست، بلکه به تجربه زیسته، فرهنگ محلی و مشارکت اجتماعی وابسته است. در این میان، کتابخانه‌ها می‌توانند با ایجاد مخازن دیجیتال، مستندسازی محلی، برگزاری کارگاه‌های عملی و همکاری با کشاورزان، نقش مؤثری در تداوم و انتقال دانش بومی ایفا کنند. در مجموع، حفاظت پایدار دانش بومی خرما نیازمند تلفیق سنت شفاهی، یادگیری تجربی، فناوری‌های دیجیتال و حمایت نهادی است. https://lis.aqr-libjournal.ir/article_250758.html هدف: مدیریت دانش در دو دهه اخیر به‌عنوان یکی از محوری‌ترین رویکردهای مدیریتی، نقشی انکارناپذیر در ارتقای عملکرد، نوآوری و مزیت رقابتی سازمان‌ها ایفا کرده است. با وجود حجم قابل‌توجه پژوهش‌های انجام‌شده در این حوزه، همچنان تصویر روشنی از الگوهای غالب پژوهشی، نقاط قوت و کاستی‌های مطالعات پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های ایران وجود ندارد. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل نظام‌مند مطالعات انجام شده در حوزه پیاده‌سازی مدل‌ها و الگوهای مدیریت دانش در سازمان‌های ایرانی طی بیست سال اخیر و شناسایی روندها، خلأها و کاستی‌های پژوهشی انجام شد. روش‌شناسی: این پژوهش کاربردی و مبتنی بر مرور نظام‌مند است که در خرداد ماه 1404 انجام شد و بازه زمانی فروردین 1384 تا اسفند ماه 1403 را پوشش می‌دهد. جامعه پژوهش شامل مقالات علمی‌پژوهشی فارسی نمایه‌شده در پایگاه‌های داخلی (بانک اطلاعات نشریات کشور (مگیران)، پایگاه مرکز اطلاعات علمی جهاد دانشگاهی (اس‌آی‌دی)، پایگاه مجلات تخصصی نور (نورمگز)، پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ای‌اس‌سی) و گوگل اسکالر) بود. پس از جست‌وجوی منابع با کلیدواژه‌های مرتبط، حذف موارد تکراری و اعمال معیارهای ورود شامل مقالات علمی-پژوهشی فارسی‌زبان با موضوع پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های ایرانی و معیارهای خروج شامل مقالات مروری، غیرپژوهشی، فاقد متن کامل و مقالات منتشرشده در مجلات بدون اعتبار علمی، خارج از بازه زمانی مورد نظر و دارای ابهام در روش شناسی، 95 مقاله برای تحلیل نهایی انتخاب شد. داده‌ها بر اساس اهداف پژوهش، روش، جامعه آماری، ابزار گردآوری داده‌ها، مدل‌ها، محورهای موضوعی و عوامل موفقیت تحلیل شدند. یافته‌ها: نتایج نشان داد اغلب مطالعات با رویکرد کاربردی و روش کمّی و با استفاده از پرسشنامه انجام شده‌اند. تمرکز اصلی پژوهش‌ها بر صنایع بزرگ، شرکت‌ها، دانشگاه‌ها و سازمان‌های دولتی بوده است. در بسیاری از مطالعات چارچوب نظری شفاف گزارش نشده است. از نظر موضوعی، بیشترین توجه به عوامل مؤثر بر اجرا و پیاده‌سازی بوده و ارزیابی پیامدها کمتر بررسی شده است. همچنین عوامل سازمانی شامل ساختار، فرهنگ و منابع انسانی نسبت به عوامل فناورانه نقش پررنگ‌تری در موفقیت داشته‌اند و در بسیاری از موارد تعامل این عوامل نیز نادیده گرفته شده است. نتیجه‌گیری: با وجود رشد کمّی ادبیات مدیریت دانش در ایران، ضعف در توسعه نظری، تنوع روش‌شناختی و ارزیابی پیامدها مشاهده می‌شود. نتایج این پژوهش می‌تواند در جهت‌دهی پژوهش‌های آینده و بهبود پیاده‌سازی مدیریت دانش در سازمان‌های ایرانی مؤثر باشد.