مطالعه لفظی و ضمنی مفاهیم مرتبط با زنان و خانواده در قرآن کریم

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 علم اطلاعات و دانش شناسی گرایش بازیابی اطلاعات، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

2 دانشیار گروه علم اطلاعات ودانش شناسی دانشگاه آزاداسلامی واحد علوم وتحقیقات تهران

3 استادیار گروه زبان‏شناسی همگانی، پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران (ایرانداک)

4 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران شمال

10.30481/lis.2020.212534.1664

چکیده

هدف: پژوهش حاضر با هدف شناسایی معانی لفظی و ضمنی مفاهیم مرتبط با زنان و خانواده در قرآن کریم انجام شده است.
روش پژوهش: پژوهش از نظر هدف کاربردی، و ترکیبی است از تحلیل محتوای کمی و کیفی با رویکرد دلفی. جامعه آماری پژوهش، شامل تمام آیات قرآن کریم (6236 آیه) در 114 سوره می‏باشد. جهت گردآوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات از تفسیر نمونه برای استخراج کلیدواژه‏ها، از نرم افزار MAXQDA برای تعیین مفاهیم و مقوله‏ها و برای انجام آزمون کندال از SPSS 20 استفاده شده است.
یافته‏ها: مفاهیم مربوط به زنان، در 9 مقوله و 65 زیرمقوله طبقه‏بندی شد، که در 88 سوره از قرآن کریم به‏صورت لفظی و ضمنی آمده‏اند، مفاهیم مرتبط با خانواده، در 21 مقوله و 217 زیرمقوله طبقه‏بندی شده است، که در 106 سوره از قرآن کریم به‏صورت لفظی و ضمنی وجود دارد. در مفاهیم لفظی مربوط به زنان "سوره نسا" با 16 آیه بیش‏ترین کلیدواژه‏ها را در حوزه زنان دارند. در مفاهیم مربوط به خانواده بیش‏ترین کلیدواژه‏ها به "سوره یوسف" با 39 آیه لفظی اختصاص دارد. سیاهه وارسی تهیه‏شده، با استفاده از تکنیک دلفی توسط خبرگان علوم قرآنی و مطالعات زنان و خانواده تأیید شد، از آزمون کندال جهت بررسی میزان اجماع ‏نظرات خبرگان استفاده شد.
نتیجه‏گیری: تأکید بیش‏تر قرآن کریم در حوزه زنان، بر مقوله‏های مسائل و ویژگی‏های مرتبط با زنان و زنان اسوه، و در حوزه خانواده، بر مقوله‏های فرزندان و همسر است.
کلیدواژه‏ها: مطالعه لفظی، مطالعه ضمنی، زنان، خانواده، قرآن کریم

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Implicit and Verbal Investigation of Concepts Related to Women and ‎Family in the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Hamideh Aliakbari 1
  • Fahimeh Babalhavaeji 2
  • Moluk alsadat Hoseini Beheshti 3
  • Zahra Abazari 4
1 Department of Knowledge and Information Science, Islamic Azad University of Science and Research Branch
2 Department of Knowledge and Information Science, Islamic Azad University of Science and Research Branch
3 General Linguistic, Iranian Research Institute for Information Science and Technology (IranDoc)
4 Department of Knowledge and Information Science, Islamic Azad University of Tehran North Branch
چکیده [English]

Objective: The present study was conducted with the aim of identifying implicit and verbal meanings of concepts related to women and family in the Holy Quran.
Methods: The current study is an applied research in terms of purpose and is a combination of quantitative and qualitative content analyses with the Delphi approach. The research statistical population, in the quantitative section, includes all verses of the Holy Quran (6236 verses) in 114 suras and in the qualitative section, it comprises 21 experts in the field of Quranic sciences and women and family studies. The sample was first selected through purposive sampling method. 2 experts from each field were identified. Then, they were determined by experts using the snowball method. For data collection and analysis, sample interpretation was used for keyword extraction, MAXQDA software was applied for determining concepts and categories and SPSS 20 was employed for Kendall test.
Findings: The concepts related to women were classified into 9 categories and 65 subcategories, which have been verbally and implicitly provided in 88 suras of the Holy Quran. They have been verbally mentioned 168 times in 111 verses of the Holy Quran and have been implicitly stated 1626 times in 501 verses. Family-related concepts were classified into 21 categories and 217 subcategories, which exist verbally and implicitly in 106 suras of the Holy Quran. They have been verbally mentioned 711 times in 435 verses of the Holy Quran and have been implicitly stated 6409 times in 1107 verses. In verbal concepts related to women, “Surah Nisa” with 16 verses and in implicit concepts, “Surah Baqarah” with 36 verses have the most keywords in the field of women. In family-related concepts, most of the keywords belong to “Surah Yusuf” with 39 verbal verses and 69 implicit verses. The checklist prepared by the Delphi technique was approved by experts in Quranic sciences and women and family studies. Kendall test was used to assess the consensus of experts. In the second round, agreement was reached among the members of the expert group on all categories. The W value in all categories is greater than 0.7, which suggests a very high level of consensus among the experts.
Conclusion: The Holy Quran has paid a great deal of attention to the field of women and family. In the field of women, the Holy Quran’s greater emphasis is on the issues and characteristics related to women, exemplary women, girls and praiseworthy characteristics of women. In the field of family, Quran has put stress on children, spouse, father, marriage, brother and mother.
Keywords: Verbal study, implicit study, women, family, Holy Quran

کلیدواژه‌ها [English]

  • Verbal study
  • implicit study
  • Women
  • Family
  • Holy Quran