واکاوی اثربخشی برچسب‌گذاری معنایی در رفع ابهام معنایی هم‌نویسه‌های تخصصی از نظر میزان دقت در بازیابی متون علمی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران

2 دانشیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشکده علوم تربیتی و روان‌شناسی، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

3 استادیار گروه زبان و ادبیات انگلیسی، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران.

چکیده

هدف: تبیین کاربرد روش برچسب‌گذاری پیکره متنی در رفع ابهام معنایی از هم‌نویسه‌های تخصصی از نظر میزان دقت در بازیابی متون علمی حاوی این گونه هم‌نویسه‌ها.
روش: این پژوهش از حیث هدف کاربردی است که به روش ‌تجربی انجام شد و در رفع ابهام معنایی، روشی با نظارت محسوب می‌شود. جامعه پژوهش را 442 مقاله علمی در قالب دو گروه گواه و آزمون تشکیل دادند. گروه گواه دارای 221 متن کامل مقاله بدون برچسب و گروه تجربی دارای همان 221 مقاله اما این بار برچسب‌گذاری شده، بود که در نظام بازیابی اطلاعات برای سنجش کارآیی برچسب‌ها در رفع ابهام معنایی از هم‌نویسه‌های تخصصی مورد آزمون قرار گرفتند.
یافته‌ها: سطح معنی‌داری آزمون رتبه‌های علامت‌دار ویلکاکسون (0001/0 = P، 909/5- = Z) نشان می‌دهد که میزان دقت نتایج بازیابی هم‌نویسه‌های تخصصی بعد از به کارگیری پیکره تخصصی برچسب‌گذاری‌شده در نظام بازیابی اطلاعات نسبت به قبل از آن تفاوت معنی‌داری دارد. بررسی رتبه‌های منفی و مثبت نشان می‌دهد میزان دقت نتایج بعد از به کارگیری پیکره تخصصی برچسب‌گذاری‌شده به میزان معنی‌داری افزایش یافته و به حد بیشینه آن یعنی 1 رسیده است.
نتیجه‌گیری: اگر طراحان سیستم­‌های بازیابی بر بهینه‌­سازی فرمول­‌های بازیابی متمرکز شوند و نظام‌­های بازیابی را برای جستجوی اسناد مرتبط توانمند سازند، پژوهشگران با هر ویژگی­ فیزیولوژیکی، تجربی و دانشی قادرند به اسناد مرتبط با نیاز اطلاعاتی خود با صرف زمانی اندک دسترسی یابند. در این پژوهش، ارزش پیکره متنی به عنوان گنجینه غنی دانش­محور، در ایجاد تمایز نقش معنایی هم‌نویسه‌های تخصصی، آشکار شد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Investigating the Effectiveness of Semantic Tagging in Sense Disambiguation of Specialized Homographs from the perspective of Precision in Retrieving scientific texts

نویسندگان [English]

  • Mina Rezaei Dinani 1
  • Masoumeh Karbala Aghaei Kamran 2
  • VahidReza Mirzaeian 3
1 Ph.D. Candidate in Knowledge and Information Science, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran
2 Department of Knowledge and Information Science, Faculty of Educational Sciences and Psychology, Alzahra University, Tehran, Iran
3 Assistant Professor, Department of English Language & Literature, Faculty of Literature, Alzahra University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

Objective: The aim of this study was to explain the application of text corpus tagging method in sense disambiguation from specialized homographs and increasing the retrieval precision of scientific texts containing such homographs.
Methodology: This research was conducted experimentally and it is a supervised method that is one of the three methods of word sense disambiguation. The research sample consisted of 442 scientific articles of two groups of experimental group and control group. The control group had 221 full-text articles without tags and the experimental group had the same 221 tagged articles, which were tested in the information retrieval system to measure the effectiveness of tagging in sense disambiguation from specialized homographs.
Findings: The research findings indicate that while retrieval in the control group due to sense ambiguity of specialized homographs is accompanied with false drop and reduced precision, tagging of specialized homographs in the full text of articles in the experimental group have direct effect in sense disambiguation from specialized homographs. It is possible to retrieve specialized homographs related to each tag, while in retrieval based on the control group, this is not possible. The level of significance of the Wilcoxon signed-rank test (P = 0.0001, Z = -5/909) 
shows that the accuracy of retrieval results of specialized homograph after using the tagged text corpus in the information retrieval system is significantly different. Examination of negative and positive rankings shows that the accuracy of the results after using the tagged text corpus has increased significantly and has reached its maximum level of 1.
Conclusion: The rate of precision in retrieving scientific texts in the research findings is evidence of acceptable tagging effectiveness in sense disambiguation of specialized homographs and its effective role in optimizing the information retrieval system. If retrieval system designers focus on optimizing retrieval formulas in search of specialized homograph and empower retrieval systems to search for related documents, researchers with any physiological, experimental, and knowledge characteristics will be able to access related documents. Access their information needs in a short time. In this study, the value of the text corpus as a rich treasure of knowledge-based for information retrieval system was revealed in distinguishing the semantic role of specialized homographs. Although the research was conducted on limited corpus, the researcher believes that because this limited text corpus was designed in a principled way and the texts were consciously selected, the results of the findings can be generalized to all scientific texts in various fields.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Specialized homograph
  • Information retrieval
  • Information organization
  • Tagging
  • Text corpus
آقایی، حمید (1393). شناسایی و اولویت بندی موانع جذب نیروهای داوطلب ورزشی در آموزش و پرورش شهرستان کرج. مطالعات راهبردی ورزش و جوانان، 13(25).
ابراهیمی، مسیح؛ مبینی، الهه (1395). تحلیل نقش نظام ارزشیابی عملکرد در بهره‌وری سازمان با استفاده از نظریه داده بنیاد. پژوهش‌های مدیریت منابع انسانی، 8(3)، 59-81.
استراس، آنسلم؛ کوربین، جولیت (1390). اصول روش تحقیق کیفی. ترجمه: بیوک محمدی. تهران: پژوهشگاه علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی.
الوانکار، الهام السادات؛ رفعت زاده، مریم (1387). بررسی تعامل سمن‌ها با کتابخانه‌ها و مراکز اطلاع‌رسانی در رابطه با ترویج علم در ایران. سمینار آدکا - ترویج علم، چشم اندازها، فرصت‌ها و چالش‌ها.
الوانی، مهدی؛ قشقایی، فرشته (1385). سازمان­های غیردولتی و چالش‌های پاسخگویی. فصلنامه مطالعات مدیریت، 49.
اندام، رضا؛ منتظری، امیر؛ فیضی، سمیرا (1392). بررسی نقش رضایتمندی در پیش‌بینی تعهد نیروهای داوطلب در ورزش. مدیریت ورزشی، 5(19).
بالوئی جامخانه، عزت اله؛ باقرزاده، محمدرضا؛ طبری، مجتبی؛ روشن بخش، فاطمه (1390). مطالعه میزان توانمندسازی سازمان‌های مردم نهاد (NGO) فعال در حوزه بهزیستی استان مازندران. فراسوی مدیریت، 5(18).
پیکارد، آلیسون جین (1392). روش‌های پژوهش در علم اطلاع‌رسانی. ترجمه فرشید دانش. شیراز: تخت جمشید.
جلالی، رستم (1391). نمونه‌گیری در پژوهش‌های کیفی. تحقیقات کیفی در علوم سلامت، 1(4)، 310-320
حریری، نجلا (1390). اصول و روش‌های پژوهش کیفی. تهران: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات.
طیب نیا، محمدصالح؛ ربانی اصفهانی، حوریه (1397).  بررسی عوامل مؤثر بر مشارکت زنان در فعالیت‌های داوطلبانه خیرخواهانه. پژوهش‌های اجتماعی اسلامی، 2.
کیانی، گشتاسب؛ ایروانی، ابوالفضل (1397). نقش سازمان‌های غیردولتی (NGO) ها در توسعه صنعت توریسم با تأکید بر استان چهار محال و بختیاری. معماری‌شناسی، 1(2).
عطاء، امیر؛ سالاری، محمود؛ بهزادی، حسن (1394). بررسی عوامل مؤثر برجذب مشارکت‌های مردمی در کتابخانه‌های عمومی شهر مشهد. دانشگاه امام رضا علیه السلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، پایان‌نامه کارشناسی ارشد.
کشاورز ترک، محسن؛ کشاورز ترک، عین الله (1391). بررسی عوامل و روندهای مؤثر در انگیزه خدمات داوطلبانه امدادگران با استفاده از روش تحلیل علّی- لایه ای CLA. فصلنامه علمی امداد و نجات، 4(3).
مقدم، ابوالفضل؛ کمالیان، امین رضا؛ اورعی یزدانی، بدرالدین؛ کرد، باقر؛ روشن، سید علیقلی (1395). تبیین و طراحی الگوی مدیریت منابع انسانی کارآفرینانه: رویکرد داده بنیاد (مطالعه‌ای در صنعت برق، گروه شرکت‌های ایران ترانسفو). بهبود مدیریت، 10(3)، 123-157.
نجفی، مهدی؛ سپاسی مقدم، حسین؛ پورمحمد، آناهیتا (1388). میزان علاقه‌‌مندی مردم به شرکت داوطلبانه در برخی فعالیت‌های مختلف جمعیت هلال ‌احمر جمهوری اسلامی ایران. امداد و نجات، 1(1).
یاسوری، مجید (1390). نقش سازمان‌های غیردولتی (NGO) در توانمندسازی زنان و جوانان روستایی (نمونه: روستای اردوغش). مطالعات برنامه ریزی سکونتگاه های انسانی (چشم انداز جغرافیایی)، 6(17).
References
Adetoro, N. (2015). Non-Governmental Organization (NGO) Libraries for the Visually Impaired in Nigeria: Alternative Format Use and Perception of Information Services. Journal of Information Science Theory and Practice. 3(1), 40-49. DOI: http://dx.doi.org/10.1633/JISTaP.2015.3.1.3.
Aghaei, H. (2012). Identifying and prioritizing barriers to attracting sports volunteers in education in Karaj of Iran. Strategic Studies in Sports and Youth, 13(25). (in Persian)
 Alvankar, E., & Rafatzadeh, M. (2009). Investigating the interaction of NGOs with libraries and information centers in relation to the promotion of science in Iran. Edka Seminar- Promoting Science, Prospects, Opportunities, Challenges. (in Persian)
Alwani, M., & Qashqaei, F. (2007). NGOs and Responsiveness Challenges. Quarterly Journal of Management Studies, 49. (in Persian)
Andam, R., Montazeri, A., & Faizi, S. (2013). Investigating the role of satisfaction in predicting the commitment of volunteers in sports. Sports Management, 5(19). (in Persian)
Ata, A., Salari, M., & Behzadi, H. (2015). Investigating the effective factors in attracting public participation in public libraries of Mashhad. Imam Reza University, Faculty of Literature and Humanities, M.A Thesis. (in Persian)
Baloi Jamkhaneh, E., Baqerzadeh, M. R., Tabari, M., & Roshanbakhsh, F. (2011). Study of empowerment of non-governmental organizations (NGOs) active in the field of welfare in Mazandaran province, Iran. Beyond Management, 5(18). (in Persian)
Chegoni, R. K. (2014). Emergence of Public Libraries Development with Partnership of NGO’s and Philanthropist in India. International Journal of Library and Information Studies. 4(3).
Ebrahimi, M., & Mobini, E. (2016). Analyzing the role of performance appraisal system in organizational productivity using data foundation theory. Organizational Resources Management Researchs, 8(3), 59-81. (in Persian)
Hariri, N. (2011). Principles and methods of qualitative research. Tehran: Islamic Azad University, Research Sciences Branch. (in Persian)
Heery, S. (1994). Promotion of library services in the voluntary sector: the case of Christian Aid. Aslib Proceedings, 46(4). pp. 101-103. https://doi.org/10.1108/eb051351.
Hoerning, B. (2017). The importance of volunteer work for successful children’s and adult literacy programs in US public libraries – a view from outside. Paper presented at: IFLA WLIC 2017 – Wrocław, Poland – Libraries. Solidarity. Society. In Session 138 - Literacy and Reading, Libraries for Children and Young Adults, Public Libraries and School Libraries.
Hossain, Z. (2013). An Analytical Study of Some NGOs’/NPOs’ Contributions by promoting Library Activities at Disadvantageous Areas in Vietnam to Create Potential and Lifelong Learners. Library Philosophy and Practice (e-journal). 864. http://digitalcommons.unl.edu/libphilprac/864.
Jalali, R. (2012). Sampling in qualitative research. Qualitative research in health sciences, 1(4), 310-320. (in Persian)
Keshavars Tork, Mohsen; Keshavars Tork, Einullah. (2013). Investigating the effective factors and trends in the motivation of volunteer relief services using the CLA causal-layered analysis method. Quarterly Scientific Journal of Rescue and Relief, 4(3). (in Persian)
Kiani, Gashtasb; Irvani, Abolfazl (2018). The role of non-governmental organizations (NGOs) in the development of tourism industry with emphasis on Chaharmahal & Bakhtiari province, Iran. Architecture, 1(2). (in Persian)
Kumar Chegoni, R. (2014). Emergence of Public Libraries Development with Partnership of NGO’s and Philanthropist in India. International Journal of library and information studies (e-Journal), 4(3), Jul-Sep, ISSN: 2231-4911.
Lee, P., & Chang, S. (2011). Elderly Participation in Public Library Voluntary Services: A Case Study of Taipei Public Library, Journal of Educational Media & Library Sciences, 49(1), 3-38.
Moghaddam, A., Kamalian, A. R., Orei Yazdani, B., Kord, B., & Rooshan, S. A. (2015). Explaining and designing an entrepreneurial human resource management model: Foundation data approach (Study in the Electricity Industry, Iran Transfo Group of Companies). Management Improvement, 10(3), 123-157. (in Persian)
Murray, T. E. (2015). Volunteers in Special Libraries. Journal of Library Administration, 55(6).
Najafi, M., Sepasi Moghadam, H., & PourMohammad, A. (2009). The level of people's interest in participating voluntarily in some different activities of the Red Crescent Society of the Islamic Republic of Iran. Relief and Rescue, 1(1). (in Persian)
Nicol. E. A., & Johnson, C. M. (2008). Volunteers in Libraries: Program Structure, Evaluation, and Theoretical Analysis. JohnsonPublished. DOI:10.5860/rusq.48n2.154.
Picard, A. J. (2013). Research methods in information science. Translated by: Farshid Danesh. Shiraz: Takht Jamshid. (in Persian)
Pyati, A. K., & Kamal, A. M. (2012). NGO-Developed Libraries in India: Impacts, Models, and New Possibilities. Published Online. DOI: https://doi.org/10.1515/libri-2012-0023.
Sawant, S. (2018). Role of NGOs in library development in India. Paper presented at: IFLA WLIC 2018, Kuala Lumpur, Malaysia, Transform Libraries, Transform Societies in Session 153 - Poster Session. 
Strauss, A., & Corbin, J. (1994) Grounded Theory Methodology–An Overview. In: Norman, K. D. & Vannaeds, S. L. Y., Eds., Handbook of Qualitative Research, Sage Publications, Thousand Oaks, 273-285.
Strauss, A., & Corbin, J. (2008). Basics of qualitative research. Translated by Biok Mohammadi, Tehran: Human Science & Cultural Studies Center Publication. (in Persian)
Strauss, A., & Corbin, J. (2011). Principles of qualitative research method. Translate by: Biok Mohammadi. Tehran: Institute for Humanities and Cultural Studies. (in Persian)
Tayyabnia, M. S., & Rabbani Isfahani, H. (2018). Investigating the effective factors on women's participation in voluntary charitable activities. Islamic Social Research, 2. (in Persian)
Yasuri, M. (2011). The role of non-governmental organizations (NGOs) in empowering rural women and youth (example: Erdogesh village). Journal Of Studies Human Settlement Planning (Geographical Landscape), 6(17). (in Persian)