نیازها و انتظارات سالمندان از کتابخانه‌های عمومی ایران: یک پیمایش ملی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه زابل، زابل، ایران.

2 دکتری علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه علوم پزشکی سبزوار، سبزوار، ایران.

چکیده

هدف: با توجه به رشد جمعیت سالمندی در سال‌های آینده و مشکلات پیش روی آن‌ها در جامعه، لازم است نیازها و انتظارات سالمندان شناسایی شود. پژوهش حاضر با هدف اولویت‌بندی نیازها، انتظارات و خواسته‌های سالمندان از کتابخانه‌های عمومی انجام شد.
روش پژوهش: پژوهش حاضر به صورت پیمایشی انجام شده است و به بررسی نیازها و انتظارات سالمندان از کتابخانه‌های عمومی با استفاده از پرسشنامه محقق‌ساخته، پرداخته است. نمونه آماری شامل 303 سالمند از سراسر کشور بود که به صورت نمونه‌گیری در دسترس انتخاب شدند.
یافته‌ها: یافته‌های پیمایش نشان داد که می‌توان نیازها و انتظارت سالمندان از کتابخانه‌های عمومی ایران را در سه مقوله کلی «منابع اطلاعاتی مورد نیاز»، «خدمات و برنامه‌های مورد انتظار»، و «تجهیزات و تسهیلات مورد نیاز» دسته‌بندی کرد. یافته‌های حاصل از تحلیل آزمون فریدمن به منظور رتبه‌بندی عوامل نشان داد که بین میانگین مقوله‌های فوق از نظر سالمندان تفاوت معنی‌داری وجود دارد. بر همین اساس در مقوله «منابع اطلاعاتی مورد نیاز» از نظر سالمندان «منابع مربوط به سلامتی، پزشکی و بهداشت»، «منابع مربوط به تغذیه و رژیم غذایی» و «منابع مربوط به داستان‌های تاریخی و رمان»، در مقوله خدمات، «رعایت شأن و احترام به سالمندان توسط کتابداران»، در مقوله تجهیزات و تسهیلات مورد نیاز، «وجود آسانسور»، «نور»، «روشنایی مناسب» و «وجود صندلی‌های مناسب و مبلمان برای استفاده در کتابخانه» از نظر اهمیت، در رتبه‌های اول قرار داشتند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که بین خدمات و برنامه‌ها و نیازهای اطلاعاتی سالمندان بر اساس سن و جنسیت سالمندان تفاوت معنی‌داری وجود داشت اما تفاوت معنی‌داری بین دو متغیر جنسیت و سن سالمندان و مقوله تسهیلات و تجهیزات یافت نشد.
نتیجه‌گیری: با توجه به تنوع و گستردگی نیازهای سالمندان و طیف وسیع خدمات قابل ارائه به سالمندان توسط کتابخانه‌های عمومی، لازم است تا نهاد کتابخانه‌های عمومی با مشارکت سایر سازمان‌ها برنامه‌های مشترکی را به منظور ارتقای کیفیت خدمات به طور مداوم و پایدار مد نظر قرار دهند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Needs and expectations of the elderly from Iranian Public Libraries: A national survey

نویسندگان [English]

  • Esmaeil Vaziri 1
  • Mansoureh Feizabadi 2
1 Assistant professor, Department of Information Science and Knowledge studies, University of Zabol, Zabol, Iran
2 Ph.D of Information Science and Knowledge studies, Sabzevar University of Medical Sciences, Sabzevar, Iran
چکیده [English]

Objective: Considering the increased growth of the elderly population in the country and their problems in the society, using appropriate programs to empower and improve their health and quality of life would be necessary. A prerequisite for such a measure is to identify the needs and expectations of the elderly. The present study aimed at the prioritization of the needs, expectations and wants of the elderly from public libraries.
Methodology: This is an applied study conducted using the cross-sectional methodology which sought to assess the needs and expectations of the elderly from public libraries using an author-made questionnaire. The study population includes 303 older adults from all over the country who were selected by available sampling.
Findings: The analysis of results showed that the needs and expectations of the elderly from the public libraries can be classified into three general categories: "required information resources", "expected services and programs", and "required equipments and facilities". The result of Friedman's test in order to prioritize the factors showed that there was a significant relation among the means of the mentioned categories. Findings showed that in the "resources" category, the elderly considered the resources related to healthcare, medicine, nutrition and diet and those related to historical stories and novels to be of higher importance, while legal and financial resources were considered to be of lower importance. In terms of services, "respect for the elderly in librarians", "life skills and psychology courses" and "free internet access in the library" were the first three major requirements, while "book-reading sessions, "book reading and critique sessions" were less important. In terms of required equipment and facilities, the presence of elevators, light and "proper lighting" as well as" suitable chairs and furniture in the library" were the four important categories. Meanwhile, introducing the elderly-related services and programs through the library website and audio-visual equipment (video projectors and video screens) were the least important categories. In addition, the results indicated that there was a significant difference between services, programs and information needs of the elderly based on age and gender, while no significant difference was found between the two variables of gender and age of the elderly as well as the category of facilities and equipment.
Conclusion: Identifying and determining the needs of the elderly is a cornerstone for the appropriate services and programs for this age group. Considering the diversity needs of the older adults in different categories included technology, financial, health and medical, and …, it is recommended that the needs of the elderly are taken into account in palnning and designing the appropriate services, collaborative programs and facilities by Iran Public Libraries Foundation and related libraries with cooperation among the stakeholders of the elderly in order to promote quality services permanently. Public libraries should synchronize the services and the real needs and expectations of the older adults and should try to deliver quality services, providing related information resources, programs and acquiring appropriate equipments and facilities for them.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Aged people
  • Elderly People
  • Public libraries
  • needs and expectations
  • Iran
پوررضا، ابوالقاسم؛ خبیری نعمتی، رقیه (1385). اقتصاد بهداشت و سالمندی. سالمند، ۱(۲)، ۸۰–۸۷.
حبیبی سولا، عقیل؛ نیکپور، صغری؛ سیدالشهدایی، مهناز؛ حقانی، حمید (1385). رفتارهای ارتقاء دهنده سلامت و عوامل مرتبط در سالمندان. نشریه پرستاری ایران، ۱۹(۴۷)، ۴۸-۳۵
دل پیشه، علی؛ شکوهی اردبیلی، شبنم؛ بابانژاد، مهران؛ منصوریان، مرتضی؛ قربانی، مصطفی؛ رضاپور، عزیز؛ رحیم زاده بزرگی، هادی (1394). بررسی وضعیت سلامت و نیازهای بهداشتی سالمندان استان ایلام در سال 1391، طلوع بهداشت: دوماهنامه علمی پژوهشی دانشکده بهداشت یزد، 14(5)، 14-1.
سند جامع سالمندان کشور (1399). دبیرخانه شورای ملی سالمندان. قابل دسترسی در: https://hc.sums.ac.ir/Dorsapax/userfiles/Sub462/Dabirkhane-Files/National-document.pdf
شریعت، فریبا؛ مرادی، فاطمه؛  قهرمانی، رضا (1394). بررسی نیازهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی، رفاهی و ساختارِ شهری اعضای کانون سالمندان شهر تهران. سالمند: مجله سالمندی ایران، ۱۰(۳)، ۲۵-۸
شیخ الاسلامی، فرزانه؛ ماسوله شادمان، رضا؛ خدادادی، نعیما؛ یزدانی، محمدعلی (1390). احساس تنهایی و سلامت عمومی سالمندان. پرستاری و مامایی جامع نگر، 21(2)، 28-34.
صادقی پور رودسری، حمیدرضا؛ معارف، هما؛ هلاکویی نائینی، کوروش (1377). بررسی نیازهای بهداشتی، اقتصادی و اجتماعی سالمندان ساکن در مناطق تحت پوشش دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی تهران. مجله دانشکده پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی تهران، ۵۶(۶)، ۸۸-۹۲
صفدری، رضا؛ صادقی، فاطمه؛ محمدی آذر، مریم (1395). برنامه خدمات و مراقبت‌های سالمندی در ایران با نگاهی به عملکرد سازمان‌های متولی. پیاورد سلامت،۱۰(۲)، ۱۶۶-۱۵۵
ناخدا، مریم؛ دلبری، احمد؛ قاسمی، فرخ‌الدین (1398). طراحی الگوی ارائه خدمات کتابخانه‌های عمومی به سالمندان در شهر تهران. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، ۲۵(۳)، ۵۴۰-۵۱۱.
گلینی مقدم، گل نسا؛ حسین نیا تنها، زهرا؛ صمیعی، میترا (1398). تحلیل خدمات سالمندان در کتابخانه‌های عمومی شهر تهران وابسته به نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور، فصلنامه بازیابی دانش و نظام‌های معنایی، 6 (19). 137-115
محققی کمال، سید حسین؛ سجادی، حمیرا؛ زارع، حسین؛ بیگلریان، اکبر (1387). بررسی نیازهای سلامتی سالمندان مستمری‌بگیر سازمان تأمین اجتماعی و بازنشستگی کشوری. سالمند: مجله سالمندی ایران، ۳(۱)، ۱۵-۸
وزیری، اسماعیل؛ فیض‌آبادی، منصوره؛ دلبری، احمد؛ سخایی، ایوب (1399). شناسایی نیازها و خدمات مورد انتظار سالمندان از کتابخانه‌های عمومی ایران به روش تحلیل محتوا. تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، ۲۶(۴)، ۶۹۵-۶۶۵
هروی کریموی، مجید؛ رژه، ناهید؛ جلالی، امیر؛ پیش‌نمازی، زهرا (1382). بررسی وضعیت نیازهای روانی سالمندان شهر تهران، دانشور پزشکی، 11(48)، 66-59
References
American Library Association. (2008). Guidelines for library and information services to older adults. Reference & user services quarterly, 48(2), 209-212.
Bennett-Kapusniak, R. (2013). Older adults and the public library: The impact of the boomer generation. Public Library Quarterly, 32(3), 204-222.
Bundy, A. (2005). Community critical: Australian public libraries serving seniors. Australasian public libraries and information services, 18(4), 158-169.
Canadian Library Association. (2002). Canadian Guidelines on Library and Information Services for Older Adults, available at: http://cfla-fcab.ca/en/guidelines-and-position-papers/canadian-guidelines-on-library-and-information-services-for-older-adults/
Cavanagh, M. F., & Robbins, W. (2012). Baby boomers, their elders and the public library. Library Review, 61(8), 622-640. doi: 10.1108/00242531211292114
Charbonneau, D. H. (2014). Public Library Websites and Adherence to Senior-Friendly Guidelines, Public Library Quarterly, 33(2), 121-130. 
Dalmer, N. K. (2017). Mind the gap: Towards the integration of critical gerontology in public library praxis. Journal of Critical Library and Information Studies, 1(1), 1-23.
Decker, E. N. (2010). Baby Boomers and the United States public library system. Library Hi Tech, 28(4), 605-616.
Delpisheh, A., Kohi Ardebili, S., BaBanejad, M., Mansorian, M., Ghorbani, M., Rezapor, A. (2016). Survey of Health Status and Health Needs of the Elderly in1 Ilam Province. TB. 14(5), 1-14. (in Persian)
Forum, Eastleigh Southern Parishes Older People's (2010). In the Dark: Investigating the information needs and preferences of older people.
Habibi, A., Nikpour, M. Seyedoshohadaei, H. & Haghani, H. (2006). Health Promoting Behaviors and its Related Factors in Elderly. IJN. 19(47), 35-48.
(in Persian)
Hughes, C. (2017). Rural Libraries Services for Older Adults: A Nationwide Survey. Public Library Quarterly, 36(1), 43-60.
Luyt, B., Chow, Y. H., Ng, K. P., & Lim, J. (2011). Public Library Reading Clubs and Singapore's Elderly. Libri, 61(3), 205-210.
Edewor, N., Ijiekhuamhen, O. P., & Emeka-ukwu, U. P. (2016). Elderly People And Their Information Needs, Library Philosophy and Practice, (e-journal). 1332
Galyani-Moghaddam, G., Hossennia-Tanha, Z., Samiei, M. (2019). Analysis of Elderly Services in Tehran Public Libraries affiliated to the Iran Public Libraries Foundation. Knowledge Retrieval and Semantic Systems, 6(19), 115-137. (in Persian)
Getz, I., & Weissman, G. (2010). An information needs profile of Israeli older adults, regarding the law and services. Journal of Librarianship and Information Science, 42(2), 136-146.
Heravi Karimoui, M., Rezheh, N., Pishnamazi, Z., & Jalali, A. (2004). Determining Of Psychological Needs Among Elders Living In Tehran. Daneshvar Medicine, 11(48), 59-66. (in Persian)
Hicken, M. (2004). To each according to his needs: public libraries and socially excluded people. Health Information & Libraries Journal, 21, 45-53.
Horton, J. (2019). Senior Citizens in the Twenty-First-Century Public Library. Public Library Quarterly, 38(2), 179-192.
Hughes, C. (2017). Rural Libraries Services for Older Adults: A Nationwide Survey. Public Library Quarterly, 36(1), 43-60.
Joseph, M. (2009). Public Library Strategies for the over 50s: Everything Old Is New Again - or Is It? Australasian Public Libraries and Information Services, 22(3), 115–119.
Kendall, M. (1996). Public library services for older adults. Library Review, 45(1), 16-29.
Kim, E., & Lee, S. (2014). Recommendations on the Public Library Services for Older Adults. Journal of the Korean BIBLIA Society for library and Information Science, 25(2), 59-76.
Kuscus, M., & Madeleine, F. (2017). Exploring the informational and recreational needs of the elderly: Library users in Temperance Town, South Africa. Library Philosophy and Practice, (e-journal). 1556.
Lenstra, N., Oguz, F., & Duvall, C. S. (2020). Library services to an aging population: A nation-wide study in the United States. Journal of Librarianship and Information Science. 52(3), 738-748.
Leo Ip, L. (1992). Public library services to older pennsylvanians: A decade review. Public Library Quarterly, 12(1).
Mohagheghi Kamal, S. H., Sajadi, H., Zare, H., & Biglarian, A. (2008). Need Assessment Among the Elders of Social Security Organization & National Retirement Fund. Salmand: Iranian Journal of Ageing. 3(1), 8-15. (in Persian)
Nakhoda, M., Delbari, A., & Ghasemi, F. (2019). Designing a Model of Public Library Services to the Elderly in Tehran City. Research on Information Science & Public Libraries. 25(3), 511-540. (in Persian)
Perry, C. A. (2014). Information Services to Older Adults: Initial Findings from a Survey of Suburban Libraries. Library Quarterly, 84(3), 348-386. doi: 10.1086/676491
Piper, D., Palmer, S., & Xie, B. (2009). Services to older adults: preliminary findings from three Maryland public libraries. Journal of education for library and information science, 50(2), 107-118.
Poor Reza, A., Khabiri Nemati, R. (2007). Health Economics and Aging. Salmand: Iranian Journal of Ageing, 1(2), 80-87. (in Persian)
Sabo, R. M. (2017). Lifelong learning and library programming for third agers. Library Review, 66(1-2), 39-48. doi: 10.1108/lr-08-2016-0065
Sadeghipoor Rodsari, H., Maaref, H., & Holakooie Naeeni, K. (1998). Evaluation of social, economic and health requirements of elderly residing in the area under the supervision of Tehran University of Medical Sciences. Tehran Univ Med J. 56(6), 88-92.
(in Persian)
Safdari, R., Sadeghi, F., & Mohammadiazar, M. (2016). Aged Care and Services Programs in Iran: Looking at the Performance of Relevant Organizations. Payavard, 10(2),155-166.
(in Persian)
Shariat, F., Moradi, F., & Ghahramani, R. (2015). Study of Social, Cultural, Economic, Well-Being, and Urban Structure Needs of Tehran Seniors Association Members. Salmand: Iranian Journal of Ageing. 10(3), 8-25  (in Persian)
Sheikholeslami, F., Masouleh, S., Khodadadi, N., & Yazdani, M. (2012). Loneliness And General Health Of Elderly. Journal Of Holistic Nursing And Midwifery, 21(2 (66)), 28-34. (in Persian)
Sloan, M., & Vincent, J. (2009). Library Services for Older People-Good Practice Guide: The Network Nadderwater, Exeter. Available at: https://www.seapn.org.uk/uploads/files/Library-services-good-practice-guide-1336795.pdf
Stiff, H. L. (2016). Programmes and Events for Older Adults in Auckland’s Public Libraries. (Master), Victoria University of Wellington, Wellington.
Street, P. (1994). National provision to the elderly in public libraries: preliminary results of a postal survey conducted in 1993. Library management, 15(8), 28-32.
United Nations, Department of Economic, & Affairs, Social. (2017). World population ageing: highlights: United Nations New York.
Vaziri, E., & Feizabadi, M. (2021). Identifying and Prioritizing the Disabled Needs to Design and Plan Suitable Services in Public Libraries. Research on Information Science & Public Libraries, 27(2), 271-289. (in Persian)
Vincent, J. (2014). An overlooked resource? Public libraries' work with older people - An introduction. Working with Older People, 18(4), 214-222.
Wicks, D. A. (2004). Older adults and their information seeking. Behavioral & Social Sciences Librarian, 22(2), 1-26.
Williamson, K., Bannister, M., & Sullivan, J. (2010). The crossover generation: Baby boomers and the role of the public library. Journal of Librarianship and Information Science, 42(3), 179-190.
Zou, C., & Zhou, P. (2014). Analyzing information needs of elderly people: a survey in Chinese rural community. Open Journal of Social Sciences, 2(9), 109.