مدیریت اطلاعات در حوزه کتابداری: بررسی کمّی چکیده های مربوط به مدیریت اطلاعات در بانک اطلاعاتی لیزا در سالهای 1990- 2005

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دوره دکترای کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه شهید چمران اهواز و عضو هیئت علمی گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی پزشکی دانشگاه علوم پزشکی جندی‌شاپور اهواز

2 دانشیار گروه کتابداری و اطلاع‌رسانی دانشگاه شهید چمران اهواز

چکیده

سمینار مدیریت اطلاعات، یکی از درسهای دوره دکترای کتابداری و اطلاع‌رسانی است. به نظر می‌رسد سرفصل رسمی فعلی این درس و درسهای پیش‌نیاز آن ابهامهایی دارد. هدف اصلی از بررسی حاضر، روشن کردن حدود و ثغور عناوین مورد بحث در موضوع مدیریت اطلاعات در بافت کتابداری و پیشنهاد یک سرفصل برای آن می‌باشد. بدین منظور، تلاش خواهد شد تا با استفاده از بررسی بسامدی کلیدواژه‌های اختصاص یافته به مقالات مربوط به این موضوع در بانک اطلاعاتی لیزا و بررسی تحلیلی محتوای چکیده‌ها، به تعیین مؤلفه‌های اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات پرداخته شود. اهداف فرعی این بررسی، شناسایی نویسندگان و مجلات هسته، همکاری گروهی نویسندگان، زبان اصلی نشر و سالهای پر تألیف این موضوع است. برای دستیابی به این یافته‌ها، سعی می‌شود به سؤالهایی از این قبیل پاسخ داده شود: مدیریت اطلاعات در حوزه کتابداری بیشتر به چه موضوعاتی توجه داشته است؟ چه مجلاتی، چه کسانی و به چه زبانی بیشتر در حوزه کتابداری به این موضوع پرداخته‌اند؟ میزان توجه به این موضوع طی سالهای مورد بررسی به چه صورت بوده است؟ همکاری گروهی بین نویسندگان این موضوع چگونه است؟ با دریافت پاسخهای این پرسشها، می‌توان مباحثی از مدیریت اطلاعات را که بیشتر در حوزه کتابداری کاربرد دارند، شناسایی کرده و آنها را به صورتی منسجم و متناسب با نیازهای این رشته در سرفصل درس سمینار مدیریت اطلاعات گنجاند. همچنین، مجلات و نویسندگان تأثیرگذار در این موضوع را شناسایی و معرفی کرد.
 

کلیدواژه‌ها


مقدمه

تعاریف و پراکندگی­های موضوعی موجود در متون فارسی درباره مفهوم مدیریت اطلاعات از سویی و ابهام در تعاریف و سرفصلهای  موجود در درس مدیریت اطلاعات از سوی دیگر، باعث شد تا پژوهشگر به منظور استفاده از تجربیات کشورهای دیگر و تبیین و شفاف نمودن رئوس مطالب و مباحث لازم برای ارائه در درس مدیریت اطلاعات در رشته کتابداری، به بررسی چکیده مقالات مرتبط با مدیریت اطلاعات در بانک اطلاعاتی کتابداری و اطلاع­رسانی لیزا (LISA) پرداخته و مؤلفه‌های اصلی مورد بحث در این خصوص را بیابد و به چند پرسش مرتبط با آن نیز پاسخ داده شود.

در مقاله حاضر گزارشی از بررسی انجام گرفته در این باره ارائه شده است.

 

روش‌شناسی

روش پژوهش

نوع پژوهش توصیفی بوده و روش بکار رفته در آن، از نوع تاریخی و کمّی (بررسی بسامد واژه‌ها) می‌باشد.

جامعه پژوهش

تمام مدارک نمایه شده در بانک اطلاعاتی لیزا (LISA) در فاصله سالهای 1990- 2005 است که در عنوان و کلیدواژه­های خود اصطلاح «مدیریت اطلاعات» را به کار برده‌اند. دلیل محدود کردن جامعه پژوهش به شرط فوق، این فرض منطقی است که مقالاتی که در عنوان و کلیدواژه­های خود دارای عبارت «مدیریت اطلاعات» هستند، ارتباط موضوعی بیشتری با مدیریت اطلاعات دارند.

محدوده زمانی ذکر شده به دو دلیل انتخاب شد: 1ـ پی­بردن به محورهای اصلی مورد بحث یک موضوع جهت تدوین سرفصلهای یک درس، به بررسی جدیدترین منابع نیازمند است 2ـ در بررسی‌هایی از این قبیل، جامعه پژوهش باید از نظر تعداد در حد قابل قبولی باشد، شانزده سال برای این منظور کافی به نظر می­رسد و 3ـ منابع سال 2006 به دلیل این که هنوز به اتمام نرسیده بود، در بررسی لحاظ نشد.

در جستجوی اولیه در لیزا، 281 مدرک با شرایط فوق به دست آمد. پس از بررسی­های اولیه، تعداد 100 رکورد که به گزارشهای معرفی کتاب[1] مربوط بود، به دلایل زیر از جامعه پژوهش حذف شد:

1. مدرک مورد بررسی مقاله نبود

2. به جز عبارت «مدیریت اطلاعات» و عنوان کتاب، کلیدواژه دیگری در قسمت توصیفگرها وجود نداشت. لذا عملاً امکان بررسی مفاهیم و موضوعات مورد بحث در حیطه مدیریت اطلاعات که هدف اصلی این بررسی می­باشد، امکان­پذیر نبود. تعداد 12 مدرک نیز به دلیل اینکه یا گزارش مربوط به تغییر نام مجله­ای خاص بودند و یا مجموعه مقالات سمیناری خاص که هر مقاله از آن به صورت انفرادی نیز در لیزا نمایه شده بود، از جامعه آماری حذف گردید. بدین ترتیب، جامعه نهایی پژوهش به 169 مدرک نمایه شده در لیزا با شرایط تعیین شدة فوق، کاهش یافت.  

چگونگی انجام پژوهش

ابتدا در بانک اطلاعاتی لیزا جستجویی با عبارت زیر صورت گرفت:

(“information management” in TI) AND (“information management” in DE) AND (PY= 1990-2005)

سپس مواردی که باید از مطالعه حذف شوند، با دستور NOT از بررسی خارج گردید. پس از آن، با استفاده از گزینه Show option و با توجه به محتوای هر یک از پرسشهای پژوهش، نتیجه جستجو را به صورت دلخواه به نمایش در آورده و با تهیه رونوشت از آن، به نرم­افزار Word انتقال داده شد. هر یک از بروندادهای منتقل شده به نرم­افزار واژه­پرداز، به جدولهای مناسب خود منتقل و بسته به نیاز، به صورت الفبایی یا شمارشی مرتب شدند. مرتب شدن داده­ها، این امکان را به محقق می­داد که موارد تکراری را یکجا و در کنار هم دیده و شمارشهای لازم را با حرکت نشانگر[2]، به صورت دستی انجام دهد. پس از شمارش، موارد تکراری حذف و جدولهای نهایی تنظیم شد.

در بررسی موضوعات مورد بحث در مدیریت اطلاعات، به دلیل وجود برخی ابهامها و نبود امکان تعیین دقیق موضوع از روی کلیدواژه­های اختصاص داده شده به مقاله، پژوهشگر ناچار شد کلیه چکیده­ها (169= N) را به‌طور دقیق مطالعه کند و محورهای اصلی مورد بحث را از تطابق کلیدواژه­ها با عنوان و چکیده­ها استخراج نماید.

 

اهداف و پرسشهای پژوهش

هدف اصلی از این بررسی، تعیین مؤلفه­های اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات است و اهداف فرعی آن عبارتند از: شناسایی نویسندگان و مجلات هسته، چگونگی همکاری گروهی نویسندگان و زبان اصلی نوشتار مقالات مربوط به این حوزه.

به منظور دستیابی هدفهای فوق، تلاش شد تا با بررسی مقالات مربوط به مدیریت اطلاعات در فاصله سالهای 1990- 2005، به پرسشهای زیر پاسخ داده شود:

  1. چه کسانی بیشتر در مورد «مدیریت اطلاعات» نوشته­اند؟
  2. نحوه همکاری گروهی بین نویسندگان در این حوزه چگونه بوده است؟
  3. در نحوه همکاری گروهی در سالهای مورد بررسی تفاوتی مشاهده می­شود؟
  4. فراز و نشیب و فرایند زیست این موضوع در طی زمان مورد بررسی، چگونه بوده است؟
  5. چه مجلاتی بیشتر در این زمینه مقاله منتشر کرده­اند؟
  6. زبان اصلی نوشتار در زمینه مدیریت اطلاعات کدام است؟
  7. چه مقدار از مباحث مطرح شده مستقیماً با کتابداری مرتبط بوده­اند؟
  8. چه تعداد از مقالات به بررسی آموزش مدیریت اطلاعات یا محتوای آن پرداخته­اند؟
  9. مؤلفه­های اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات کدامند؟

 

یافته­های پژوهش

1. نویسندگان پرتألیف

جدول1، بررسی نویسندگانی را که دو یا بیش از دو مقاله در مورد مدیریت اطلاعات نوشته‌اند، نشان می‌دهد.

جدول1. اسامی نویسندگانی که دو یا بیش از دو مقاله در مورد مدیریت اطلاعات نوشته­اند.

نام نویسندگان

تعداد

نام نویسندگان

تعداد

Wilson TD

5

Loughridge B

2

Greene F

3

Maceviciute E

2

Boggs DJ

2

Niederman F

2

Cullen R

2

Norton B

2

Elkin J

2

Rehman S

2

Ferguson S

2

Rowley J

2

Garcia JR

2

Silk DJ

2

Kundu SK

2

Sliwinska M

2

Law D

2

 

 

همان‌طور که مشاهده می­شود،T.D. Wilson  نویسنده‌ای مطرح  در موضوع مدیریت اطلاعات در حوزه کتابداری است. بعد از او F. Greene ، با سه مقاله در رده دوم قرار گرفته ­است. شایان ذکر است، در مواردی که مقاله­ای بیش از یک نویسنده داشته­ است، تمامی نویسندگان دیگر هم در ردیف الفبایی خود قرار گرفته و در محاسبه منظور شده­اند. بدین ترتیب، اسامی جدول 1 فقط مختص نویسنده اول (سرشناسه) نبوده­، بلکه نویسندگان همکار را نیز در بر گرفته است.

2. همکاری گروهی بین نویسندگان

از مجموع 169 مقاله مورد بررسی، 104 مقاله (53/61%) دارای یک نویسنده و 65 مقاله (46/38%) دارای بیش از یک نویسنده بود.

چنانکه در نمودار 1 و جدول 2 مشاهده می­شود، 39 مقاله (23%) دو نویسنده، 16 مقاله (47/9%) سه نویسنده، 5 مقاله (96/2%) 4 نویسنده، 2 مقاله (18/1%) 5 نویسنده، یک مقاله (59/0%) 6 نویسنده، یک مقاله (59/0%) 7 نویسنده و یک مقاله (59/0%) نیز 8 نویسنده داشته‌اند.

 

تعداد

 

نمودار 1. فراوانی مقالات بر حسب تعداد نویسندگان

 

این یافته­ها نشان داد هر چند اغلب محققان این حوزه تمایل به کار انفرادی دارند (53/61 درصد) ولی در بین همکاریهای گروهی موجود، بیشترین گرایش به سمت همکاری بین دو تا سه نفر (47/32%) بوده است (جدول3).

3. روند تغییر همکاری گروهی در طی زمان

به منظور پاسخدهی به پرسش شماره 3، همکاری بین نویسندگان مقالات در طی سالهای مختلف، مورد بررسی قرار گرفت. چنانکه در جدول 3 مشاهده می­شود، در تمام سالهای مورد بررسی، تک­نویسنده­ای رایج بوده است، اما در مجموع، مقایسه بین تعداد همکاریهای موجود در سالهای مختلف نشان داد بیشترین همکاری گروهی (از نظر تعداد همکاریها) به ترتیب در سالهای 2003 و 98 و بعد از آن در سالهای 97، 99 و 2002 صورت گرفته است.

با توجه به جدول 2 می­توان دریافت که در بین سالهای مورد بررسی، سال 2003 با 43/12% بیشترین تعداد همکاری گروهی و سال 2005 با 18/1% کمترین تعداد همکاری گروهی در زمینه مدیریت اطلاعات در حوزه کتابداری و اطلاع­رسانی را داشته‌اند. یافته­ها نشان می­دهد سیر تحول گرایش به تولید مقالات تک­ نویسنده­ای یا چند نویسنده­ای در طول دوره مورد بررسی، نوسانهایی داشته است.

جدول2. توزیع فراوانی مقاله‌ها از نظر همکاری گروهی بین نویسندگان در سالهای مورد بررسی

   تعداد مقالات

سال

یک نویسنده

دو نویسنده

سه نویسنده

چهار نوسنده

پنج نویسنده

شش

نویسنده

هفت نویسنده

هشت نویسنده

درصد

جمع

1990

6

1

-

-

-

-

-

-

14/4

7

1991

6

1

-

-

-

-

-

-

14/4

7

1992

1

4

-

-

-

-

-

-

96/2

5

1993

2

2

1

1

-

-

-

-

55/3

6

1994

4

4

-

-

-

-

-

-

73/4

8

1995

8

2

1

1

-

-

-

-

10/7

12

1996

9

1

1

-

-

-

-

-

50/6

11

1997

8

3

2

-

-

1

-

-

28/8

14

1998

10

5

1

2

1

-

-

-

24/11

19

1999

7

4

2

-

-

-

-

-

69/7

13

2000

6

2

-

-

-

-

1

-

33/5

9

2001

10

-

1

-

-

-

-

-

50/6

11

2002

8

2

2

-

1

-

-

-

69/7

13

2003

9

7

4

1

-

-

-

-

43/12

21

2004

8

1

1

-

-

-

-

1

50/6

11

2005

2

-

-

-

-

-

-

-

18/1

2

درصد

53/61

23

47/9

96/2

18/1

59/0

59/0

59/0

100

 

جمع

104

39

16

5

2

1

1

1

 

169

 

جهت بررسی وضعیت کلی همکاری گروهی بین نویسندگان در طی سالهای مذکور، ضریب همکاری بین آنان در هر سال با استفاده از فرمول زیر محاسبه شد:

 

در این فرمول:

Fj= تعداد مقالات تألیفی دارای j  نویسنده

j  = تعداد نویسندگان هر مقاله (یک نویسنده، 2 نویسنده، 3 نویسنده و ...)

N= تعداد کل مقالات مورد بررسی 

K= بیشترین تعداد نویسندگان همکار در یک مقاله می­باشد.

شایان ذکر است، ضریب همکاری گروهی بین نویسندگان، عددی بین صفر و یک می­باشد. این عدد هر چه از 5/0 بزرگتر باشد، همکاری گروهی مطلوب­تر و هرچه به صفر نزدیک­تر باشد، ضعیف بودن میزان همکاری گروهی بین نویسندگان را نشان می‌دهد (جدول 3).

جدول 3. ضریب همکاری گروهی بین نویسندگان در سال­های مورد بررسی

سال

ضریب همکاری گروهی

سال

ضریب همکاری گروهی

1990

078/0

1998

28/0

1991

078/0

1999

26/0

1992

4/0

2000

21/0

1993

41/0

2001

07/0

1994

25/0

2002

23/0

1995

21/0

2003

33/0

1996

1/0

2004

17/0

1997

26/0

2005

0

میانگین

21/0

 

چنانکه در جدول 3 مشاهده می‌شود، ضریب همکاری گروهی در زمانهای مختلف سیر صعودی و نزولی داشته است. در مجموع، با توجه به اینکه این ضریب به طور متوسط برابر با 21/0 می­باشد، می­توان گفت، در مقالات تألیفی مربوط به مدیریت اطلاعات در سالهای مورد بررسی، میزان همکاری گروهی ضعیف بوده است.

 

                  نمودار3. فراوانی همکاری گروهی بر حسب سال

نمودار 3 نیز روند همکاری گروهی در طی سالهای مورد بررسی را با توجه به تعداد  همکاریهای گروهی، نوسانها و  فراز و نشیبهای آن نشان می­دهد. این تغییرات در سه دوره مشخص قابل دسته­بندی هستند. دوره اول سالهای 1990- 1995، دوره دوم سالهای 1996- 2000 و دوره سوم سالهای 2001 به بعد را در بر می­گیرد.

4. سالهای نشر

جدول4، تعداد مقالات انتشار یافته در زمینه مدیریت اطلاعات را در سالهای مورد بررسی نشان می­دهد. محتوای جدول نشان می‌دهد بیشترین مقالات به ترتیب در سالهای 2003 (21 مقاله)، سال 1998 (19 مقاله)، سال 1997 (15 مقاله)  و سال 2002 (14 مقاله) منتشر شده است.

جدول4. تعداد مقاله‌های انتشار یافته بر حسب سال ( 169 =N )

سال انتشار

تعداد مقاله‌ها

سال انتشار

تعداد مقاله‌ها

1990

7

1998

19

1991

7

1999

12

1992

6

2000

8

1993

6

2001

11

1994

8

2002

14

1995

12

2003

21

1996

11

2004

11

1997

15

2005

1

 

چنانچه همین داده­ها را به صورت نمودار نشان دهیم (نمودار2)، سیر فرایند زیست این موضوع در طی سالهای مورد بررسی مشخص­ می­شود. با اندکی تأمل، چنین به نظر می­رسد، هرچند نمودار 1 (همکاری گروهی با توجه به سال) با نمودار 2 انطباق کامل ندارد، اما شباهتهای بسیاری با آن دارد. مثلاً نقطه اوج هر دو سالهای 1998 و 2003 می‌باشد که نشان می‌دهد در سالهای فوق به موضوع مدیریت اطلاعات بیشتر توجه شده است. در مجموع، در فاصله سالهای 1995- 2003 بیشتر در مجلات به موضوع مدیریت اطلاعات پرداخته شده است.

اگر مطرح شدن یک موضوع در متون یا جوامع علمی مانند یک بیماری ویروسی تصور شود، هر موضوع یک مرحله آلودگی به ویروس یا شروع بیماری و ابتلا را در فرد دارد (حری، 1384). پس از آن، دارای یک مرحله انتشار و شیوع است که در طی آن، اندیشه مذکور به جامعه راه یافته و تعداد زیادی را مبتلا می­کند. لذا کمیت انتشارات در مورد این موضوع افزایش پیدا می­کند تا به یک نقطه اوج و شدت بیماری برسد (رشد و شکوفایی یا اپیدمی اندیشه). مرحله بعد، مرحله نقاهت و بهبودی است که طی آن، نوشتار در موضوع مورد بحث کاهش یافته و به زوال یا بهبود خود نزدیک می­شود. اگرچه ممکن است این اندیشه در حد ثابت و قابل­قبولی باقی بماند و به زندگی خود ادامه دهد. البته سیر زندگی یک اندیشه ممکن است به سادگی تشبیه فوق و شبیه یک نمودار زنگوله­ای ساده نباشد، زیرا عوامل متعدد و تأثیرگذاری در این مسیر وجود دارند که می­توانند بر پیچیدگی این فرآیند بیفزایند.

چنین تشبیهی، در نمودار2 قابل مشاهده است. موضوع مدیریت اطلاعات در سالهای 1990- 1998 سیر صعودی و رو­به­رشد داشته است. از سال 1999 تا 2000 میزان نوشتار در این موضوع سیر نزولی داشته و نقطه فرود آن سال 2000 است. پس از آن، تولید مقاله در این زمینه تا سال 2003 پیشرفت داشته و از این زمان به بعد دوباره رو به افول نهاده است. بدین ترتیب، در چرخه زیست مبحث مدیریت اطلاعات، دو نقطه اوج (سالهای 1998 و 2003) وجود دارد. این بدان معناست که در این سالها به موضوع فوق بیشتر توجه شده و در نتیجه بیشتر مقاله نوشته شده است. اما دلیل این افزایش توجه چه بوده است؟

 

              نمودار 2: فراوانی مقاله‌های منتشر شده بر حسب سال

برخی از دلایل این تغییرات عبارتند از: چنانکه در ویکی­پیدیا (2006) ذکر شده، تا دهه 70 مفهوم مدیریت اطلاعات، به بایگانی پرونده­ها، سایر مدارک کاغذی و تعداد کمی از دیگر رسانه­ها محدود بود. با توسعه فناوری که در دهه 70 شروع شد، مدیریت اطلاعات مفهوم جدیدی یافت و ضروری شد که اطلاعات به شکل الکترونیکی نیز ذخیره شوند (دوره اول).

در دهه 80 با رواج رایانه و گسترش اطلاعات الکترونیکی، به سازماندهی و مدیریت آنها در سطوح نظری و عملی نیاز بود. لذا در این زمان، نوشتارهای بیشتری را در زمینه تعاریف مدیریت اطلاعات، محتوا، وظایف، ایجاد رشته آموزشی جهت پرداختن به مدیریت اطلاعات به صورت علمی و برنامه­های درسی رشته «مدیریت اطلاعات» شاهد هستیم (دوره دوم). ­

در اواخر دهه 90، رایانه و فناوریهای آن بشدت فراگیر و اغلب ادارات و سازمانها به اتوماسیون اداری مجهز شد و مدیران اطلاعاتی تلاش می­کردند تا وظایف خود را با افزایش فزاینده پیچیدگی فناوری اطلاعات همگام سازند. در این دوره، شاهد پیشرفتهای نرم­افزاری و سخت­افزاری در سامانه‌های اطلاعات مدیریتی و شروع جایگزینی آنها به جای بایگانیهای سنتی هستیم (دوره سوم).

5. مجلات هسته

جدول 5 اسامی مجلاتی را که مقالاتی منتشر کرده­اند که در عنوان و کلیدواژه‌های آنها عبارت «مدیریت اطلاعات» وجود دارد، همراه با تعداد مقالات منتشر شده در هر مجله نشان می­دهد. در این جدول، 31 عنوان مجله وجود دارد که تعداد مقالات منتشر شده توسط هر مجله به ترتیب تنظیم شده­اند.

 

 

 

 

جدول 5. عناوین مجلاتی که بیش از یک عنوان مقاله در مورد مدیریت اطلاعات منتشر کرده­اند.

نام مجله

تعداد

نام مجله

تعداد

International Journal of Information Management

10

Journal of the Medical Library Association (JMLA)

2

Journal of the China Society for Scientific and Technical Information

8

Journal of Academic Librarianship

2

Nauchno Tekhnicheskaya Informatsiya Series

6

Nfd Information: Wissenschaft und Praxis

2

Information management in academic and research libraries

5

Information-Development

2

Computers in Human Services

5

Information Management and Technology

2

Aslib Proceedings

5

Information Technology for Development

2

Information Research

4

New Review of Information and Library Research

2

Library Review

4

Records Management Bulletin

2

Documentaliste

3

EContent

2

Health Informatics Journal

3

Bibliotheca Medica Canadiana

2

Journal of Information Science

3

Journal of Librarianship and Information Science

2

Journal of Network and Systems Management

3

FID Bulletin for Information and Communication

2

Journal of Global Information Management

3

Library Management

2

Library Administration and Management

3

Managing Information

2

Information Management Journal

3

International Information Communication and Education

2

Information Management and Computer Security

3

31 عنوان مجله

101

با کمی دقت، مشخص می­شود 31 عنوان مجله مذکور حدود 60%  از مقالات مورد بررسی را منتشر کرده­اند، در حالی‌که 68 عنوان مجله باقی‌مانده، تنها 40% مقالات را منتشر کرده­اند (99 = N). به عبارتی، یک سوم از کل مجلات، دو سوم از کل مقالات را منتشر کرده­اند. 

1. International Journal of Information Management

2. Journal of the China Society for Scientific and Technical Information

3. Nauchno Tekhnicheskaya Informatsiya Series

6. زبان نوشتار

47/80% از مقـالات نمـایـه شده در لیزا در زمینه مدیریت اطلاعات در دوره مورد

بررسی به زبان انگلیسی بوده است. زبانهای چینی (14/4%)،روسی (55/3%)، آلمانی (37/2%)، فرانسوی (76/1%) و ... رده­های بعدی را به خود اختصاص داده‌اند.

7. چه مقدار از مباحث مطرح شده مستقیماً با کتابداری مرتبط بوده­اند؟

برای تعیین تعداد مقالات مورد بررسی مربوط به کتابداری، کلیه کلیدواژه­ها، عناوین و چکیده­ها مورد بررسی قرار گرفتند. از مجموع 169 مقاله، تعداد 58 مقاله (31/34%) مستقیماً به کتابداری و اطلاع‌رسانی، کتابخانه­ها یا کتابداران مربوط بودند.

مدیریت کتابخانه، مجموعه­سازی، امانت، سازماندهی مواد، نشریات، چاپ و نشر خدماتی از کتابخانه­ها بودند که در این مقالات مورد بررسی قرار گرفته­اند. برخی از مقالات نیز به مهارتهای مورد نیاز کتابداران به عنوان مدیران اطلاعاتی اشاره کرده بودند. جدول 6، نوع خدمات و نوع کتابخانه­های مورد بررسی را نشان می­دهد.

جدول6. نوع خدمات و کتابخانه­های مورد بررسی

نوع خدمات

تعداد

نوع کتابخانه

تعداد

مدیریت کتابخانه

10

کتابخانه­های دانشگاهی

12

مجموعه­سازی

7

کتابخانه­های پزشکی

3

سازماندهی مواد

5

کتابخانه­های دیجیتالی

2

امانت

4

کتابخانه­های پژوهشی

2

نشریات

3

 

مجلات الکترونیکی

3

چاپ و نشر

3

8. چه تعداد از مقالات به بررسی آموزش مدیریت اطلاعات، محتوا یا تعریف آن پرداخته­اند؟

28 مقاله (57/16%) به آموزش، محتوای برنامه آموزشی یا تعریف مدیریت اطلاعات پرداخته­اند. از این تعداد، 14 مقاله به آموزش و 14 مقاله به ارائه تعریف از مدیریت اطلاعات اختصاص یافته است. در این مقاله‌ها به لزوم بازنگری در برنامه­های موجود کتابداری، علم اطلاعات (اطلاع­رسانی)[3]، مطالعات اطلاعات[4] و یا ایجاد رشته مدیریت اطلاعات در دانشگاه‌ها، نیز تعریف اصطلاح مدیریت اطلاعات و تفاوت آن با مدیریت دانش یا تعیین زیرمجموعه­های آن پرداخته­ شده است.

9. مؤلفه­های اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات

به منظور تعیین محورهای اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات در مقالات مورد بررسی، کلیه کلیدواژه­های 169 مقاله مورد نظر از بانک اطلاعاتی لیزا استخراج و به نرم‌افزار واژه­‌پرداز Word منتقل و سپس الفبایی و شمارش شد و جدول نهایی بر اساس بسامد تکرار واژه­ها تنظیم گردید (جدول7). کلیدواژه‌هایی که بیش از همه تکرار شده­اند، به ترتیب عبارتند از: سیستمهای اطلاعات مدیریتی، کتابداری و اطلاع­رسانی، شرکتهای بازرگانی، کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی، برنامه آموزشی برای مدیریت اطلاعات، اطلاعات مدیریتی برای کتابخانه­ها، آموزش حرفه­ای، مدیریت دانش، خدمات و ارائه خدمات به استفاده‌کنندگان.

چنانکه مشاهده می­شود، تعیین دقیق موضوعات مورد بحث، فقط از طریق بررسی بسامدی کلیدواژه­ها امکان­پذیر نیست. به عنوان مثال، هنگام بررسی کلیدواژه Education نمی­توان دریافت که آیا نقش مدیریت اطلاعات در آموزش مورد نظر است یا آموزش مدیریت اطلاعات؟ مثالی دیگر، کلیدواژه «کتابخانه‌ها» است: آیا نقش کتابخانه­ها در مدیریت اطلاعات مدنظر است یا سامانه‌های اطلاعات مدیریتی در کتابخانه­ها مورد بررسی قرار گرفته است؟ یا کلمه «خدمات» که مشخص نیست منظور از آن چه نوع خدماتی یا برای چه کسانی است؟

جدول 7: کلیدواژه­هایی که بیش از یک بار تکرار شده­اند (به ترتیب فراوانی).

کلیدواژه

فراوانی

کلیدواژه

فراوانی

Management information systems

72

Management

5

Library and Information science

35

Universities

5

Companies & Cooperations

22

Records management

4

Libraries & Information Centers

18

Software

4

Curricula

14

Use & User needs

4

Management information for libraries

13

Computer applications

4

Professional education

13

Heads of department

3

Knowledge management

10

Online information retrieval

3

Services

10

Professional development

3

User services

10

Acquisitions

2

Networks & Integrated systems

9

Bibliometrics

2

Social services

9

Education

2

Computerized information work

7

Implementation

2

Evaluation

7

Integrated Academic Information management Systems

2

Library management

7

Library schools

2

Librarians & Information professionals

7

Management of change

2

Internet & Web

7

Partnerships

2

Business management

7

Publishing

2

Organizations

6

Research

2

Information technology

5

Strategic information systems

2

 

بنا به دلایل فوق، برای تعیین مؤلفه­های مورد بحث در مقاله‌های مورد بررسی، پژوهشگر ناگزیر گردید تمامی چکیده­ها را، علاوه بر عنوان و کلیدواژه­ها، دقیق مطالعه کند. سپس با توجه به اینکه اولین نویسندة هسته در زمینه مدیریت اطلاعات ویلسون می‌باشد، از رده­بندی موضوعات مورد بحث در رشته مدیریت اطلاعات که توسط وی در سال 1989 تهیه شده، جهت رده­بندی اولیه کلیدواژه­ها استفاده شد. این طرح از طریق تحلیل مقالات سه مجله اصلی مدیریت اطلاعات[5] توسط ویلسون به‌ دست آمده است (ویلسون، 1989). رده­بندی ویلسون دارای 10 موضوع اصلی مورد بحث در رشته مدیریت اطلاعات و زیرمجموعه‌های آنهاست (پیوست 1).

تنظیم داده­ها بر طبق جدول ویلسون، نشان داد مباحث مطرح شده به ترتیب فراوانی عبارتند از: سیستمهای اطلاعات مدیریتی[6]، جنبه­های کاربردی مدیریت اطلاعات، مدیریت اطلاعات، فناوری اطلاعات، استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات، آموزش مدیریت اطلاعات، علم اقتصاد اطلاعات، هوش مصنوعی، نظریه سیستمها و سیاست اطلاعات.

در تنظیم اولیة مذکور، مشخص شد برخی از مباحثی که در رشته[7] مدیریت اطلاعات و مجلات مربوط به آن مطرح می­شوند، در بانک اطلاعاتی لیزا مطرح نشده­اند. همچنین برخی از موضوعات در این بانک بررسی شده‌اند که در سه مجله مذکور (در مورد  مدیریت اطلاعات) مورد بررسی قرار نگرفته­اند، لذا محقق ناچار به ایجاد تغییرات و حذف و اضافاتی در رده­بندی ویلسون شد تا بتواند کلیه مباحث مطرح شده مربوط به مدیریت اطلاعات در حوزه کتابداری را پوشش دهد (پیوست 2). بدین ترتیب، پس از لحاظ شدن این تغییرات، موضوعات مطرح شده در مورد مدیریت اطلاعات در بانک اطلاعاتی لیزا به ترتیب فراوانی عبارتند از:

مقایسه تنظیم محورهای اصلی مورد بحث در مقالات مورد بررسی بر اساس پیوست 1 (طرح ویلسون) و پیوست2 (طرح مؤلف) بر حسب رتبه فراوانی نشان می­دهد که مباحث اصلی تقریباً در هر دو بافت (مدیریت اطلاعات و کتابداری) مشابه هستند، گرچه ترتیب تقدم و تأخر آنها متفاوت است (جدول 9).

جدول8. مؤلفه­های اصلی مورد بحث در مدیریت اطلاعات در بانک اطلاعاتی لیزا

(به ترتیب فراوانی و بر اساس طرح مؤلف)

موضوع

فراوانی

درصد

موضوع

فراوانی

درصد

سیستمهای اطلاعاتی

150

73/26

آموزش مدیریت اطلاعات

18

20/3

مدیریت اطلاعات

139

78/24

علم اقتصاد اطلاعات

2

35/0

کتابداری و مدیریت اطلاعات

101

18

سیاست اطلاعات

1

17/0

کاربردهای مدیریت اطلاعات

92

39/16

نظریه­های سیستم­ها

1

17/0

استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات

29

16/5

هوش مصنوعی

1

17/0

فناوری اطلاعات

27

81/4

 

جدول 9. مقایسه مؤلفه­های اصلی به دست آمده بر اساس طرح ویلسون با طرح مؤلف

رتبه فراوانی

طرح ویلسون

طرح مؤلف

1

سیستمهای اطلاعات مدیریتی

سیستمهای اطلاعاتی مدیریتی

2

کاربردهای مدیریت اطلاعات

مدیریت اطلاعات

3

مدیریت اطلاعات

کتابداری و مدیریت اطلاعات

4

فناوری اطلاعات

کاربردهای مدیریت اطلاعات

5

استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات

استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات

6

آموزش مدیریت اطلاعات

فناوری اطلاعات

7

علم اقتصاد اطلاعات

آموزش مدیریت اطلاعات

8

هوش مصنوعی

 

9

نظریه سیستمها

10

سیاست اطلاعات

 

محدودیتهای پژوهش

با وجود تلاش پژوهشگر در شمارش دقیق موارد، امکان دارد در مواردی اشتباهاتی صورت گرفته باشد. از سوی دیگر، از آنجا که برای تعیین محتوای یک مقاله خواندن چکیده ضروری به نظر می­رسید، ممکن است پژوهشگر در درک محتوای چکیده­ها دچار اشتباهاتی شده باشد. از طرفی عدم دقت یا اشتباهات نمایه­سازی از مضمون مورد بحث در مقالات نیز می­تواند بر نتایج این بررسی تأثیر نهاده باشد که از کنترل محقق خارج بوده است.

 

نتیجه­گیری و پیشنهادها

در بررسی تعاریف و  مفاهیم متعدد از مدیریت اطلاعات که لازمه مقدمات این پژوهش بود، محقق به تعریفی تلفیقی از کلیه مشترکات تعاریف مختلف دست یافت و بر طبق آن، مدیریت اطلاعات با رعایت نظم منطقی در فرآیند آن، عبارت است از: فراهم‌آوری، ارزیابی، ذخیره و سازماندهی، اداره کردن، ایمنی، کنترل، تغییر و اصلاح، توزیع، بازیابی، استفاده بهینه و امحای داده­ها در یک سیستم اطلاعاتی با استفاده از فناوریهای اطلاعاتی.

نـویسنـدگــان هـســتــه در ایـن مـوضـوع بـه تـرتیـب، T.D. Wilson با 5 مقاله و 

F. Greene  با 3 مقاله می­باشند. بیشترین مقالات در زمینه مدیریت در بانک اطلاعاتی لیزا، به سالهای 2003 و 1998  (به ترتیب 21 و 19 مقاله) مربوط است. بیشترین تعداد همکاری گروهی در بین نویسندگان هم به همین سالها مربوط می‌باشد (به ترتیب 12 و 9 مورد)، گرچه بیشترین ضریب همکاری گروهی به ترتیب به سالهای 1993، 1992، 2003 و 1998 مربوط است. نویسندگان اغلب همکاری دو نفره داشته­اند، هر چند در مجموع، همکاری گروهی کل (در کلیة سالهای مورد بررسی) ضعیف بوده است. به نظر می­آید دلایل متفاوت، شدت  توجه به موضوع مدیریت اطلاعات، تابعی از تغییرات ایجاد شده در فناوریهای اطلاعات، پذیرش، همه­گیر شدن آن، خودکار شدن سازمانها و مؤسسات، پدیدآمدن شبکه­ها و اینترنت و نیاز به سازماندهی اطلاعات الکترونیکی باشد.

اغلب مقالات نمایه شده در لیزا در زمینه مدیریت اطلاعات به زبان انگلیسی (47/80%) و بعد از آن چینی(14/4%) و روسی (55/3%) بود. در منابع هسته نیز شاهد همین ترتیب و وجود یک مجله چینی زبان و یک مجله روسی در ردیفهای دوم و سوم هستیم:

International Journal of Information Management

Journal of the China Society for Scientific & Technical Information

Nauchno Tecknicheskaya Informatsiya Series

از مجموع 169 مقاله، 58 مقاله (31/34%) مستقیماً مربوط به کتابداری و اطلاع‌رسانی، کتابخانه­ها یا کتابداری بوده و نوع کتابخانه­های مطرح شده به ترتیب عبارت بودند از: کتابخانه­های دانشگاهی، پزشکی، دیجیتالی و پژوهشی. از نظر نوع خدمات کتابخانه نیز علاوه بر مدیریت کتابخانه، مدیریت اطلاعات بیشتر در رابطه با خدمات مجموعه­سازی، امانت، سازماندهی و نشریات (چاپی و الکترونیکی) بررسی شده است. تعداد 14 مقاله نیز به آموزش، برنامه آموزشی و تعدادی هم به  تعاریف و تاریخچه مدیریت اطلاعات پرداخته­اند.

موضوعات  اصلی مورد بحث در مقالات مورد بررسی، بر اساس فراوانی و بسامد واژه­ها، به ترتیب عبارتند از: سیستمهای اطلاعات مدیریتی، کتابداری و اطلاع­رسانی، شرکتهای (بازرگانی)، کتابخانه­ها و مراکز اطلاع­رسانی، برنامه آموزشی برای مدیریت اطلاعات، اطلاعات مدیریتی برای کتابخانه­ها، آموزش حرفه­ای، مدیریت دانش، خدمات و

ارائه خدمات به استفاده­کنندگان.

در این  پژوهش، علاوه بر اطلاعات مبتنی بر بسامد واژه­ها، به محتوای چکیده­ها نیز توجه و از رده­بندی ویلسون در مباحث مدیریت اطلاعات استفاده شد. یافته­ها نشان داد در تنظیم داده­ها بر اساس طرح ویلسون، مباحثی که بیشتر مورد توجه قرار گرفته­اند، به ترتیب عبارتند از: سیستمهای اطلاعات مدیریتی، جنبه­های کاربردی مدیریت اطلاعات، مدیریت اطلاعات، فناوری اطلاعات، استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات، آموزش مدیریت اطلاعات، علم اقتصاد اطلاعات، هوش مصنوعی، نظریه سیستمها و سیاست اطلاعات. در حالی که اگر آنها را با توجه به بافت کتابداری که در آن مطرح شده­اند، در نظر بگیریم نتیجه اندکی متفاوت خواهد بود و به موضوعات ذیل (به ترتیب فراوانی) بیشتر پرداخته شده است: سیستمهای اطلاعاتی مدیریتی، مدیریت اطلاعات، کتابداری و مدیریت اطلاعات، کاربردهای مدیریت اطلاعات، استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات، فناوری اطلاعات و آموزش مدیریت اطلاعات. با  اندکی دقت، می­توان متوجه شد در هر دو مورد، موارد تقریباً مشابه هستند؛ ولی ترتیب تقدم و تأخر آنها متفاوت است. دلیل این اختلاف، در ترتیب محورهای اصلی در دو طرح، به بافت و زمینه مورد بررسی بر می­گردد. در حوزه مدیریت اطلاعات محض، برخی از مباحث اهمیت بیشتری نسبت به حوزه کتابداری دارند و برعکس مباحثی در حوزه کتابداری وجود دارند که در مقایسه با رشته مدیریت اطلاعات دارای اهمیت و اولویت کمتری هستند.

بدین ترتیب، با توجه به مؤلفه­های اصلی به دست آمده در این بررسی، می­توان یک رده­بندی مختصر (رئوس مطالب)[8] از مفاهیم و مطالب مورد بحث در مدیریت اطلاعات با توجه به زمینه و بافت کتابداری در قالب یک طرح درس برای درس مدیریت اطلاعات به شرح ذیل پیشنهاد کرد. سعی شده است در این طرح پیشنهادی، انسجام و نظم منطقی مطالب در توالی آنها مد نظر قرار گیرد و نه میزان پرداختن به آنها در بانک اطلاعاتی لیزا. هـدف از ایـن درس، آشنـاسـازی کتـابداران با جنبه‌هایی از مدیریت اطلاعات است که در

رشته کتابداری و اطلاع­رسانی به کار می­آید:

- مدیریت اطلاعات (شامل سازماندهی اطلاعات، ذخیره، بازیابی، امحاء و ...)

-     تاریخچه، مفاهیم، تعاریف

-     مدیریت اطلاعات و مدیریت دانش

- کتابداری (اطلاع­رسانی) و مدیریت اطلاعات

- ارتباط کتابداری و مدیریت اطلاعات

- مدیریت اطلاعات در انواع کتابخانه­

- نقش کتابداران در مدیریت اطلاعات

- مدیریت کتابخانه و مدیریت اطلاعات

- نظام اطلاعات مدیریتی کتابخانه

- مهارتهای مورد نیاز کتابداران به عنوان مدیران منابع اطلاعاتی

- خودکارسازی کتابخانه­ها و اهمیت آنها در مدیریت اطلاعات

- کاربردهای مدیریت ا طلاعات

- در  سیاست، بازرگانی، مدیریت، سازمانهای دولتی و غیر دولتی، جهانی­سازی و ...

- کاربرد مدیریت اطلاعات در انواع خدمات کتابخانه

-  سیستمهای اطلاعات مدیریتی

-     کاربرد سیستمهای اطلاعات مدیریتی در انواع خدمات کتابخانه

- فناوری اطلاعات (جنبه­های مدیریتی و فناوری)

- استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات

- مدیریت اطلاعات در محیطهای سنتی و الکترونیکی

گفتنی است، این طرح درس بر اساس یافته­های پژوهش حاضر (با توجه به زمینه کتابداری و استفاده از بانک اطلاعاتی لیزا) می­باشد و احتمالاً با یافته‌های پژوهشهای مشابه در این مورد تفاوتهایی وجود دارد، همان‌طور که با یافته­های ویلسون نیز که همین موضوع را در مجلات مدیریت اطلاعات بررسی کرده است، متفاوت می­باشد.



1. Book review.

2. Cursor.

1. Information Science.

2. Information Studies.

1. Information Management Review/ International Journal of Information. Management/ MIS Quarterly.

2. Management Information Systems.

1. Field

1. Outline.

الـکیـن، جودیـت، لاو، درک (1381). مـدیـریـت اطلاعــات. تـرجمـه زهرا حـداد، ملیحه
خوش‌تراش سندی؛ ویرایش فرزانه امین­پور. تهران: سرا.
حری، عباس (1384). سایبرنتیک اطلاعات. تقریرات کلاسی دوره دکترای کتابداری و اطلاع­رسانی.
سلطانی، پوری، راستین، فروردین (1379). دانشنامه کتابداری و اطلاع­رسانی. تهران: فرهنگ معاصر.
شاهنگیان، محمد حسین (1369). مدیریت اطلاعات و اطلاع­رسانی. تهران: دانشگاه امام حسین.
وزارت فرهنگ و آموزش عالی، شورای عالی برنامه­ریزی، کمیته تخصصی علوم تربیتی (1373). مشخصات کلی برنامه و سرفصل دروس دوره دکتری کتابداری و اطلاع­رسانی: شاخه برنامه­ریزی کتابداری. مصوب دویست و هشتادمین جلسه شورای عالی برنامه­ریزی، مورخ 24/4/1373.
هیئت مؤلفان انتشارات مـایـکروسـافـت(1994).فرهنگ تشریحی اصطلاحات کامپیوتری مایکروسافت: مرجعی استاندارد برای استفاده در خانه، مدرسه، کتابخانه و مشاغل. ترجمه مجید سماوی. ویرایش دوم. کانون نشر علوم. تهران: 1373.
 
 
 
Wilson, T. (1989). "Towards an information management curriculum". Journal of Information Science, 15: 203-210.
LISA: Library & Information Sciences Abstract. [CD 1990-2005].
 
Retiz, Joan M. (2006). ODLIS: Online Dictionary for Library and Information Sciences. Available at: Http//Lu.com/odlis/odlis_ i.cfm, [Last Checked: 30/2/1385].
 
Wikipedia, the free encyclopedia. Available at: http://en.wikipedia. org/wiki/Information_management, [Last Checked : 30/2/1385].
 
Mosaic Technology. Available at: WWW.mosaictec.com/storage /storage_terms.htm, [Last Checked: 30/11/2006].
Emporia State University, School of Library and Information Management. Available at: slim.emporia.edu/park/glossary.htm, [Last Checked: 30/11/2006].
U.S. Government Accountability Office (GAO). Available at: WWW.gao.gov/policy/itguide/glossary.htm, [Last Checked: 30/11/ 2006].
 
Organized- Lliving.Com. Available at: WWW.organized-living. com/industryterms.html, [Last Checked: 30/11/2006].
Curtin University of Technology. Available at: metadata.curtin. edu.au/manual/classification.html, [Last Checked: 30/11/2006].
 
Individual Training United States Army Training Support Center. Available at: https://atiam.train.army.mil/soldierPortal/atia/adlsc/view/ public/6903-1/fm/3-13/glos.htm, [Last Checked: 30/11/2006].
 
Georgia Department of Education. Available at: WWW.doe.k12.ga. us/schools/nutrition/qmgloss.asp, [Last Checked: 30/11/2006].
 
پیوستها
پیوست 1: رده­بندی موضوعات مورد بحث در رشته مدیریت اطلاعات (ویلسون، 1989).
ردیف
مباحث کلی مدیریت اطلاعات
1
جنبه­های کاربردی
بانکداری
تجارت و بازرگانی
دولت
خدمات بهداشتی
صنعت
کارخانه­ها
2
هوش مصنوعی
سیستمهای خبره
سیستمهای دانش- محور
3
علم اقتصاد اطلاعات
تحلیل هزینه- سودمندی
خدمات هزینه­دار
اطلاعات و بهره­وری
اقتصاد اطلاعات
فرآیندهای ارزش افزوده
4
آموزش مدیریت اطلاعات
5
مدیریت اطلاعات
راهبردهای تجاری
رئیس دفاتر اطلاعاتی
مدیریت مدارک تحت رایانه
منابع اطلاعاتی شرکتها
نقشه­نمایی اطلاعات
مدیریت منابع اطلاعاتی
جنبه­های نیروی  انسانی
سیستمهای اطلاعاتی پیوسته
جنبه­های سازمانی
بازبینی راهبردی
6
سیاست اطلاعات
سیاستهای اطلاعاتی ملی
7
استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات
محاسبه کاربر نهایی
نیازهای اطلاعاتی
8
نظریه­های سیستم­ها
9
سیستمهای اطلاعاتی
سیستمهای پایگاه داده­ای
مدیریت داده­ها
سیستمهای حمایت تصمیم‌گیری
حمایت تصمیم­گیری گروهی
طراحی
پیاده­سازی
جنبه­های قانونی
سیستمهای اطلاعات مدیریتی
اثرات سازمانی
مدیریت پروژه
راهبردها
درگیر کردن کا ربر
10
فناوری اطلاعات
جنبه­های مدیریتی
مزیت رقابتی
راهبردهای  مشکلات رایانه
تصمیم­گیری در مورد انتخابها
کاربردهای اقتصادی
مراکز اطلاع­رسانی
کاربردهای قانونی
توان فروش و بازاریابی
خودکارسازی ادارات
جریان‌داده­ای ارتباطهای بین‌سیستم‌ها
جنبه­های فناوری
نشر الکترونیکی
لیزر اپتیک
خودکارسازی ادارات
تشخیص کاراکترهای نوری
رایانه­های شخصی
ارتباطات از راه دور و فناوری اطلاعات
ویدئوتکس (ارسال متن و تصویر)
 
 
 
 
 
پیوست 2: رده­بندی موضوعات مورد بحث در مقالات مربوط به مدیریت اطلاعات
در بانک اطلاعاتی لیزا (زارع، 1385)
ردیف
مباحث کلی مدیریت اطلاعات
فراوانی
جمع
1
کاربرد مدیریت اطلاعات
بانکداری
1
92
تجارت و بازرگانی
26
دولت
3
خدمات بهداشتی (پزشکی، داروسازی و...)
18
صنعت
5
کارخانه­ها
2
آموزش و دانشگاهها
19
سازمانها و ادارات
17
خدمات اجتماعی
1
2
هوش مصنوعی
سیستمهای خبره
-
1
سیستمهای دانش- محور
1
3
علم اقتصاد اطلاعات
تحلیل هزینه- سودمندی
-
2
خدمات هزینه­دار
1
اطلاعات و بهره­وری
1
اقتصاد اطلاعات
-
فرآیندهای ارزش افزوده
-
4
آموزش مدیریت اطلاعات
18
18
5
مدیریت اطلاعات
تاریخچه، مفاهیم، تعاریف
29
139
مدیریت مدارک
4
مدیریت محتوا
1
مدیریت دانش
5
مدیریت الکترونیکی و مجازی
2
مدیر اطلاعات
14
رشته مدیریت اطلاعات
8
مدیریت اطلاعات و عوامل مؤثر بر آن
12
راهبردهای تجاری
2
رئیس دفاتر اطلاعاتی
-
مدیریت مدارک تحت رایانه
4
منابع اطلاعاتی شرکتها
6
نقشه­نمایی اطلاعات
-
مدیریت منابع اطلاعاتی
13
جنبه­های نیروی  انسانی
3
سیستمهای اطلاعاتی پیوسته
16
جنبه­های سازمانی
2
بازبینی راهبردی
-
استانداردسازی
3
مدیریت اطلاعات جهانی
3
عوامل مؤثر بر مدیریت اطلاعات
12
6
سیاست اطلاعات
سیاستهای اطلاعاتی ملی
1
1
7
استفاده­کنندگان و استفاده از اطلاعات
محاسبه کاربر نهایی
2
29
نیازهای اطلاعاتی
12
بازیابی اطلاعات
5
8
نظریه­های سیستم­ها
1
1
9
سیستمهای اطلاعاتی
سیستمهای پایگاه داده­ای
مدیریت داده­ها
11
150
سیستمهای حمایت تصمیم­گیری
حمایت تصمیم­گیری گروهی
7
طراحی
11
پیاده­سازی
7
جنبه­های قانونی
2
سیستمهای اطلاعات مدیریتی
72
اثرات سازمانی
2
مدیریت پروژه
1
راهبردها
-
درگیری کا ربر
-
یکپارچه­سازی سیستمها
14
مدلها
7
ارزیابی
7
نگهداری سیستمها
3
موانع و مشکلات سیستمها
6
10
فناوری اطلاعات
جنبه­های مدیریتی
مزیت رقابتی
1
27
راهبردهای  مشکلات رایانه
-
تصمیم­گیری در مورد انتخابها
1
کاربردهای اقتصادی
1
مراکز ا طلاع­رسانی
5
کاربردهای قانونی
-
توان فروش و بازاریابی
1
خودکارسازی ادارات
7
جریان داده­ای ارتباطهای بین سیستم­ها
2
جنبه­های فناوری
نشر الکترونیکی
4
لیزر اپتیک
-
خودکارسازی ادارات
3
تشخیص کاراکترهای نوری
-
رایانه­های شخصی
1
ارتباطات از راه دور و فناوری اطلاعات
1
ویدئوتکس (ارسال متن و تصویر)
-
11
کتابداری و مدیریت اطلاعات
ارتباط کتابداری و مدیریت اطلاعات
10
101
مدیریت اطلاعات در  انواع کتابخانه­ها
28
نقش کتابداران در مدیریت اطلاعات
14
مدیریت کتابخانه و مدیریت اطلاعات
9
نظام اطلاعات مدیریتی کتابخانه
13
مهارتهای مورد نیاز کتابداران
9
خودکارسازی کتابخانه­ها
5
کاربرد سیستمهای مدیریت اطلاعات در انواع خدمات کتابخانه
13