معماری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی, مبتنی بر مدل O.S.I

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علم اطلاعات ودانش شناسی دانشگاه قم

2 کارشناس ارشد علم اطلاعات و دانش‌شناسی، دانشگاه قم

چکیده

هدف: پژوهش حاضر بر آن است تا با بررسی متون مربوط، استانداردهای کتابخانه دیجیتالی را شناسایی و آنها را بر حسب نقشی که ایفا می‌کنند، دسته‌بندی کند تا معماری استانداردها مبتنی بر مدل اُ.اس.آی در کتابخانه دیجیتالی تبیین‌گردد.
روش/ رویکرد پژوهش: روش پژوهش از نوع کتابخانه‌ای و مرور متون است.پس از انجام کاوش در وب و پایگاه‌های اطلاعاتی مهم، نزدیک به 300 منبع پژوهشی و مروری مرتبط با زمینة پژوهش شناسایی گردید که پس از بررسی، 107 منبع تفکیک شد.
یافته‌ها: استانداردها بر حسب نقشی که در کتابخانة دیجیتالی ایفا می‌کنند، در پنج مقولة عمده (استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال، استانداردهای توصیف و دسترسی به منبع، استانداردهای‌ ابرداده‌ای، استانداردهای مبادلة اطلاعات، استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری) دسته‌بندی شدند. در نهایت، لایة جایگیری هر استاندارد بر حسب حوزة عملکردی، مبتنی بر مدلهفت لایه‌ای اُ.اس.آی شناسایی و در نهایت معماری استانداردها در کتابخانه‌های دیجیتالی مبتنی بر این مدل ارائه شد.
نتیجه‌گیری: تحقیقات در حوزة استانداردهای کتابخانه دیجیتالی، به صورت پراکنده و موردی است. از این رو، توصیفی فنی که بتواند در یک شاکلة کلی، عملکرد انواع استاندارد، ارتباط بین آنها و اصول و قواعد حاکم بین آنها را نشان دهد، به منظور ارتقای سطح آگاهی، در این زمینه توصیه می‌شود.
 

کلیدواژه‌ها


مقدمه

با گذر زمان و رسیدن به سطح وب، بر ابعاد و پیچیدگی کتابخانه‌ها به عنوان یک سیستم اطلاعاتی افزوده شد (تاکل و همکاران[3]،2013). چنان که «موسوی‌چلک» (1386) نیز بیان می‌کند، با نگرش ویژه و همه‌جانبه به این بحث، نسل جدیدی از کتابخانه‌ها به عنوان کتابخانه‌های دیجیتالی ایجاد شد که تعامل‌پذیری بین آنها اهمیت بسیاری یافته است. البته، این مورد میسر نمی‌شود، مگر با روی‌آوری به استانداردها و تفاهم‌نامه‌های موجود که شکل‌های متنوع قالب‌ها و منابع و فناوری را به یکسان‌سازی و رعایت حداقل‌های ممکن، هدایت می‌کند. بنابراین، کتابخانه‌ها با وابسته شدن به فناوری و منابع شبکه‌ای، به مجموعة وسیعی از تفاهم‌نامه‌ها و استانداردهای وبی نیز وابسته شده‌اند (چن و لین[4]،2014). اما همان گونه که «علی‌پورحافظی» (1390الف) به نقل از منابع مختلف اشاره دارد، در فضای وب بیشتر مرورگرها، تعداد تفاهم‌نامه‌هایی را که پشتیبانی می‌کنند ثابت است و اجازة توسعه آنها را میسّر نمی‌سازند. لذا، کتابخانه‌های دیجیتالی به عنوان یکی از عناصر موجود در محیط وب، صرفاً به سبب پیروی از استانداردهای وبی نمی­توانند به حیات خود ادامه دهند. از همین رو، این نوع کتابخانه­ها نیازمند استفاده از استانداردهای اختصاصی هستند. در واقع، چنان که «آشکروفت»[5] (2004) بیان می‌کند، استفاده از استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی جزو الزامات آنهاست و آشنایی با این نوع استانداردها به اندازه توجه به کاربران و خدمات، بااهمیت به نظر می‌رسد. همچنین، انجام تحقیقات گسترده در این زمینه از سوی محققان حوزه کتابخانه دیجیتالی مانند رادفر (1390)، صمیعی (1390)، علی‌پورحافظی (1388)، یالمن و همکاران[6] (2012)، آلن و سوفی[7] (2011)، ویتن و همکاران[8] (2010)، مانگی و همکاران[9] (2010)، پاگلیا[10] (2005)، کین[11] (2003)، شیری[12] (2003) و پیر و لاپنت[13] (2000)، دلیلی بر اهمیت موضوع است. اما چنان که دال و همکارانش (1392) بیان می­کنند، از دهة 1990 برای پاسخگویی به نیازهای جاری و آینده، شمار استانداردهای کتابخانه دیجیتالی افزایش یافته است. از سویی، به دلیل حضور کتابداران در تیم‌های طراحی کتابخانه دیجیتالی، آشنایی آنان با استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی، در زمان کنونی به امری ضروری تبدیل شده است. اما همزمان، به سبب تنوع و افزایش شمار این گونه استانداردها، از سهولت آشنایی با تمامی آنها کاسته شده و همین امر شناسایی و معرفی این نوع استانداردها، به ویژه مهم‌ترین آنها را از سوی محققان این حوزه به‌ویژه متخصصان کتابخانه‌های دیجیتالی، به امری ضروری تبدیل کرده است. به بیان دیگر، شناخت این نوع استانداردها به لحاظ معماری و مباحث فنی، امکان مبادلة مطلوب اطلاعات بین کتابداران و تیم‌های طراحی و توسعة کتابخانه‌های دیجیتالی را فراهم می‌سازد. ضمن این که از این طریق می‌توان نقاط قوّت و ضعف را در زمینة توجه به ابعاد مختلف این نوع استانداردها و خلأهای احتمالی، بهتر پوشش داد. بنابراین، پژوهش حاضر بر آن است تا با تحلیل متون و مرور آنها، ضمن معرفی استانداردهای مطرح در حوزة کتابخانه‌های دیجیتالی که در منابع مختلف مورد اقبال پژوهشگران قرار گرفته‌اند، آنها را بر حسب حوزة عملکردی و نقشی که در کتابخانه‌های دیجیتالی ایفا می‌کنند، مقوله‌بندی کند. همچنین، در نظر است تا با تبیین جایگاه استانداردهای مورد مطالعه این پژوهش در کتابخانة دیجیتالی، این امکان فراهم شود تا موقعیت عملکردی استانداردهای دیگری که در حوزة کتابخانه دیجیتالی گسترش یافته‌اند و از لحاظ کارکردی شبیه استانداردهای جامعه این پژوهش هستند، مشخص شود. بنابراین، با توجه به این که محیط فعالیت کتابخانه دیجیتالی، محیطی رایانشی در سطح اینترنت است، این مراکز برای فعالیت در این محیط ناچار باید از مدل‌های عمومی وب پیروی کنند که سازمان‌های بین‌المللی برای نمایش نحوة روابط بین تمامی پروتکل‌ها و استانداردهای موجود در فضای وب ایجاد کرده‌اند. بر اساس مدل­های عمومی وب، این مطلب توجیه می­شود که چگونه تعداد زیادی از استانداردها می­توانند بدون آن که خللی در کار یکدیگر ایجاد کنند، در فضای وب وجود داشته باشند. در واقع، این مدل‌ها می‌توانند ساختار روابط استانداردهای مختلف را در قالب مدل­های معماری ارائه دهند. چنان که «سیمون»[14] (2008) خاطرنشان می‌کند، مدل‌های عمومی وب به سبب داشتن ماهیت ماژولار[15]، اجازه می­دهند تا بتوان یک استاندارد خاص را بدون تأثیر بر عملکرد دیگر استانداردها تغییر داد.

«سیمون»، مدل ارتباطی سیستم باز[16] (اُ.اس.آی)، تی.سی.پی/ آی.پی[17]، و کوربا[18] را از جمله مدل­های عمومی وب دانسته است که معماری استانداردها در فضای وب مبتنی بر آنها تشریح می‌شود. به باور «مهراد و کلینی» (1390) از جمله مشهورترین این مدل‌ها، مدل ارتباطی سیستم باز (اُ.اس.آی) است که سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو)[19] آن را ابداع کرده است. به اعتقاد «تتز»[20] (2011) نیز، مزیت اُ.اس.آی نسبت به دو مدل دیگر، نه تنها اعتبار ابداع‌گر آن بوده، بلکه این مدل هفت لایه‌ای ایده‌آل‌ترین حالت ممکن را دربارة روابط بین تمامی پروتکل‌ها و استانداردهای موجود در فضای وب جهت تبیین معماری استانداردها ارائه می‌دهد. این درحالی است که مدل چهارلایه‌ای تی.سی.پی/آی.پی تنها در تلاش است که واقعیت موجود را دربارة روابط بین استانداردها و پروتکل‌ها در فضای وب نشان دهد. همچنین، به عقیده «نبوی و فتاحی» (1386) هیچ مدرک و سندی را نمی­توان یافت که به طور رسمی این مدل را توصیف کرده باشد و اتفاق نظری در مورد تعداد لایه­های آن وجود ندارد. از سویی، با بررسی منابع مورد مطالعه در پژوهش حاضر، این نتیجه حاصل شد که اصولاً در تحقیقات حوزة کتابخانه دیجیتالی، مبنا مدل اُ.اس.آی بوده است. از این رو، مقالة حاضر به توصیف معماری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی مبتنی بر مدل اُ.اس.آی می‌پردازد. امید است یافته­های این پژوهش الگوی مناسبی را برای تمامی افراد و سازمان‌هایی که قصد ایجاد و توسعة کتابخانه دیجیتالی را دارند، فراهم سازد.

 

مدل اُ.اس.آی

در دهه 1980 این حقیقت آشکار شد که وجود مقررات ارتباطی بین استانداردها و پروتکل‌ها در محیط‌های رایانه‌ای، بسیار لازم‌الاجراست. از این رو، تلاش‌های بسیاری از سوی سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو) در زمینة ایجاد مدل مرجعی که مبنای ارتباطات متقابل سیستم‌های باز باشد و در یک طرح معماری بتواند توصیفی سطح‌بندی شده و انتزاعی از روابط پروتکل‌ها و استانداردهای سطح وب را ارائه دهد، صورت گرفت. سرانجام در سال 1994 با حضور نمایندگان بیش از 60 کشور جهان، سازمان بین‌المللی استاندارد (ایزو)، مدل اُ.اس.آی را به عنوان یک مرجع و راهنما برای شناخت عملیات انتقال اطلاعات در فضای اینترنت ارائه داد (کلارک[21]، 2009؛ کازرک[22]، 2005؛ نبوی و فتاحی، 1386).

در بیان کلی، مدل اُ.اس.آی شامل هفت لایه است. پایین‌ترین لایه تنها با سخت‌افزار و بالاترین لایه با تعامل‌های نرم‌افزاری در سطح برنامه­های کاربردی ارتباط دارد. «نشاط» (1379) در توضیح این هفت لایه چنین می‌آورد: سطوح پایینی که با خدمات کاربردی و اجزای فیزیکی سروکار دارد، شامل چهار لایه است:

1.     لایة فیزیکی: رسانه انتقال با کابل یا بدون کابل.
2.     لایة پیوند داده­ها: دستیابی و کنترل داده­ها.
3.     لایة شبکه: فرمت هر یک از بسته­های اطلاعاتی.
4.     لایة انتقال: رساندن بسته­های اطلاعاتی.

سطوح بالاتر که مستقل از چهار سطح پایین عمل می­کنند، با اجزای منطقی و توالی عملیاتانتقال اطلاعات بین سیستم­ها ارتباط دارند.

5.     لایة جلسه: مدیریت ارتباط بین کارها.

6.     لایة نمایش: قراردادهایی برای ارائه داده­ها.

7.   لایة کاربردی: که متن اصلی برنامه کاربردی را آماده می‌‌کند تا معلوم شود هر قسمت از آن به چه روشی فرستاده می‌شود تا بتوان آن را درون شبکه جابه‌جا کرد.

 

 

در شکل 1، خط‌های ناپیوسته نشان دهندة مسیر استفاده‌ کننده یا مسیری است که از طریق آن، اطلاعات جریان می‌یابد. پروتکل‌ها و استانداردهای سطح بالاتر لایه‌ها معمولاً با فرایند پیام‌ها، و پروتکل‌ها و استانداردهای سطوح پایین‌تر با ارائه پیام‌‌ها سروکار دارند.

در این مدل، مجموعه عملیات فنی برای انتقال داده‌ها در فضای وب به مراحل سیستماتیک مجزایی تقسیم می‌شود. در هر مرحله یک سری عملیات به‌ویژه انجام می‌گیرد که در هیچ یک از مراحل دیگر قابل انجام نیست. هر مرحله دارای قوانین و سلسله‌مراتب خاص و یا به عبارت بهتر دارای پروتکل‌ها و استانداردهای مشخصی است. در بیان کلی، همان‌گونه که «نبوی و فتاحی» (1386) اشاره دارند، اُ.اس.آی از دو جزء عمده تشکیل شده است: 1- مجموعه استانداردهای عینی 2- مدل انتزاعی شبکه‌سازی (مدل هفت لایه­ای). از این رو، در این مقاله برای تبیین معماری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی مبتنی بر مدل اُ.اس.آی، ابتدا باید مجموعه­ای از استانداردهای عینی بر حسب نقش و کارکردی که در کتابخانه دیجیتالی دارند شناسایی شوند و سپس با مرور متون مربوط، لایة جایگیری استانداردهای شناسایی شده این پژوهش بر مبنای مدل انتزاعی شبکه‌سازی (مدل هفت لایه ای اُ.اس.آی) تعیین گردد.

 
پرسش‌های پژوهش

1.     در متون و منابع مورد مطالعه در این پژوهش، استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی، بر حسب عملکردشان چه مقوله‌هایی را شامل می‌شوند؟

2.          هر یک از استانداردهای معرفی شده در این پژوهش، در کدام لایه مدل اُ.اس.آی جای می­گیرند؟

 
روش‌شناسی پژوهش

این مطالعه در اصل یک بررسی متون است؛ زیرا با استفاده از روش مرور متون و در مواردی نیز با تحلیل محتوا، صورت گرفته است. در مطالعاتی مانند پژوهش حاضر، با استفاده از این روش می‌توان محتوای مقالات انتخابی را بررسی کرد تا با توجه به اهداف پژوهش بتوان به یافته‌های مطلوب رسید. برای این کار، در مرحلة اول، متون مرتبط شناسایی شد. از این‌رو، اصطلاحاتی مانند: معماری کتابخانة دیجیتالی، استانداردهای کتابخانه دیجیتالی، کتابخانه دیجیتالی، ساختار کتابخانه دیجیتالی و مدل اُ.اس.آی و نظایر آنها در پایگاه‌هایی چونپایگاه‌های اطلاعاتی داخلی مانند کتابخانه ملی، پایگاه مجلات نور، پرتال جامع علوم انسانی، پایگاه مجلات ایران مورد جستجو قرار گرفت. همچنین، برای جستجو در پایگاه‌های اطلاعاتی مرتبط خارجی اصلاحاتی مانند:digital library architecture, digital library standards, digital library design, OSI modelو نظایر آنها در وب، موتور جستجوی گوگل اسکولار[23] و پایگاه‌های مهم (از جمله امرالد، ساینس دایرکت، وایلی، ساج پاب، اشپرینگر)[24] جستجو گردید. پس از شناسایی و دسترسی به بیش از 300 اثر در دسترس در موضوع استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی که این مبحث را به شیوه‌های مختلف پیمایشی و مروری مورد پژوهش قرار داده بودند، به عنوان جامعة آماری انتخاب شدند که در این مقاله به بیش از 100 منبع آن استناد داده شده است. وجه تشابه تمامی منابع انتخابی، معرفی استانداردهای مورد قبول در سطح بین‌المللی و در ارتباط با وب به‌ویژه در حوزة مطالعات مربوط به کتابخانه‌های دیجیتالی بود. بدین منظور و برای تأیید نهایی، از واژه‌نامة پیوسته او.دی.ال.آی.اس[25] کمک گرفته شد.

با مرور منابع، این نتیجه حاصل شد که استانداردهای کتابخانه دیجیتالی را بر حسب نقش و عملکردی که در کتابخانه دیجیتالی ایفا می‌کنند، می‌توان در 5 حوزة کارکردی تقسیم‌بندی کرد: 1.استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال 2.استانداردهای توصیف و دسترسی به منبع 3.استانداردهای‌ ابرداده‌ای 4.استانداردهای مبادلة اطلاعات 5. استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری. در تحلیل محتوای متون مورد بررسی، هدف پژوهش و استانداردهای تعیین شده در این متون بررسی گردید. در نهایت، استانداردهایی که بدین ترتیب از مرور متون حاصل گردید، به عنوان استانداردهای مهم و قابل قبول برای استفاده درمقولة استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی معرفی شدند و در پایان با بررسی منابعی که به نحوی به مدل اُ.اس.آی پرداخته بودند، تلاش شد لایة جایگیری استانداردهای شناسایی شده در این پژوهشدر مدل هفت لایه‌ای اُ.اس.آی مشخص و معماری استانداردها در کتابخانه دیجیتالی مبتنی بر این مدل ترسیم شود.

 
پاسخ به پرسش­های پژوهش

1.پرسش اول پژوهش:در متون و منابع مورد مطالعه در این پژوهش، استانداردهای کتابخانه‌های دیجیتالی، بر حسب عملکردشان چه مقوله­هایی را شامل می‌شوند؟

برای پاسخگویی به پرسش اول پژوهش، منابع انتخابی براساس حوزه‌های کلی تعیین شده تحلیل شدند که اطلاعات کلی حاصل از تحلیل آنها در جدول‌های 1 تا 5 ارائه شده است.

جدول 1. معرفی استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال بر حسب مقولة فرعی شناسایی شده

مقوله فرعی­

مولف

هدف پژوهش

استانداردها

فرمت گرافیکی[26]

Yalmana,et al (2012)

تبیین آینده کتابخانه‌های الکترونیکی دانشگاهی

Tagged Image File Format (TIFF), Joined Photographic Experts Group (JPEG), Portable Network Graphics (PNG)

Ruiz,et al (1992)

معرفی سیستم مدیریت تصویر برای سازه‌های TIFF

TIFF

Furht (2008)

معرفی استاندارد گرافیکی JPEG

JPEG

Osland (1988)

معرفی استانداردهای گرافیکی

Computer Graphics Metafile (CGM)

Cain (2003)

ضبط رکورد در کتابخانه‌های عصر دیجیتال

Graphics Interchanged Format(GIF), JPEG, TIF

Yih Hwang ,et al (2010)

ایجاد شاخص برای خودکارسازی منابع چندرسانه‌ای در کتابخانه دیجیتالی

GIF

Allen and Sophie (2011)

ارائه راهنمایی برای فایل‌های عکسی

TIFF, JPEG, PNG

محمدی‌فرد (1385)

پیاده‌سازی کتابخانه‌های دیجیتالی و مجازی

CGN, PNG, GIF, TIFF, JPEG

فرمت­ ویدئویی[27]

Yalmana,et al (2012)

تبیین آینده کتابخانه‌های الکترونیکی دانشگاهی

Audio Video Interleave(AVI),

Cain (2003)

ضبط رکورد در کتابخانه‌های عصر دیجیتال

QuickTime File Format (QTFF),

Moving Picture Experts Group (MPEG), AVI

Shin ,et al (2003)

مدیریت حقوق دیجیتال جهت استفاده از MPEG-4 درکتابخانه‌های دیجیتالی

MPEG

Tekalp and Ostermann(2000)

بررسی انیمیشن­های شبکه‌ای و MPEG-4

Pohlmann (2008)

معرفی فایل‌های صوتی و تصویری

Pearson and Watson (2010)

آشنایی با پردازش محل وقوع جرم به صورت دیجیتالی

ShockwaveFormat (SWF)

Emigh(2006)

معرفی دستگاه پخش وب ویدیو

QTFF

Boyd ,et al(2007)

آموزش برنامه‌نویسی هندسی

geometric program (GP)

نوروزی (1390)

شناسایی محورهای توسعه کتابخانه دیجیتالی

SWF,MPEG,AVI,QTFF

رادفر (1390)

بررسی مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران

MOV, AVI, MPEG, MP4, GP3

محمدی‌فرد (1385)

بررسی پیاده‌سازی کتابخانه‌های دیجیتالی و مجازی

AVI, MPEG, QTFF, GIF

فرمت صوتی[28]

Cain (2003)

بررسی ضبط رکورد در کتابخانه­های عصر دیجیتال

stands for Moving Picture Experts Group Layer-3 Audio(MP3)

Waveform Audio File Format(WAV),

 

Rumseyand McCormick (2010)

آشنایی با ضبط صدا

Audio Interchange File Format (AIFF), WAV

Pohlmann (2008)

معرفی فایل­های صوتی

WAV, AIFF

Tolone (2009)

معرفی فایل­های صوتی

audio file format(AU)

 

Paillard and Roy (2010)

ارائه راهنمایی برای فایل­های صوتی

Audio Coding 3 (AC3), MP3

Huang and Hu (2000)

نحوة یکپارچه‌سازی رسانه‌های پخش در محیط کلاس درس مجازی

WAV, Wireless Messaging API (WMA), MP3

Wei, et al (2010, July)

محتوا و ساختار مبتنی بر فایل RAR

Roshal Archive(RAR)

نوروزی (1390)

شناسایی محورهای توسعه کتابخانه دیجیتالی

AIFF ،WAV، AU

رادفر(1390)

بررسی مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران

AC3 ,RAr, WMA ,MP3, WAV

فرمت­ انیمیشنی[29]

Yalmana,et al (2012)

تبیین آینده کتابخانه­های الکترونیکی دانشگاهی

PPT

Yih Hwang ,et al (2010)

ایجاد شاخص برای خودکارسازی منابع چندرسانه‌ای در کتابخانه دیجیتالی

GIF

Georgenes (2007)

نحوة تکوین

Adobe Flash CS3

Standard Written Form(SWF)

فرمت­ تصویری[30]
Yalmana,et al (2012)

تبیین آینده کتابخانه­های الکترونیکی دانشگاهی

bitmap image files(BMP)

Cain (2003)

بررسی ضبط رکورد در کتابخانه‌های عصر دیجیتال

BMP

Chen, et al (2006)

ارزیابی کیفیت JPEG

Joint Photographic Experts Group (JPEG)

Lukas and Goljan(2006)

آشنایی با دوربین دیجیتال

Zhang and Zhang(2014)

بررسی بی‌نظمی رمزنگاری تصویر JPEG

Wang and Du (2001)

مقیاس‌بندی یکپارچه‌سازی بازیابی تصویر

Allen and Sophie (2011)
ارائه راهنمایی برای فایل­های عکسی

RAW

Brinkmann (2008)
شناسایی تکنیک جهت جلوه‌های بصری
Cicirello and Regli (2013)

معرفی یک روش انعطاف‌پذیر و توسعه‌پذیر برای خودکارسازی رده‌بندی فرمت‌های CAD / CAM

GIF, JPEG

استیلو (1383)
راهنمای ایجادکتابخانه مجازی
Garfinkel (2013)

ارزیابی رسانه‌های دیجیتال با تجزیه و تحلیل داده‌ها به صورت عمده

TIFF

رادفر (1390)

بررسی مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران

BMP , GIF , jpeg , jPG, PDF , TIIF , PNG

نوروزی (1390)

شناسایی محورهای توسعة کتابخانه دیجیتالی

JPEG,TIIF,GIF

ماهرالنقش (1385)

روش‌های توسعه منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه‌های دیجیتالی شهر تهران

JPEG,TIIF,GIF

محمدی فرد(1385)

پیاده‌سازی کتابخانه­های دیجیتالی و مجازی

TIIF,JPG, BMP, GIF

Smith, et al(2013)

همانندسازی مخزن با استفاده از NNTP و SMTP

GIF, JPEG, PNG

فرمت­ متنی[31]

Yalmana,et al (2012)

تبیین آینده کتابخانه­های الکترونیکی دانشگاهی

US Department of Defense Standard (DOC)

Portable Document Format(PDF)

Cain(2003)

ضبط رکورد در کتابخانه‌های عصر دیجیتال

PDF

Allen and Sophie (2011)

ارائه راهنمایی برای فایل‌های عکسی

Garfinkel (2013)

ارزیابی رسانه‌های دیجیتال با تجزیه و تحلیل داده‌ها به صورت عمده

Gao, et al. (2011, June)

اقتباس ساختار مبتنی بر PDF برای اسناد کتاب

PDF, HTML file format

Saputra and Azizah (2013)

تبیین رویکرد ابرداده در ساخت برنامه­های کاربردی رابط کاربر

HTML document, XML document, PDF

Cooley,et al(2004)

آشنایی با برنامه­های کاربردی صوتی

Rich Text Format (RTF(

Cicirello and Regli(2013)

معرفی یک روش انعطاف‌پذیر و توسعه‌پذیر برای خودکارسازی رده‌بندی فرمت‌های CAD/CAM

PDF, DOC

Kurfist ,et al(2005)

معرفی سیستم‌های دسترسی به مطالب از طریق کنترل از راه دور مجازی

text file (TXT) format, HTML

Witten ,et al(2010)

نحوة ساخت کتابخانه دیجیتالی

DOC, PDF, RTF, HTML, XML

ماهرالنقش (1385)

بررسی روش‌های توسعه منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه‌های دیجیتالی شهر تهران

DOC, PDF, HTML, XML

Signer and Norrie (2011)

ارائه مدل معماری برای حاشیه‌نویسی رسانه‌های متقابل و لینک‌های خدمات باز

XML

Faisal and Sarwar (2014)
بررسی اسناد XML
Goswami(2013)

اجرای پایگاه داده‌های پیشرفته توزیع مبتنی بر XML در سیستم کتابخانه

Thomas and Ras. (2005, June)
طراحی دروس با رویکرد منابع‌گرا

Chm formt

رادفر(1390)

مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران

Txt,Doc, PDF, Chm, mht, XML, HTML, htm

محمدی‌فرد (1385)

پیاده‌سازی کتابخانه‌های دیجیتالی و مجازی

XML, HTML, SGML

موسوی چلک (1386)

معرفی استاندارد‌های کتابخانه دیجیتالی

RTF, PDF, XML, HTML, SGML

 

با توجه به مندرجات جدول 1، در حوزة فرمتگرافیکی استانداردهای TIFF –JPEG؛در حوزه فرمت ویدئویی استانداردهای MPEG– AVI؛در حوزه فرمتصوتی استانداردWAV ؛ در حوزه فرمتتصویری استاندارد BMP؛ در حوزه فرمتمتنی استانداردهایPDF- HTML ؛ به عنوان پربسامدترین استانداردهای مورد مطالعه، در 5 حوزة مورد اشاره در بالا معرفی شده‌اند. همچنین، یافته‌ها نشان داد که برخی موارد مثل PDF– GIFTIFF –JPEG–  و ... تنها ویژه یک مقوله فرعی خاص نیستند، و در چند مقوله فرعی کاربرد دارند.

 

جدول 2.معرفی استاندارد توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال بر حسب مقوله فرعی شناسایی شده

مقوله فرعی­
مؤلف
هدف پژوهش
استانداردها
 
 
 
 
 
­­­_______

مرادی، حاجی‌زین‌العابدینی (1390)

تشریح جایگزینیاستاندارد (RDA) به جای قواعد فهرست‌نویسی انگلو امریکن

Resource Description and Access (RDA)
Coyle and Hillmann (2007)

تبیین نقش RDAدر قواعد فهرست‌نویسی قرن بیستم

Elings, and Waibel, (2007)

تبیین کاربرد فراداده در کتابخانه‌ها، آرشیوها و موزه‌ها

Hillmann, et al. (2010)

بررسی روندکاری، نتایج حاصل و مضامین کاربردRDA

Kasprowski (2010)

بررسی سیر تاریخی ازAACR  به RDAو تکامل MARC

Tillett (2011)

مرتبط نگه داشتن کتابخانه‌ها در وب معنایی با (RDA)

Wacker, et al. (2011)

تست کردن(RDA) با سایر استانداردهای ابرداده‌ای غیر از MARC

 

McCutcheon (2012)

ترسیم نقشه برای کپی کردن قواعد فهرست‌نویسی در RDA

Ryan, et al. (2012)

آینده سیستم کتابخانه یکپارچه: RDAو فهرست‌نویسی

Davison, et al. (2013)

بررسی ارتقای خدمات OAI-PMHبا استفاده از داده‌های مرتبط: گزارشی از کنسرسیوم موسیقی

Maxwell (2014)

ارائه دست‌نامه‌ای برای RDA

براساس یافته‌های درج شده در جدول 2، یکی دیگر از حوزه‌های عملکردی استانداردها در کتابخانه‌های دیجیتالی، مقولة توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال است. استاندارد شناسایی شده در این حوزه RDAاست که مورد توجه قرار گرفته است و چنان که مشاهده می‌شود، تمامی پژوهش‌های موجود در این زمینه نیز به سال‌های اخیر مربوط می‌شود که این امر بیانگر توجه ویژه به این حوزه است.

 

جدول 3. معرفی استانداردهای ابرداده­ای بر حسب مقوله فرعی شناسایی شده

مقوله فرعی­
مؤلف
هدف پژوهش
انواع استانداردهای ابرداده‌ای
ابرداده توصیفی[32]

Ahronheim (1998)

معرفی ابرداده­های توصیفی

Text Encoding Initiative (TEI), Machine readable catalog(MARC), Dublin Core (DC), Encoded Archival Description(EAD), Visual Resources Association (VRA)

McCallum(2004)

MODSمعرفی استاندارد ابرداده­ای

Metadata Object Description Standard (MODS)

Guenther(2004)

معرفیMODS برای توصیف منابع
احمدی و همکارانش(1388)
معرفی استانداردهای ابرداده‌ای

Park and Lu (2009)

تبیین کاربرد ابرداده نیمه‌خودکار در کتابخانه: انواع، ابزار و فنون
MARC, VRA, MODS, EAD, DC

Witten ,et al (2010)

نحوة ساخت کتابخانه دیجیتالی
MARC, MODS, DC

Baldonado (1997)

معرفی معماری ابرداده کتابخانه دیجیتالی استنفورد

MARC, DC

دیگان و تانر(1382)

ارائه راهبرد جهت رقومی کردن کتابخانه­ها

Puglia(2005)

ارائه دستورالعمل‌های فنی برای دیجیتالی کردن مواد آرشیوی جهت دسترسی الکترونیکی

Pierre and LaPlant(2000)

معرفی استانداردهای ابرداده­ای

علی‌پورحافظی(1388)

مبادله اطلاعات در کتابخانه‌های دیجیتالی

MARC, MODS, DC, EAD, ONYX

 
هینز(1385)

نقش ابرداده برای مدیریت و بازیابی اطلاعات

MARC, DC, ONYX

Foulonneau(2007)

افزونگی اطلاعات در مجموعه‌های ابرداده‌ای

DC

Fan(2012)

استاندارد ابرداده‌ایDC

Chuttur(2014)

استاندارد ابرداده‌ایDC

Jeffrey(2004)

بررسی هسته DC

ابرداده ساختاری[33]
عربگری و همکارانش(1392)

میزان بهره‌گیری از استانداردهای ابرداده‌ای در ذخیره‌سازی نسخه‌های خطی موجود در پایگاه‌های نسخه‌های خطی فارسی

Metadata Encoding and TransmissionStandard (METS)

احمدی و همکارانش(1388)

معرفی استانداردهای ابرداده‌ای

علی‌پورحافظی(1388)

مبادله اطلاعات در کتابخانه‌های دیجیتالی

Puglia(2005)

ارائه دستورالعمل‌های فنی برای دیجیتالی کردن مواد آرشیوی برای دسترسی الکترونیکی

Dushay (2002, July)

بومی‌سازی محتوای دیجیتالی از طریق ابرداده ساختاری
ابرداده مدیریتی[34]

Fazaee Qarabolaqa(2013)

تبیین نقشPREMISدر مدیریت اطلاعات

preservation metadata (PREMIS)

Rimkus and Habing. (2013, July)

نگهداری دیجیتالی بر اساس PREMIS

OCLC/RLG Working Group on Preservation Metadata(2002)

 
معرفی مدل OAIS

Open Archival InformationSystem (OAIS)

صمیعی(1391)

معرفی فراداده حفاظت و تطابق آن با استاندارد الگوی مرجع سیستم اطلاعاتی آرشیوی باز (اُ.ای.آی.اس)

هینز(1385)
نقش ابرداده برای مدیریت و بازیابی اطلاعات
 
صمیعی (1390)

استانداردهای مدیریت حفاظت رقمی در آرشیوهای ملی

PREMIS- OAIS

 

برحسب نتایج جدول 3، به طور کلی در حوزة ابرداده توصیفی استانداردهای MARC–DCبه عنوان پربسامدترین استانداردهای مورد مطالعه در این حوزه شناسایی شدند؛ در حوزة ابرداده ساختاری استاندارد METS شناسایی شد؛ در حوزه ابرداده مدیریتی استانداردهای PREMIS-OAIS شناسایی شد. از سویی، بیشترین تعداد استاندارد ابرداده‌ای شناسایی شده مربوط به حوزه ابرداده توصیفی بود و سایر مقوله‌ها کمتر مورد توجه محققان و پژوهشگران مورد مطالعه قرار گرفته بودند و استانداردهای کمتری در زمینة آنها شناسایی شد که این مسئله در جای خود قابل تأمل است.

جدول 4 . معرفی پروتکل­ها و استانداردهای مبادلة اطلاعات بر حسب مقولة فرعی شناسایی شده

مقوله فرعی­
مؤلف

هدف پژوهش

انواع پروتکل­ها و استانداردهای مبادله اطلاعات

 
 
 
 
 
 
____

Witten ,et al (2010)

 
نحوة ساخت کتابخانه دیجیتالی
 

Z39.50, Search and Retrieve on the Web(SRW), Search and Retrieve with URL’s(SRU), Open Archives Initiative (OAI), Open Archives Initiative Protocol for Metadata Harvesting (OAI-PMH), OpenURL

Mischo, et al (2002)

یکپارچه‌سازی جستجوی همزمان و پیوند ارجاع منابع کتابشناختی در وب

OpenURL

Gravano,etal (1997)

پیشنهاد جستجوی فراداده‌ای در اینترنت

Z39.50

Needleman(2000)

بررسی Z39.50

علی‌پور حافظی (1390ب)

مبادله اطلاعات در کتابخانه‌های دیجیتالی

Z39.50, SRW, SRU, OAI, OAI-PMH, Open URL, Open Search

Lagoze,etal(2008)

استفاده مجدد از اشیا

Open Archives Initiative Object Reuse and Exchange) OAI-ORE(

Shiri (2003)

پژوهش در زمینه تحولات و روند جاری کتابخانه دیجیتالی

Z39.50, OAI

Powell (2000)

روند توسعه سرور کتابخانه دیجیتالی

OAI-PMH
توکلی‌زاده راوری و میرجلیلی(1388)

ایجاد فهرستگان اسناد آرشیوی با استفاده ازپروتکل OAI-PMH

OAI, OAI-PMH, OAI-ORE

Dahl, et al (2006)

یکپارچه‌سازی کتابخانه‌های دیجیتالی

Z39.50, SRW, SRU, OAI, Open URL, Open Search

براساس یافته‌های جدول4، در حوزة عملکردی مبادله اطلاعات پروتکل‌ها و استانداردهای Z39.50,OAIبه عنوان پربسامدترین استانداردهای مورد مطالعه در این حوزه، شناسایی شدند.

جدول 5. معرفی انواع استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری دارای کاربرد در کتابخانه دیجیتالی

برحسب مقولة فرعی شناسایی شده

مقوله فرعی­
نویسنده
هدف پژوهش

انواع استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری دارای کاربرد در کتابخانه دیجیتالی

­­­­­­______
علی‌پورحافظی (1388)

مبادلة اطلاعات در کتابخانه‌های دیجیتالی

HyperText Markup Language (HTML)-
Extensible Markup Language (XML)-
تنانت (1384)

تبیین جایگاه XML درکتابخانه دیجیتالی

XML

Lagoze (1996)

ارائه مدل معماری برای مجموعه‌های فراداده‌ای

HTML, MIME, SGML

Dahl, et al (2006)

یکپارچه‌سازی کتابخانه‌های دیجیتالی

HTML- XML

 
Clark, et al (2012)
سازماندهی دانش به صورت خودکار
 
Ahronheim (1998)
معرفی ابرداده­های توصیفی
 

یافته­های جدول 5 نشان داد در حوزة استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری دارای کاربرد در کتابخانه دیجیتالی، استانداردهای HTMLو XMLبه عنوان پربسامدترین استانداردهای مورد مطالعه در این حوزه شناسایی شدند.

2.         پرسش دوم پژوهش: هریک از استانداردهای معرفی شده در این پژوهش در کدام لایه مدل اُ.اس.آی جای می‌گیرند؟

برای پاسخگویی به پرسش دوم، برحسب 5 مقوله اصلی عملکردی شناسایی شده در پرسش اول، با تحلیل منابع، لایه جایگیری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی در مدل اُ.اس.آی 7 لایه‌ای تعیین گردید. بر اساس تحلیل یافته‌های حاصل از پژوهش نیدلمن (2000)، لیو[35] (2011)، رول و آرماچر[36] (2006) استانداردهای حوزة عملکردی مبادله اطلاعات (مانند Z39.50) در لایة هفتم (لایه کاربردی)، استانـداردهای حوزة عملکردینگهداری اسناد دیجیتال در لایه ششم (لایه نمایش)، و استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری (مثل XML) در لایه چهارم (لایه انتقال) جای گرفته‌اند. از سویی، با تحلیل نتایج یافته­های «رو»[37] (2002)، «رینر و همکارانش»[38](2003)، و «علی‌پور حافظی» (1390ج) مشخص شد استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری با ساختاربندی کردن، این امکان را فراهم می‌سازند تا داده‌ها امکان انتقال را در سطح وب به دست بیاورند. در بیان کلی، کتابخانة دیجیتالی برای انتقال اطلاعات علاوه بر نیاز به استانداردهای مبادلة اطلاعات، استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال نیازمند استانداردی هستند که به صورت یک لایة زمینه‌ای برای اطلاعات ابرداده‌ای عمل کند و از این طریق بتواند با استفاده از این استاندارد، قابلیت مبادلة اطلاعات را از طریق استانداردهای ابرداده‌ای فراهم کند، زیرا این گونه استانداردها ماهیتی کتابخانه‌ای دارند و نه وبی. از همین‌رو، نیازمند کمک استانداردهای زبان نشانه‌گذاری هستند، تا بتوانند عملکرد خوبی را در سطح وب داشته باشند. به عنوان مثال، ساختار رکوردهای مارک بر پایة استاندارد ایزو 2709 می‌باشد. از طرفی، چنان که «داتچو و همکارانش»[39] (2011)اشاره دارند، استاندارد توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال هم مانند استانداردهای ابرداده‌ای، نیازمند زمینه یا بافتی است که بتوانند در چرخة مبادله بین کتابخانه‌ای قرار گیرند. از این‌رو، می‌توان نتیجه گرفت: استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری و استانداردهای ابرداده‌ای و توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال متعلق به لایة چهارم (انتقال) هستند. در یک شمای کلی، جدول 6، لایة جایگیری استانداردهای شناسایی شده کتابخانه دیجیتالی در پژوهش حاضر را در مدل اُ.اس.آی نشان می­دهد.

جدول 6. لایة جایگیری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی در مدل اُ.اس.آی

لایه­های مدل اُ.اس.آی
استانداردهای کتابخانه دیجیتالی
مقوله‌های فرعی

نمونه­های استانداردها

لایة کاربردی
استانداردهای مبادله اطلاعات
–––––

Z39.50, SRW, SRU, OAI, OAI-PMH, OAI-ORE, OpenURL, Open Search

لایة نمایش
استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال
فرمت­ گرافیکی
TIFF, JPEG, PNG, CGM, GIF
فرمت­ ویدئویی

AVI, QTFF, MPEG, SWF, GP, MOV, MP4, GP3

فرمت­صوتی
MP3, WAV, AIFF, AU, AC3, WMA, RAR
فرمت­ انیمیشنی
PPT, GIF, SWF
فرمت­ تصویری
BMP, JPEG, RAW, GIF, TIFF, PDF, PNG
فرمت­ متنی

DOC, PDF, HTML file format, XML document, RTF, TXT, Chm formt, mht, htm, SGML

لایة جلسه
––––––––––––
–––––
––––––––––––––––––––––––––––––––––
لایة انتقال
استانداردهای ابرداده‌ای
ابرداده توصیفی
TEI, MARC, DC, EAD, VRA, MODS, ONYX
ابرداده ساختاری
METS
ابرداده مدیریتی
PREMIS, OAIS
استاندارد توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال
–––––
RDA
استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری
–––––
HTML, XML, MIME, SGML

لایة شبکه

––––––––––––
–––––
––––––––––––––––––––––––––––––––––
لایة پیوند داده­ها
––––––––––––
–––––
––––––––––––––––––––––––––––––––––
لایة فیزیکی
––––––––––––
–––––
––––––––––––––––––––––––––––––––––
 

چنان که در جدول 6 مشاهده می‌شود،باید این نکته را متذکر شد که مدل اُ.اس.آی یک مدل عمومی برای پروتکل‌ها و استانداردها در سطح وب است و هر یک از لایه‌های این مدل هفت لایه‌ای مشتمل بر پروتکل‌ها و استانداردهای وبی ویژة خود است. اما با توجه به هدف این مقاله که تبیین معماری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی مدنظر بود، تنها لایة جایگیری استانداردهای کتابخانه دیجیتالی، در جدول6 نمایش داده شده است.

 
نتیجه‌گیری

به اتکای بهره‌گیری از استانداردهاست که میانکنش‌پذیری کتابخانه‌های دیجیتالی با یکدیگر و با سایر نظام‌های اطلاعاتی محقق می­گردد و ایدة کتابخانه دیجیتالی جهانی جامه، عمل خواهد پوشید. معماری استانداردها، نقش تعیین کننده‌ای در طراحی کتابخانه‌های دیجیتالی دارد و تا حد زیادی تعیین‌گر آیندة کتابخانه دیجیتالی در قرن بیست و یکم خواهد بود. از این رو، شناخت استانداردهای کتابخانه دیجیتالی و تبیین جایگاه آنها، ابزاری ضروری برای کمک به تصمیم‌گیری و عمل، نه‌ تنها برای کتابداران، بلکه برای عموم افراد غیرکتابداری که به طور غیرمستقیم با مقوله برنامه‌ریزی و مدیریت و خدمات کتابخانه‌ای کتابخانه‌های دیجیتالی سر و کار دارند، به شمار می‌آید. بدین سبب، این مقاله کوشیده است تا با دسته‌بندی این استاندارها برحسب نقشی که در کتابخانه دیجیتالی ایفا می­کنند و معرفی شناخته‌شده‌ترین استانداردها در هر مقوله با ترسیم معماری استانداردها در کتابخانه دیجیتالی مبتنی بر مدل اُ.اس.آی، دید جامعی را نسبت به این مسئله برای مخاطبان خود فراهم سازد. یافته­های این پژوهش نشان داد شمار استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال در مقایسه با سایر حوزه‌های کارکردی به نسبت زیاد است و تنوع زیادی وجود دارد. از این روست که «رادفر» (1390) تأکید دارد در زمان انتخاب استاندارد برای نگهداری اسناد دیجیتال باید نهایت دقت از سوی مسئولان انجام گیرد تا با توجه به اهداف کتابخانه، مناسب‌ترین گزینه انتخاب شود. از سویی، در حوزة عملکردی توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال تنها استاندارد RDA شناسایی شد که نشان از نوپایی این حوزه عملکردی است و تلاش‌های بیشتر محققان در این زمینه، برای ایجاد و توسعه استانداردهای بیشتر در این حوزه توصیه می‌شود. از سویی، یافته­های این پژوهش نشان داد این استاندارد در طی سال‌های اخیر بیشتر مورد توجه محققان قرار گرفته است که این مسئله مبین جایگاه ویژه این استاندارد در تحقیقات آتی است.

برحسب نتایج مندرج در جدول 3، در حوزه ابرداده ساختاری تنها استاندارد METS شناسایی شد که نشان دهندة کم‌کاری در این حوزه است. این مطلب نشان می‌دهد برای پژوهش آتی لازم است به حوزة مطالعاتی ابرداده ساختاری توجه بیشتری صورت گیرد. در حوزة ابرداده مدیریتی استانداردهای PREMIS-OAIS نیز شناسایی شدند. یافته‌های این پژوهش نشان داد این استانداردها مورد توجه تعداد انگشت‌شماری از محققان ایرانی قرار گرفته‌اند.

پروتکل­ها و استانداردهای Z39.50-OAIپربسامدترین استانداردهای حوزه مبادله اطلاعات شناخته شدند. این مورد، نشان دهندة جایگاه ویژة آنان در حوزه مذکور است. HTML- XML بیش از سایر موارد هم مقوله خود مورد تأکید محققان بودند که این خود دلیلی بر اهمیت بیشتر آنهاست.

از سویی، یافته­های این پژوهش نشان داد از بین 5 حوزة عملکردی، استانداردهای 3 حوزة عملکردی (استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری و استانداردهای ابرداده‌ای و توصیف و دسترسی به منبع دیجیتال) متعلق به لایة چهارم (انتقال) هستند و استانداردهای نگهداری اسناد دیجیتال متعلق به لایة ششم (نمایش) و استانداردهای مبادله اطلاعات متعلق به لایه هفتم (کاربردی) مدل اُ.اس.آی هستند. بنابراین، بیشتر استانداردهای کتابخانه دیجیتالی در لایة انتقال جای گرفته­اند. در واقع، مدل اُ.اس.آی با لایه‌بندی کردن این امکان را فراهم کرده است که استانداردهای مختلف، با کاربردهای متفاوت بتوانند در کنار هم در محیط مجازی به فعالیت بپردازند، بدون آن‌که خللی در روند کاری آنها پیش آید. از سویی، امکان تعویض و تغییر استانداردها هم از این طریق فراهم گردد. البته این مسئله بدین معنا نیست که استانداردهای هر حوزه عملکردی دیگر نیازی به هم ندارند. چنان که «سلیمان»[40] (2001) بیان می‌کند، هرچند استانداردها و پروتکل مبادله اطلاعات در لایه‌های بالاتر جای دارند، همچنان برای ارائه خدمات خود از استانداردهای زبان‌های نشانه‌گذاری مثل XML کمک می‌گیرند که در معماری استانداردها در کتابخانه دیجیتالی، این نکات را نیز باید در نظر گرفت.

- احمدی، نیکوسادات و دیگران (1388). «استانداردهای ابرداده‌ای». تهران: چاپار.

- استیلو، فردیک (1383). «راهنمای ایجادکتابخانه مجازی». ترجمه یعقوب نوروزی، مهدی علی‌پورحافظی و مژگان فرهودی. تهران: نشر قو.

- تنانت، روی (1384). «ایکس. ام. ال. در کتابخانه­ها»، ترجمه مهدی علی‌پورحافظی؛ یعقوب نوروزی و حمیدرضا رادفر. تهران: چاپار.

-توکلی‌زاده راوری، محمد؛ میرجلیلی، سیدحسین (1388)، «ایجاد فهرستگان اسناد آرشیوی با استفاده از پروتکل OAI-PMH»، گنجینه اسناد، دوره نوزدهم، (1)، ص80-67.

-دال، مارک؛ بانرجی، کایل؛ و اسپالتی، مایکل (1392). «کتابخانه­های دیجیتال: یکپارچه­سازی محتوا و سیستم­ها». ترجمه مهدی علی‌پورحافظی، یعقوب نوروزی، حمیدرضا رادفر. تهران: پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران، چاپار.

- دیگان، ماریلین؛ تانر، سیمون(1382). «آینده دیجیتالی کتابخانه­ها: راهبردهایی برای عصر اطلاعات». ترجمه عباس گیلوری، تهران: دبیزش؛ چاپار.

-رادفر، حمیدرضا (1390). «بررسی مجموعه‌سازی در کتابخانه‌های دیجیتالی ایران و ارائه الگوی پیشنهادی». رساله دکتری کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات.

-صمیعی، میترا (1391). «فراداده حفاظت و تطابق آن با استاندارد الگوی مرجع سیستم اطلاعاتی آرشیوی باز (اُ.ای.آی.اس)». فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات، 23(4)، 152-169.

ـــــــــــــ (1390). «مدیریت حفاظت رقمی در آرشیوهای ملی: راهبردها و استانداردها». فصلنامهگنجینه اسناد، (82)، 100-115.

-عربگری، لیلا؛ کامران کربلاآقایی و سعید رضایی شریف‌آبادی (1392). «میزان بهره‌گیری از استانداردهای ابرداده‌ای در ذخیره‌سازی نسخه‌های خطی موجود در پایگاه‌های نسخه‌های خطی فارسی». فصلنامه مطالعات ملی کتابداری و سازماندهی اطلاعات،24(3)، 132-148.

-علی‌پورحافظی، مهدی (1388). «بررسی نحوه مبادله اطلاعات بین‌ سیستم‌های اطلاعاتی کتابخانه‌های دیجیتال در ایران و ارائه الگوی‌ پیشنهادی». رساله دکتری کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم تحقیقات.

- علیپورحافظی، مهدی (1390الف). «استانداردهای ابرداده‌ای». کتاب ماه کلیات. 168، 30-35.

ـــــــــــــــــــ (1390ب). «کتابخانه‌های دیجیتال: مبادله اطلاعات». تهران: سمت، 1390.

ـــــــــــــــــــ (1390ج). «یکپارچه‌سازی خدمات کتابخانه دیجیتالی». کتاب ماه کلیات. 14(8)، 72-89.

-ماهرالنقش، بابک (1383). «بررسی روش‌های توسعه منابع اطلاعاتی الکترونیکی در کتابخانه‌های دیجیتالی شهر تهران». پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطلاع‌رسانی، دانشگاه آزاد واحد تهران شمال.

- محمدی‌فرد، داود (1385).« شناخت و پیاده‌سازی کتابخانه‌های دیجیتال و مجازی». تهران: چاپار، لنجوان، 1385.

-مرادی، خدیجه و محسن حاجی‌زین‌العابدینی (1390). «تغییر قواعد فهرست‌نویسی: استاندارد توصیف و دسترسی به منابع (RDA) جایگزین قواعد فهرست‌نویسی انگلو امریکن». کتابداری و اطلاع‌رسانی‌‌ سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی. 14(1)، بازیابی شده در 12فرودین1393 از www.aqlibrary.ir/Old/index.php?...file.

- مهراد، جعفر و سارا کلینی (1390). «مبانی فناوری‌های اطلاعاتی». تهران: سمت.

- موسوی چلک، افشین (1386). «استاندارد‌های کتابخانه دیجیتال». کتاب ماه کلیات، 10(8 و9)، 31-22.

- نبوی، فاطمه و رحمت‌الله فتاحی (1386). «فناوری اطلاعات، ارتباطات و شبکه­ها: استانداردها و پروتکل­ها». تهران: نشر کتابدار.

- نشاط، نرگس (1379). «نظام‌های همکاری بین کتابخانه‌ای». تهران: سمت.

- نوروزی، یعقوب (1390). «محورهای توسعه کتابخانه­های دیجیتالی».تحقیقات اطلاع‌رسانی و کتابخانه‌های عمومی، 1،153-129.

- هینز، دیوید (1385). «ابرداده برای مدیریت و بازیابی اطلاعات». تهران: چاپار.

-   Ahronheim, J. R. (1998). Descriptive metadata: Emerging standards. The Journal of academic librarianship, 24(5), 395-403.

-   Allen, Elizabeth, Triantaphillidou, Sophie. (2011).The Manual of Photography, Tenth Edition,chine:Elsevier.

-   Ashcroft, L. (2004). Developing competencies, critical analysis and personal transferable skills in future information professionals. Library Review, 53(2), 82-88.

-   Baldonado, M., et al (1997). The Stanford digital library metadata architecture. International Journal on Digital Libraries, 1(2), 108-121.

-   Boyd, S., Kim, S. J., Vandenberghe, L., & Hassibi, A. (2007). A tutorial on geometric programming. Optimization and engineering, 8(1), 67-127.

-   Brinkmann, R. (2008). The art and science of digital compositing: techniques for visual effects, animation and motion graphics. Morgan Kaufmann.

- Cain, Mark (2003). Being a library of record in a digital age, The Journal of Academic Librarianship, 29(6), 405-410.

- Chen, Chung-Hao, et al(2006). Objective Image Quality Evaluation for JPEG, JPEG 2000, and Vidware VisionTM. In Advances in Image and Video Technology. 4319. 751-760. Springer Berlin Heidelberg.

- Chen, C. M., & Lin, S. T. (2014). Assessing effects of information architecture of digital libraries on supporting E-learning: A case study on the Digital Library of Nature & Culture. Computers & Education, 75, 92-102.

-   Chuttur, M. Y. (2014). Investigating the effect of definitions and best practice guidelines on errors in Dublin Core metadata records. Journal of Information Science, 40(1), 28-37.

-   Cicirello, V. A., & Regli, W. C. (2013). A flexible and extensible approach to automated CAD/CAM format classification. Computers & Graphics, 37(5), 484-495.

-   Clarke, G. (2009). Comp TIA Network+ certification study guide. United states of America: McGraw-Hill, Inc.

-   Clark, M., et al. (2012). Automatically structuring domain knowledge from text: An overview of current research. Information Processing & Management, 48(3), 552-568.

-   Cooley, P.C., Ganapathi, L., & Li, S. (2004). Implementing multilingual touch-screen audio-CASI applications. Computers in Human Behavior, 20 (3), 345-356.

-   Coyle, K., & Hillmann, D. (2007). Resource Description and Access (RDA): Cataloging rules for the 20th century. D-Lib magazine, 13(1), 3.

-   Davison, Stephen, et al. (2013). Enhancing an OAI-PMH Service Using Linked Data: A Report from the Sheet Music Consortium. Journal of Library Metadata, 13(2-3), 141-162.

-   Duchateau, F., Takhirov, N., & Aalberg, T. (2011). FRBRPedia: a tool for FRBRizing web products and linking FRBR entities to DBpedia. In Proceedings of the 11th annual international ACM/IEEE joint conference on Digital libraries (pp. 455-456). ACM.

-   Dushay, N. (2002, July). Localizing experience of digital content via structural metadata. In Proceedings of the 2nd ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 244-252). ACM.

-   Elings, M. W., & Waibel, G. (2007). Metadata for all: Descriptive standards and metadata sharing across libraries, archives and museums. First Monday, 12(3).

-   Emigh, J. (2006). New Flash player rises in the Web-video market. Computer, 39(2), 14-16.

-   Faisal, S., & Sarwar, M. (2014). Temporal and multi-versioned XML documents: A survey. Information Processing & Management, 50(1), 113-131.

-   Fan, J. X. (2012). The Study of DC Metadata Application in the Library Database Construction of Gansu Normal College for Nationalities. IERI Procedia, 2, 43-48.

-   Fazaee Qarabolaqa, Zeynab, et al.(2013). The Role of PREMIS* Preservation Metadata in InformationManagement in Virtual Museums. Procedia - Social and Behavioral Sciences 73 , 396 – 402.

-   Foulonneau, M. (2007). Information redundancy across metadata collections. Information processing & management, 43(3), 740-751.

-   Furht, B. (Ed.). (2008). Encyclopedia of multimedia. Springer.

-   Gao, L., et al. (2011, June). Structure extraction from PDF-based book documents. In Proceedings of the 11th annual international ACM/IEEE joint conference on Digital libraries (pp. 11-20). ACM.

-   Garfinkel, S. L. (2013). Digital media triage with bulk data analysis and< i> bulk_extractor. Computers & Security, 32, 56-72.

-   Georgenes, Chris. (2007). How to Cheat in Adobe Flash CS3 .United State America: focal press.

- Goswami, S., & Kundu, C. (2013). XML based advanced distributed database: implemented on library system. International Journal of Information Management, 33(1), 28-31.

-   Gravano, L., et al (1997). STARTS: Stanford Proposal for Internet Meta-Searching. In Fourth International Conference on Management of Data, in ACM SIGMOD, 235-243.

-   Guenther, Rebecca S. (2004) .Using the Metadata Object Description Schema (MODS) for resource description: guidelines and applications, Library Hi Tech, 22 (1), pp.89 – 98.

-   Hillmann, Diane, et al. (2010). RDA vocabularies: process, outcome, use. D-Lib magazine, 16(1), 4.

-   Huang, S., & Hu, H. (2000). Integrating windows streaming media technologies into a virtual classroom environment. In Multimedia Software Engineering, 2000. Proceedings. International Symposium on (pp. 411-418). IEEE.

-   Jeffrey, Beall. (2004). Dublin Core: An Obituary, Library Hi Tech News, 21 (8), pp.40 – 41.

-   Kasprowski, R. (2010). NISO Webinar: Bibliographic Control Alphabet Soup: AACR to RDA and Evolution of MARC. Serials Review, 36(2), 116-119.

-   Kozierok, C. M. (2005). The TCP/IP guide: a comprehensive, illustrated Internet protocols reference. No Starch Press.

-   Kurfist, L. A., Sasso, J., & Vermeire, B. C. (2005). "System for accessing content by virtual remote control through mapping channel codes to network addresses." U.S. Patent No. 6,874,152. Washington, DC: U.S. Patent and Trademark Office.

- Lagoze, C., Lynch, C. A., & Daniel Jr, R. (1996). The Warwick Framework: A Container Architecture for Aggregating Sets ofMetadata. Cornell University.

-   Lagoze, Carl, et al.(2008) .Object Re-Use & Exchange: A Resource-Centric Approach. journal ArXiv e-prints .apr , 0804.2273 , 2008. Retrieved16Sep. 2012. from:http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/bib_.

-   Liu, D. (2011). Next Generation SSH2 Implementation: Securing Data in Motion. United State America: Syngress.

-   Lukas, J., Fridrich, J., & Goljan, M. (2006). Digital camera identification from sensor pattern noise. Information Forensics and Security, IEEE Transactions on, 1(2), 205-214.

-   Manghi, Paolo, et al. (2010). General-purpose digital library content laboratory systems. In Research and Advanced Technology for Digital Libraries (pp. 14-21). Springer Berlin Heidelberg.

- Maxwell, R. L. (2014). Maxwell's Handbook for RDA: Resource Description and Access: Explaining and Illustrating RDA: Resource Description and Access Using MARC21.

-   McCallum, S. H. (2004). An introduction to the metadata object description schema (MODS). Library Hi Tech, 22(1), 82-88.

-   McCutcheon, S. (2012). Designing policy for copy cataloging in RDA. Library Collections, Acquisitions, and Technical Services, 36(3-4), 69-78.

-   Mischo, W. H., Habing, T. G., & Cole, T. W. (2002, July). Integration of simultaneous searching and reference linking across bibliographic resources on the web. In Proceedings of the 2nd ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 119-125). ACM.

-   Needleman, Mark. (2000) .Z39.50 – a review, analysis and some thoughts on the future. Library Hi Tech. 18, 2, 158-165.

-   OCLC/RLG Working Group on Preservation Metadata. (2002). Preservation Metadata and the OAIS Information Model, A Metadata Framework to Support the Preservation of Digital Objects. Retrieved Mar 30, 2013, From:http://www.oclc.org/research/projects/pmwg/pm_framework.pdf>.

-   ODLIS online Dictionary for Library and Information Science. (2002) [Online]. Available:

http://www.abc-clio.com/ODLIS/odlis_xyz.aspx [Accessed18 Aug2012].

-   Osland, C. D. (1988). GKS and CGM graphics standards. Computer Physics Communications, 50(1), 129-141.

-   Paillard, B., & Roy, P. (2010). U.S. Patent No. 7,680,451. Washington, DC: U.S. Patent and Trademark Office.

-   Park, J. R., & Lu, C. (2009). Application of semi-automatic metadata generation in libraries: Types, tools, and techniques. Library & Information Science Research, 31(4), 225-231.

-   Pearson, S., & Watson, R. (2010). Digital triage forensics: processing the digital crime scene.United State America :Syngress.

-   Pierre, M. S., & LaPlant, W. P. (2000). Issues in crosswalking content metadata standards. NISO.

-   Pohlman, Ken (2008).Handbook for Sound Engineers (Fourth Edition), New York: McGraw-Hill.

-   Powell, A.; & French, J. )2000). Growth and server availabilityof the NCSTRL digital library. In Fifth International ACM Conference on Digital Libraries. 264-265.

-   Puglia, S. (2005). Technical guidelines for digitizing archival materials for electronic access: creation of production master files-raster images.

-   Renear, A, et al (2003). XML semantics and digital libraries. In Proceedings of the 3rd ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 303-305). IEEE Computer Society.

-   Rimkus, K. R., & Habing, T. (2013, July). Medusa at the university of Illinois at Urbana-Champaign: a digital preservation service based on PREMIS. In Proceedings of the 13th ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 49-52). ACM.

-   Rohl, M., & Uhrmacher, A. M. (2006). Composing simulations from XML-specified model components. In Simulation Conference, 2006. WSC 06. Proceedings of the Winter (pp. 1083-1090). IEEE.

-   Rowe, N. C. (2002). Virtual multimedia libraries built from the web. In Proceedings of the 2nd ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 158-159). ACM.

-   Ruiz, I. L., Cruz Soto, J. L., & Gómez-Nieto, M. A. (1992). GESIM: image management system for TIFF structures. Computers & graphics, 16(3), 325-329.

-   RumseyFrancis; McCormick, Tim. (2010). Sound and Recording (Sixth Edition).great Britain: Focal Press.

-   Ryan, Christine E., et al. (2012). NISO Webinar: The Future of Integrated Library Systems: Part 1: RDA & Cataloging. Serials Review, 38(1), 48-50.

-   Saputra, D. G., & Azizah, F. N. (2013). A Metadata Approach for Building Web Application User Interface. Procedia Technology, 11, 903-911.

-   Shin, Dongkyoo; Kim, Junil; Shin, Dongil (2003). A Study on the Digital Right Management of MPEG-4 Streams for Digital Video Library, Lecture Notes in Computer Science,2911: 444-455.

-   Shiri, A. (2003). Digital library research: current developments and trends. Library Review, 52(5), 198-202.‏

-   Signer, B., & Norrie, M. C. (2011). A model and architecture for open cross-media annotation and link services. Information Systems, 36(3), 538-550.

-   Simon, S. J. (2008). Information architecture for digital libraries. First Monday, 13(12). Retrieved Mar 30, 2013, From:

-   Smith, J. A., Klein, M., & Nelson, M. L. (2006). Repository replication using NNTP and SMTP. In Research and Advanced Technology for Digital Libraries (pp. 51-62). Springer Berlin Heidelberg.

-   Suleman, H. (2001, January). Enforcing interoperability with the open archives initiative repository explorer. In Proceedings of the 1st ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 63-64). ACM.

-   Tekalp, A. M., & Ostermann, J. (2000). Face and 2-D mesh animation in MPEG-4. Signal Processing: Image Communication, 15(4), 387-421.

-   Tetz, E. (2011). Cisco Networking All-in-One For Dummies. America: Publisher John wiley & sons, Inc.

-   Thomas, L., & Ras, E. (2005, June). Courseware Development Using a Single Source Approach. In World Conference on Educational Multimedia, Hypermedia and Telecommunications (Vol. 2005, No. 1, pp. 4502-4509).

-   Tillett, B. B. (2011). Keeping libraries relevant in the Semantic Web with resource description and access (RDA). Serials: The Journal for the Serials Community, 24(3), 266-272.

-   Tolone, E. (2009). Les tables du Lexique-Grammaire au format TAL. Actes de MajecSTIC 2009.

-   Tukel, Y., Bozbey, A., & Tunc, C. A. (2013). Development of an Optimization Tool for RSFQ Digital Cell Library Using Particle Swarm. Applied Superconductivity, IEEE Transactions on, 23(3), 1700805-1700805.

-   Wacker, M., Han, M. J., & Dartt, J. (2011). Testing resource description and access (RDA) with Non-MARC metadata standards. Cataloging & Classification Quarterly, 49(7-8), 655-675.

-   Wang, J. Z., & Du, Y. (2001, January). Scalable integrated region-based image retrieval using IRM and statistical clustering. In Proceedings of the 1st ACM/IEEE-CS joint conference on Digital libraries (pp. 268-277). ACM.

-   Wei, Y., Zheng, N., & Xu, M. (2010, July). An Automatic Carving Method for RAR File Based on Content and Structure. In Information Technology and Computer Science (ITCS), 2010 Second International Conference on (pp. 68-72). IEEE.

-   Witten, Ian H. ; Bainbridge, David ;& M. Nichols, David(2010).How to Build a Digital Library (Second Edition), United States of America: Elsevier.

- Yalman, M., & Kutluca, T. (2012). Future of e-libraries in universities. Procedia-Social and Behavioral Sciences, 47, 2225-2228.

-   Yih Hwang, San; Shiou Yang, Wan; Di Ting, Kang (2010). Automatic index construction for multimedia digital libraries, Information Processing & Management. 46(3), 295-307.

-   Zhang, D., & Zhang, F. (2014). Chaotic encryption and decryption of JPEG image. Optik-International Journal for Light and Electron Optics, 125(2), 717-720.