بررسی میزان رؤیت و عامل تأثیرگذار وب‌سایتهای وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی دانشگاه پیام نور کرمانشاه.

2 عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

چکیده

با توّجه به اینکه رویکرد کنونی علم، جریان اطّلاعات از طریق شبکه‌های عظیم اطّلاع‌رسانی است، دولت جمهوری اسلامی ایران نیز فعالیتهایی را برای رسیدن به دولت الکترونیکی انجام داده است.  وزارتخانه‌ها نیز هریک با طراحی وب‌سایتهای اختصاصی خود سعی دارند اطلاعات را در اختیار کاربران قرار دهند.  مهم‌ترین هدف این‌گونه وب‌سایتها، انعکاس رویدادها و تحولات حوزه تخصصی مورد نظر است. امّا نکتهای که در این بین حایز اهمیت است، شناخت پراستفاده‌ترین این وب‌سایتها و نیز میزان همکاری آنها با یکدیگر است. یکی از مهم‌ترین شیوه‌هایی که از طریق آن می‌توان معتبرترین وب‌سایتهای وزراتخانه ها را شناسایی، دستهبندی و رتبهبندی کرد و به میزان رؤیت آنها دست یافت، روش وب‌سنجی است.
یافته‌های به دست آمده نشان داد وب‌سایتهای وزارت تعاون با 282، وزارت علوم تحقیقات و فناوری با 126 و  وب‌سایت وزارت صنایع و معادن با 109 پیوند دریافتی بالاترین میزان پیوند دریافتی را داشته و در نتیجه بالاترین میزان رؤیت را به خود اختصاص داده اند.وب سایتهای وزارت دادگستری با 45200 صفحه وب، وزارت کشور با 31600 صفحه وب و وزارت صنایع با 23200 صفحه وب، دارای بالاترین حجم صفحات وب می‌باشد. وب‌سایت وزارت دفاع با عامل تأثیرگذاری تجدید نظر شده، برابر با 27/0، وزارت تعاون با 08/0 و وزارت مسکن با 06/0، دارای بالاترین فراوانی می‌باشند.
نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها نشان داد وب‌سایتهای وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران، میزان رؤیت و عامل تأثیرگذار بسیار پایینی دارند. برخی از دلایل این امر شاید بتوان به این اشاره کرد که این وب‌سایتها فقط برای کاربران فارسی زبان طراحی شده‌اند و فاقد نسخه انگلیسی می‌باشند. از دلایل دیگر می‌توان به عدم اطلاع‌رسانی مناسب و آگاه کردن کاربران از خدمات ارائه شده توسط این وب‌سایتها، اشاره داشت.
 

کلیدواژه‌ها


مقدمه و ضرورت پژوهش

نقش محوری اطلاعات در ساختن تمدن و فرهنگ بشری از زمانی آغاز شد که آدمی زبان را اختراع کرد. لیکن امروز، با پشرفت فناوری و به کارگیری وسایل نوین و پیچیدة الکترونیکی، بشر در آستانة عصر تازه­ای است که با انقلاب صنعتی آغاز شده و با سرعت و شتابی فزاینده می­رود تا جای خود را به عصر فرا صنعتی بسپارد. عصر جدید با ظهور فناوری اطلاعاتی و ارتباطی، پیشرفت عظیم تحولات اجتماعی و اقتصادی، گسترش ارتباطات، قابلیت دسترسی به اطلاعات و سرانجام انقلاب اطلاعاتی، همراه بوده است. به دنبال  پیشرفتهایی که در  فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی به وجود آمده و همچنین پیدایش وب جهان گستر، جهان با پدیده­ای به نام وب‌سایت روبه رو شده است، که اصلی­ترین ابزار برای دسترسی به اطلاعات است. وب سایت که دریچه­ای برای ورود به دنیای مجازی است، قابلیت اتصال و ارتباط کاربران به اطلاعات الکترونیکی را ممکن ساخته است. با توجه به جایگاه مهم این فناوری در امر اطلاع­‌رسانی، می­‌توان انتظار داشت اطلاعات زیادی بر روی وب سایتها قابل دسترس باشد، به طوری که شاید بتوان آن را به عنوان  غنی‌­ترین خزانه اطلاعاتی جهان نام برد. وب‌سایتها در امر اطلاع­رسانی در حوزه­های مختلف اهمیت فراوانی پیدا کرده­اند و از این طریق می‌­توان اطلاعات را با هزینه­ای اندک و در سطحی وسیع منتقل کرد. وب‌سایتها از طریق پیوندهایی که برقرار می­کنند، سبب می­شوند کاربران در حداقل زمان ممکن، از متنی به متن دیگر یا از وب سایتی به وب سایت دیگر جا به جا شوند و به انبوهی از اطلاعات موردنیاز دسترسی پیدا کنند (سهیلی، 1385). امروزه که بحث دولت الکترونیکی و ارائه خدمات از این طریق به شهروندان مورد توجه قرار گرفته است و هر وزارتخانه‌ای با ایجاد یک وب‌سایت امکان دسترسی کاربرانشان به روزآمدترین اطلاعات و خدمات را فراهم نموده‌اند،  و با توجه به گذشت تقریباً بیش از 15 سال از ایجاد وب‌سایتهای مختلف، پژوهش حاضر در نظر دارد وضعیت وب‌سایتهای وزارتخانه‌های دولت جمهوری اسلامی ایران را با استفاده از روش وبسنجی مورد بررسی قرار دهد.

 

پیشینة پژوهش

از اواسط دهه 1990  با به وجود آمدن حوزة پژوهشی وبسنجی، مطالعات گسترده‌ای برای بررسی اینترنت و وب، در داخل و خارج از ایران صورت گرفته است. به طور کلی، پژوهشهای وب­سنجی درون دو گروه کلی قرار می­گیرند؛ یکی تحلیل پیوند و دیگری ارزیابی عملکرد موتورهای کاوش. هر کدام از این دو گروه کلی، به زیرگروه‌های متعددی تقسیم می شوند.

 

پیشینة خارج از کشور

«وری لند»[1] (2000) 156 وب‌سایت کتابخانه­های دانشکده­های حقوق انجمن وکلای آمریکا را بر اساس میزان رؤیت[2] (تعداد پیوندهای دریافتی) و میزان وضوح[3] (تعداد پیوند های بیرونی) رتبه­بندی کرد. او حاکم بودن قانون 20-80 را برای میزان وضوح وب سایت کتابخانه که اندازه­گیری کرده بود، نشان داد و این بدان معناست که بخش کوچکی از وب‌سایتها (20%) قسمت اعظم (80%) اطّلاعات را برای کل جامعه فراهم می­کنند.

«چو» (2001) در پژوهشی، پیوندهای دریافتی 12 وب­سایت مربوط به دانشکده­های کتابداری مورد تأیید انجمن کتابداران آمریکا را تحلیل نمود. او با استفاده از روش دسته‌بندی خوشه­ای[4] و مقیاس چندبعدی[5] وضعیت پیوندهای این 12 وب­سایت را بررسی کرده است. یکی از یافته­های پژوهش او این است که قرار دادن مطالبی در موضوعهای گوناگون و گسترده، باعث رؤیت و جذب پیوند بیشتر به سایت می­شود. همچنین، وی بیان می­دارد که وب­سنجی، شیوه­ای را برای ارزیابی و سنجش ارائه می­کند که در کتابسنجی وجود ندارد. او عقیده دارد پژوهشهای وب­سنجی باید با دقت صورت گیرد؛ زیرا هم منبع داده­ها (داده­های مبتنی بر وب) و هم ابزار گردآوری داده­ها (موتورهای کاوش وبی) نواقص آشکاری دارند.

«اسمیت»[6] در پژوهشی دربارة محاسبة عامل تأثیرگذار وب برای کشورهای منطقه جنوب شرقی آسیا، نتیجه گرفت که به طور کلّی رابطه‌ای معکوس بین تعداد صفحات وب در یک حوزه و عامل تأثیرگذار خارجی آن حوزه وجود دارد. در این پژوهش مشخّص شد استرالیا با بالاترین تعداد صفحات وب پایین­ترین عامل تأثیرگذار خارجی و پایین­ترین عامل تأثیرگذار کلّی را داشت. برخلاف مقایسه کشورها، اسمیت در این پژوهش برای محاسبه عامل تأثیرگذار دانشگاه­ها دریافت که رابطه اندکی بین تعداد صفحات در یک وب سایت و عامل تأثیرگذار وجود دارد (اسمیت، 2004).

حاجی زین­العابدینی، مکتبی­فرد و عصاره (2006) در پژوهشی پیوندهای وب‌سایتهای کتابخانه­های ملّی جهان را تحلیل کردند. نتایج به دست آمده از این پژوهش نشان داد وب‌سایت کتابخانه کنگره آمریکا، از نظر معیارهای این پژوهش، قوی­ترین وب­سایت در بین کتابخانه­های ملّی سراسر جهان است. این وب سایت دارای بالاترین میزان پیوند کلّ (596000)، بالاترین میزان پیوند دریافتی خارجی (249000)، بالاترین میزان خودپیوندی (89600) و بالاترین میزان صفحه­های  نمایه­سازی شده در موتور کاوش آلتاویستا (452000) می‌باشد. از نظر هم­پیوندی با وب‌سایتهای سایر کتابخانه­های ملّی جهان نیز در یکی از کانونی­ترین نقاط هم­پیوندی قرار دارد.

احراز رتبه اول توسط وب‌سایت کتابخانه کنگره آمریکا، دلایل متعدّدی دارد. از جمله این دلایل می‌توان به تعداد صفحه­های بسیار بالای وب­سایت، عناصر اطّلاعاتی متنوع و ارزشمند در تمامی زمینه­های کتابخانه، کتابداری و اطّلاع­رسانی که در سطح جهان بسیار مورد علاقه و نیاز هستند، زبان انگلیسی، روزآمدسازی سریع اطّلاعات، کابرمداربودن، گستره جهانی و... این وب­سایت اشاره کرد. همچنین، وجود فهرست پیوسته کتابخانه کنگره، باعث مراجعه و ایجاد پیوند فراوان به آن شده است. در این پژوهش محقّقان با استفاده از محاسبه ضریب تأثیرگذاری تجدیدنظر شده (خالص) نشان دادند وب‌سایت کتابخانه ملّی لهستان با ضریب تأثیری برابر با 48/335 دارای بالاترین و وب سایت کتابخانه ملّی کانادا با ضریب تأثیر 07/0 پایین‌ترین رتبه را داراست. یافته­های این پژوهش همچنین نشان داد بین وب‌سایتهای مورد مطالعه به طور کلّی 5 خوشة اصلی، 3 خوشة بین‌المللی، 2 خوشة قاره­ای (اروپایی) و چهار وب­سایت مستقل وجود دارد که وب‌سایتهای موجود در هر دسته، نشانگر میزان هم­پیوندی آنها با یکدیگر است.

پیشینة داخل کشور

«نوروزی» (1384) در پژوهشی، وب‌سایتهای دانشگاه‌های دولتی و دانشگاه آزاد ایران را بررسی کرد. پژوهش وی نشان داد دانشگاه شهید بهشتی با ضریب تأثیری برابر 32/12 بالاترین و دانشگاه فردوسی با ضریب تأثیری برابر38/.  پایین­ترین میزان تأثیر را داشته­اند. امّا از نظر میزان حجم سایت، دانشگاه تهران با حجم سایتی برابر با 9750 صفحه وب، بالاترین و دانشگاه ایلام با حجم سایتی برابر با 22 صفحه وب، پایین­ترین رتبه را در مقایسه با سایر دانشگاه­های ایرانی دارا می­باشند. نتایج پژوهش نشان می­دهد در مجموع، حجم وب‌سایتهای دانشگاهی ایران بسیار پایین است. به نظر می­رسد یکی از عوامل مهم در پایین بودن حجم وب‌سایتهای دانشگاهی ایران، این است که بسیاری از گروه­های آموزشی در دانشگاه­ها و به تبع آن اعضای هیئت علمی، فاقد صفحه وب هستند، در حالی‌ که در اکثر کشورهای دنیا این کار را انجام می­دهند. شایان ذکر است، دانشگاه‌های ایرانی که شهرت بین‌المللی بیشتری دارند، به میزان بیشتری پیوند دریافت کرده و دانشگاه­هایی که شهرت کمتری دارند، کمتر مورد توجّه قرار گرفته­اند. دانشگاه­های ایرانی در سطح بین‌المللی به دلایل گوناگونی از جمله زبان فارسی، کمبود اطّلاعات علمی و عدم اشاعه اطّلاعات مناسب در قالب مجله­های الکترونیکی و کنفرانسها، نتوانسته‌اند به اندازة کافی در جذب پیوند موفق ‌باشند.

دانش و سهیلی(1386) در پژوهشی، وب‌سایتهای دانشگاه­های علوم پزشکی ایران، سایتهای دانشگاه  را که در مجموع 42 وب سایت را شامل می‌شود، مورد بررسی قرار دادند. نتایج پژوهش آنها نشان داد وب سایتهای دانشگاه‌های علوم پزشکی شیراز با 12700، تهران با10400 و اصفهان با5170 پیوند دریافتی، دارای بالاترین میزان رؤیت بودند و وب‌سایتهای دانشگاه‌­های علوم پزشکی بقیه الله، بوشهر و بابل به ترتیب دارای بالاترین میزان تأثیر گذاری در محیط وب بودند و وب سایت دانشگاه علوم پزشکی فسا با ضریب تأثیری برابر با 81/0 دارای پایین‌ترین میزان تأثیرگذاری بود. نتایج تحلیل هم پیوندی این وب‌سایتها نشان داد وب‌سایتهای مورد مطالعه در7 خوشه با هم همکاری دارند. از سوی دیگر، استفاده از مقیاس چند بعدی نشان داد این وب‌سایتها در4 خوشه با هم همکاری دارند.

«سهیلی و عصاره» در پژوهشی، به بررسی میزان رؤیت و میزان همکاری وب‌سایتهای نانو فناوری ایران پرداختند. یافته‌های پژوهش آنها نشان داد وب‌سایتهای  نانو فناوری ایران دارای میزان رؤیت، میزان تأثیرگذاری و حجم صفحات پایینی در محیط   وب می­‌باشند. «سایت ستاد ویژه توسعه فناوری نانو»، «سایت ایده پردازی کاربردی در فناوری نانو» و «سایت انجمن نانو فناوری ایران دارای بالاترین تعداد پیوند دریافتی پیوند دریافتی و در نتیجه بالاترین میزان رؤیت بودند و وب سایت «دپارتمان نانو» دارای پایین‌ترین میزان رؤیت می­باشد. نتایج پژوهش همچنین نشان داد سایت «کمیته نانو فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر»، «سایت ستاد ویژه توسعه  فناوری نانو» و سایت ایده‌پردازی کاربردی در فناوری نانو، دارای بالاترین میزان تأثیرگذاری و «سایت مؤسسه علوم و فناوری نانو دانشگاه کاشان» دارای پایین‌ترین میزان تأثیرگذاری می­باشد. نتایج همچنین نشان داد وب‌سایتهای نانو فناوری ایران در 2 خوشه با هم به همکاری می­پردازند. از سوی دیگر، استفاده از مقیاس چند بعدی نشان داد این وب‌سایتها در2 خوشه با هم همکاری دارند (سهیلی و عصاره، 1386).

بررسی پیشینه‌های پژوهشهای انجام شده نشان می‌دهد تفاوت قابل توجهی بین وب سایتهای داخلی و خارجی از منظر عامل تاثیر گذار وب و میزان رویت وجود دارد. به عبارت دیگر، وب‌سایتهای داخلی از  لحاظ عامل تأثیرگذار وب. میزان رؤیت، وضعیت مناسبی ندارند. مدیران وب‌سایتهای داخلی باید با ایده گرفتن از وب‌سایتهای معتبر خارجی، به غنای هرچه بیشتر وب سایتهای داخلی کمک کنند. در این میان، کتابداران و اطلاع‌رسانان می توانند با دیدگاه انتقادی و خلاقی که دارند، نقش مهمی را ایفا نمایند.

 

هدف اصلی پژوهش

هدف اصلی این پژوهش، تحلیل پیوندهای وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران می­باشد، تا از این طریق بتوان به رتبه­بندی این وب‌سایتها بر اساس میزان رؤیت و میزان تأثیرگذاری آنها پرداخت. ضمناً، خوشه‌های مهم در این وب‌سایتها را شناسایی و با ترسیم نقشه­ این آنها، وب سایتهای مهم را معّرفی نمود.

 

هدفهای فرعی پژوهش

  1. تعیین میزان رؤیت وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران
  2. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس خود پیوند­ها
  3. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس حجم صفحات
  4. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران از لحاظ عامل تأثیرگذار
  5. دسته­های مهم وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحلیل دسته­بندی خوشه­ای
  6. دسته­های مهم وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحلیل چند متغیره

 

پرسش­های پژوهش

پژوهش حاضر در نظر دارد به منظور رسیدن به هدفهای فوق، به پرسشهای زیر پاسخ بدهد:

  1. میزان رؤیت وب سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران چگونه است؟
  2. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس خود پیوند­ها چگونه است؟
  3. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس حجم صفحات چگونه است؟
  4. رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران از لحاظ عامل تأثیرگذار چگونه است؟
  5. دسته­های مهم وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحلیل دسته‌بندی خوشه‌ای کدامند؟
  6. دسته‌های مهم وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحلیل چند متغیّره کدامند؟

 

روش پژوهش

روش پژوهش حاضر، تحلیل پیوندهاست که یکی از روشهای وب‌سنجی است. در این روش، با استفاده از راهنمای اینترنتی یاهو، ابتدا نوع پیوندهای دریافتی، خودپیوندی و هم‌پیوندی وب‌سایتهای مورد مطالعه شمارش گردید. پس از روشهای دسته‌بندی خوشه‌ای و تحلیل چند متغیره روی هم پیوندها استفاده شد. این روشها تعداد متغیرها را به چند متغیر مهم و اساسی کاهش می‌دهند و بدین وسیله امکان بررسی متغیّرها را فراهم می‌سازند (عصاره، 2003).

 

شیوه گردآوری داده‌ها

کلیه پیوندهای مختلف وب‌سایت وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران که در مجموع 21 وب سایت را شامل می شود، در یک دورة زمانی یکماهه (1 دی ماه 1386- 1 بهمن ماه 1386) با استفاده از راهنمای اینترنتی یاهو، بازیابی و استخراج گردید. با توجه به اینکه وب‌سایت وزارت اطلاعات با مشکل فنی  روبه رو بود و امکان استخراج پیوندهای آنها و جود نداشت، از جامعة پژوهش حذف گردید و پژوهش بر روی وب‌سایتهای باقی‌مانده صورت گرفت.

ابتدا، نشانیهای اینترنتی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران در بخش جستجوی ساده راهنمای اینترنتی یاهو به همراه دستور زیر وارد گردید، تا تعداد کلّ پیوندها به این وب‌سایتها مشخص شود.

(linkdomain:www. maj.ir/ OR linkdomain. maj.ir /)

برای بازیابی خودپیوندی ها از دستور AND استفاده گردید.

(link:http://www. maj.ir OR http:// maj.ir) AND (host:http://www. maj.ir OR host:http:// maj.ir)

همچنین برای بازیابی پیوندهای دریافتی از دستور NOT استفاده گردید.

(link:http://www. maj.ir OR link:http:// maj.ir) NOT (host:http://www. maj.ir OR host:http:// maj.ir)

آنگاه به منظور شمارش هم‌پیوندیهای وب‌سایتها یک ماتریس 20 x 20 تهیه گردید و وب‌سایتهای مورد بررسی در آن ماتریس قرار گرفتند. سپس، تک‌تک وب‌سایتها با استفاده از دستور هم­پیوندی با هم سنجیده شدند؛ بدین ترتیب که ابتدا نام یک وب سایت در بخش جستجوی یاهو درج شده و سپس با یک فاصلة ماشینی وب‌سایتهای بعدی یک به یک، برای شمارش هم پیوندی با وب‌سایتی که در ابتدا درج شده است، آورده شدند.  ماتریس جهت تجزیه و تحلیل ازExcel وارد spss و برای تحلیل نتایج از بخش دسته­بندی خوشه­ای و تحلیل چند متغیره نرم افزار spss استفاده گردید.

از فرمول زیر برای تعیین هم‌پیوندیهای وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران استفاده گردیده است:

www. maj.ir www. maj.ir

برای تعیین ضریب تأثیرگذاری یک وب‌سایت، از دستور زیر استفاده شد.

Link: Host Name.Domain OR link: WWW.Host Name.Domain

 

بحث و نتیجه‌گیری

در این بخش، داده­های به دست آمده از شمارش پیوندهای مختلف وب‌سایتهای وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران تحلیل می‌­شود. داده‌های به دست آمده از شمارش پیوندها در جدول 1 مشاهده می‌­گردند.

جدول 1. توزیع فراوانی میزان رؤیت وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران بر اساس

(تعداد پیوندهای دریافتی)

نام وب سایت

نشانی اینترنتی

میزان رؤیت(تعداد پیوندهای دریافتی)

حجم صفحات وب

مجموع پیوندها

خود پیوندی ها

عامل تأثیرگذار کل

عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص)

وزارت تعاون

http://www.icm.gov.ir

282

3400

1270

285

37/0

08/0

وزرات علوم

http://www.msrt.ir

126

7770

3710

122

47/0

01/0

وزارت صنایع

http://www.mim.gov.ir/

109

23200

8840

798

38/0

004/0

وزارت رفاه

http://www.refah.gov.ir

21

330

235

223

71/0

06/0

وزارت کار

http://www.irimlsa.ir

21

1230

1820

1030

48/1

01/0

وزارت ارشاد

http://www.ershad.ir

21

6680

6490

4

97/0

003/0

مسکن

http://www.mhud.gov.ir/

21

308

572

1

85/1

068/0

دادگستری

http://www.justice.ir

21

45200

528

1

011/0

0004/0

اموزش پرورش

http://www.medu.ir/

21

12900

876

2

067/0

00/1

اقتصاد دارایی

http://www.mefa.ir/

21

866

108

1

12/0

02/0

 

 

میزان رؤیت وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران چگونه است؟

واژة «میزان رؤیت» به عنوان توصیفی کلی برای شمارش پیوندهای دریافتی یک وب سایت به کار می­رود؛ زیرا پیوندهای دریافتی هم نشان می­دهند این صفحات یافت شده و به احتمال بسیار زیاد به وسیلة موتورهای کاوش نمایه‌سازی شده­اند. میزان رؤیت یک وب‌سایت، عاملی قطعی در موفقیت وب‌سایت است و هدف آن به‌ طور ویژه به دست آوردن بالاترین تعداد ممکن بازدید کننده است، و اینکه کاربران بالقوه وب سایت بتوانند به راحتی آن وب سایت را در میان انبوه عظیم وب‌سایتها و... بیابند (سهیلی، 1386) تحلیل داده­های مربوط به میزان رؤیت وب­‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران نشان داد وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران میزان رؤیت بسیار پایینی دارند، به طوری که وب‌سایتهای وزارت تعاون با 282، وزارت علوم تحقیقات و فناوری با 126 و وب‌سایت وزارت صنایع با 109 پیوند، دریافتی دارای بالاترین میزان پیوند دریافتی و وب‌سایتهای وزارت کار، وزارت رفاه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت مسکن، وزارت دادگستری، وزارت آموزش و پرورش و وزارت اقتصاد و دارایی همگی با 21 پیوند دریافتی، پایین‌ترین میزان پیوند دریافتی را به خود اختصاص داده‌اند (جدول 1).

جدول 2. توزیع فراوانی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تعدادخود پیوندها

نام وب سایت

نشانی اینترنتی

میزان رؤیت(تعداد پیوندهای دریافتی)

حجم صفحات وب

مجموع پیوندها

خود پیوندی ها

عامل تأثیرگذار کل

عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص)

وزارت راه

http://www.mrt.ir

24

18000

2450

5440

13/0

001/0

وزارت کار

http://www.irimlsa.ir

21

1230

1820

1030

47/1

01/0

وزارت نفت

http://www.nioc.ir

35

12400

9820

966

79/0

002/0

مسکن

http://www.mhud.gov.ir

21

308

572

1

85/1

06/0

دادگستری

http://www.justice.ir

21

45200

528

1

01/0

0004/0

اقتصاد دارایی

http://www.mefa.ir/

21

866

108

1

1/0

02/0

رتبه­بندی وب‌سایتهایوزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس خود پیوند­ها چگونه است؟

هرچند خود پیوندی­ها در مطالعات وب‌سنجی اهمیت چندانی ندارد، ولی هر چه خودپیوندیهای یک وب‌سایت بیشتر باشد، کاربران آن وب‌سایت به راحتی از یک صفحه به صفحه دیگر هدایت می‌شوند و ناوبری سایت برای کاربران راحت‌تر است. تحلیل خود پیوندیهای وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران نشان داد وب‌سایت وزارت راه و ترابری با 5440 خود پیوندی، وب‌سایت وزارت کار و امور اجتماعی با 1030 خودپیوندی و وب­سایت وزارت نفت با 966 خودپیوندی، بالاترین تعداد خودپیوندی و وب‌سایتهای وزارت مسکن و شهرسازی، وزارت دادگستری و وزارت امور اقتصادی و دارایی هر کدام با 1 خودپیوندی، پایین­ترین فراوانی را دارند (جدول‌2).

 

رتبه­بندی وب‌سایتهایوزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس حجم صفحات چگونه است؟

در جدول 3 وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران که دارای بالاترین و پایین ترین فراوانی از نظر میزان صفحات نمایه شده توسط موتورهای کاوش و راهنماهای اینترنتی هستند، نمایش داده شده است. همان‌گونه که در این جدول مشاهده می­گردد، وب‌سایتهای وزارتخانه‌های دادگستری با 45200 صفحه وب، وزارت کشور با 31600 صفحه وب و وزارت صنایع با 23200 صفحه وب دارای بالاترین حجم صفحات وب و وب سایت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با 94 صفحه وب، پایین‌ترین حجم صفحات وب را دارا هستند (جدول 3)

 

 

 

 

جدول 3. توزیع فراوانی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس حجم صفحات نمایه شده توسط موتورهای کاوش

نام وب سایت

نشانی اینترنتی

میزان رؤیت(تعداد پیوندهای دریافتی)

حجم صفحات وب

مجموع پیوندها

خود پیوندی ها

عامل تأثیرگذار کل

عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص)

دادگستری

http://www.justice.ir

21

45200

528

1

01/0

0004/0

وزارت کشور

http://www.moi.ir

29

31600

3260

9

1/0

0009/0

وزارت صنایع

http://www.mim.gov.ir

109

23200

8840

798

38/0

004/0

وزارت دفاع

http://mod.ir

26

94

282

4

3

27/0

 

رتبه­بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران از لحاظ عامل تأثیرگذار چگونه است؟

در ادامه، رتبه‌بندی وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس عامل تأثیر گذار کل آمده است.

جدول 4. توزیع فراوانی وب‌سایتهای وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران

بر اساس عامل تأثیرگذار کل

نام وب سایت

نشانی اینترنتی

میزان رؤیت(تعداد پیوندهای دریافتی)

حجم صفحات وب

مجموع پیوندها

خود پیوندی ها

عامل تأثیرگذار کل

عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص)

وزارت دفاع

http://mod.ir

26

94

282

4

3

27/0

مسکن

http://www.mhud.gov.ir

21

308

572

1

85/1

06/0

وزارت کار

http://www.irimlsa.ir

21

1230

1820

1030

47/1

01/0

وزارت نیرو

http://www.moe.org.ir

42

16100

1340

136

08/0

002/0

آموزش و پرورش

http://www.medu.ir/

21

12900

876

2

06/0

001/0

دادگستری

http://www.justice.ir

21

45200

528

1

01/0

0004/0

عامل تأثیرگذار وب، مبتنی بر قیاس بین فراپیوندها و استنادها و اقتباسی از عامل تأثیرگذاری مجله‌هاست. عامل تأثیرگذار وب توسط اینگورسن در سال 1998 برای اندازه‌گیری نواحی وب از طریق تعداد پیوندهایی که دریافت می­کنند، توسعه داده شد؛ ولی «رودریگرز گایرین»[7] مفهومی مشابه را یک سال قبل از اینگورسن معرفی کرد، امّا مقاله وی در یک مجله اسپانیایی منتشر گردید و به اندازه کار اینگورسن تأثیرگذار نبود.  بعد از سال 1998، پ‍ژوهشگران مختلفی به سنجش عامل تأثیرگذار وب‌سایتهای متعدد پرداختند؛ از جمله «تلوال»[8] (2001)، «واگان و هیسن»[9] (2002)، «اسمیت»[10] (2004)، «نوروزی» (2005)، «کوشا» (1382) و ...

در این بررسی هم عامل تأثیرگذار کلی وب و عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص) برای وب‌سایتهای وزارتخانه‌های ایران محاسبه گردید تحلیل داده‌های این پژوهش نشان داد وب‌سایت وزارت دفاع با عامل تأثیر گذار کلی برابر با 3 ، وب‌سایت وزارت مسکن با عامل تأثیرگذاری برابر با 85/1 و وب‌سایت وزارت کار و امور اجتماعی با عامل تأثیر گذار کلی برابر با 47/1، به ترتیب در رتبه­های اول تا سوم قرار گرفتند و وب سایتهای وزارت نیرو با عامل تأثیر گذاری برابر با 08/0 ، وزارت آموزش و پرورش با 06/0 و وزارت دادگستری با 01/0، دارای پایین‌ترین عامل تأثیرگذار کل هستند (جدول4). نتایج محاسبه عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده برای وب‌سایتهای مورد مطالعه  نشان داد وب‌سایت وزارت دفاع با عامل تأثیر گذاری برابر با 27/0، وزارت تعاون با 08/0 و وزارت مسکن با 06/0 دارای بالاترین فراوانی و وب‌سایتهای وزارت راه و ترابری با عامل تأثیرگذاری برابر با 100/0، وزارت کشور با 0009/0 و وزارت دادگستری با 0004/0 دارای پایین ترین فراوانی می‌باشند (جدول 5).

به طور کلی، نتایج حاصل از محاسبة عامل تأثیرگذار کلی و تجدیدنظر شده نشان داد وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران عامل تأثیرگذار بسیار پایینی دارند. نتایج نشان داد وب‌سایتهای وزارتخانه‌های ایران از عامل تأثیرگذار کلی پایین تری نسبت به سایر پژوهشهای صورت گرفته از جمله، دانش و سهیلی(1386)و نوروزی (1384) برخوردارند.

 

جدول 5: توزیع فراوانی وب‌سایتهای وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران بر اساس

 عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده

نام وب سایت

نشانی اینترنتی

میزان رؤیت(تعداد پیوندهای دریافتی)

حجم صفحات وب

مجموع پیوندها

خود پیوندی ها

عامل تأثیرگذار کل

عامل تأثیرگذار تجدید نظر شده (خالص)

وزارت دفاع

http://mod.ir

26

94

282

4

3

27/0

وزارت تعاون

http://www.icm.gov.ir

282

3400

1270

258

37/0

08/0

مسکن

http://www.mhud.gov.ir

21

308

572

1

85/1

06/0

وزارت راه

http://www.mrt.ir

24

18000

2450

5440

13/0

001/0

وزارت کشور

http://www.moi.ir

29

31600

3260

9

1/0

0009/0

دادگستری

http://www.justice.ir

21

45200

528

1

01/0

0004/0

 

 

نمودار 1: دسته بندی وب سایت های وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران بر اساس دسته‌بندی خوشه‌ای

در نمودار 1، دسته‌بندی خوشه­ای وب‌سایتهای وزارتخانه­های ایران نمایش داده شده است. همان‌گونه که در این نمودار مشاهده می­‌گردد این وب‌سایتها  در سه خوشه با هم به همکاری می­‌پردازند که این خوشه‌­ها عبارتند از:

خوشه اول شامل هفت وب سایت، وزارت امور خارجه، وزارت ارتباطات، وزارت جهاد کشاورزی، وزارت نیرو، وزارت تعاون، وزارت بازرگانی و وزارت کشور می‌باشد. این خوشه نشان می‌دهد این وب‌سایتها ارتباط بسیار نزدیکی نسبت به سایر وب‌سایتهای خوشه­‌های دیگر دارند.

خوشه دوم شامل سه وب‌سایت است که عبارتند از: وزارت راه، وزارت دادگستری و وزارت آموزش و پرورش.

خوشه سوم شامل سه وب‌سایتهای وزارت مسکن، کار و امور اجتماعی و بهداشت درمان و آموزش پزشکی است.

وب‌سایتهای وزارت علوم تحقیقات و فناوری، نفت، رفاه، صنایع، دفاع، ارشاد، دارایی هم‌پیوندی ضعیف‌تری دارند و با سایر وب‌سایتها خوشه نگردیده اند.

 

 

دسته‌های مهم وب‌سایتهای وزارتخانه‌های جمهوری اسلامی ایران بر اساس تحلیل چند متغیره کدامند؟

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار2. دسته‌بندی وب‌سایتهای وزارتخانه های جمهوری اسلامی ایران بر اساس فنون مقیاس چند بعدی

همان‌گونه که در نمودار 2 مشاهده می­گردد، وب‌سایتهای وزارتخانه­های جمهوری اسلامی ایران بر اساس مقیاس چند بُعدی در سه خوشه با هم همکاری دارند و چهار وب سایت، وزارتخانه های دفاع، کشور، دادگستری و راه و ترابری با هیچ یک از وب‌سایتهای دیگر دسته نشده­اند و از همکاری ضعیفتری با سایر   وب­‌سایتها برخوردارند.

خوشه اول از سه وب سایت تشکیل شده است که عبارتند از: وب‌سایتهای وزارت امور خارجه، وزارت بازرگانی و وزارت ارتباطات.

خوشه دوم شامل 9 وب‌سایت می‌­باشد که عبارتند از: وب سایت وزارت آموزش و پرورش، وزارت علوم، وزارت بهداشت درمان و آموزش پزشکی، وزارت مسکن، وزارت رفاه، وزارت کار و امور اجتماعی، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت نفت و وزارت دارایی.

خوشه سوم از چهار وب سایتِ، وزارت تعاون، وزارت کشاورزی، وزارت نیرو، وزارت صنایع و معادن تشکیل شده است.

 

نتیجه‌گیری

نتایج حاصل از تحلیل داده‌ها نشان داد وب‌سایتهای وزارتخانه های دولت جمهوری اسلامی ایران، میزان رؤیت و میزان عامل تأثیرگذار بسیار پایینی دارند. برخی از دلائل این امر شاید این باشد که این وب‌سایتها فقط برای کاربران فارسی زبان طراحی شده‌اند و نسخه انگلیسی ندارند. از دلایل دیگر می‌توان به عدم اطلاع‌رسانی مناسب و آگاه کردن کاربران از خدمات ارائه شده توسط این وب‌سایتها اشاره داشت. دسترسی نداشتن بسیاری از کاربران به خدمات اینترنت، ارائه بسیاری از خدمات به صورت الکترونیکی و از طریق دولت الکترونیکی انجام داد همچنان به صورت سنتی انجام می‌گیرد و زیرساختهای مناسب برای ارائه بهتر خدمات الکترونیکی به کاربران، می‌تواند از جمله دیگر دلایل باشد. نتایج به دست آمده نشان داد وب‌سایتهای وزارت تعاون با 282، وزارت علوم تحقیقات و فناوری با  126 و وب‌سایت وزارت صنایع با 109 پیوند دریافتی بالاترین میزان پیوند دریافتی و وب‌سایتهای وزارت کار، وزارت رفاه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، وزارت مسکن، وزارت دادگستری، وزارت آموزش و پرورش و وزارت اقتصاد و دارایی همگی با 21 پیوند دریافتی، پایین‌ترین میزان پیوند دریافتی را به خود اختصاص داده‌اند. اگرچه این وب‌سایتها نسبت به حجم صفحات اینترنتی که انتشار داده‌اند تا حدی موفق عمل کرده‌اند، اما به علت پایین‌بودن تعداد پیوندهای دریافتی، از عامل تأثیرگذار پایین برخوردارند. به طور کلی، وب‌سایتهای وزارتخانه‌های دادگستری با 45200 صفحه وب، وزارت کشور با 31600 صفحه وب و وزارت صنایع با 23200 صفحه وب دارای بالاترین حجم صفحات وب و وب‌سایت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح با 94 صفحه وب، دارای پایین‌ترین حجم صفحات وب می‌باشد.

عوامل متعددی می‌توانند بر عامل تأثیرگذار وب تأثیرگذار باشد که از جمله این موارد می‌توان به دسترسی آسان به وب‌سایت، انتشار سریع، زبان وب‌سایت، روزآمدی و نوع مواد موجود در وب‌سایت همانند انتشار مجله‌های الکترونیکی و خبرنامه­ها و انتشار وبلاگ و ... اشاره کرد (سهیلی و عصاره 1386).

عامل تأثیرگذار وب همانند هر روش آماری دیگر، توسط پژوهشگران مختلفی چون نوروزی، (2006)، تلوال، لی (2003) مورد انتقاد قرار گرفته است، با این حال ابزاری بهتر و جایگزینی برای آن وجود ندارد. چنانکه اشاره شد، وب‌سایت وزارت دفاع و پشتیبانی با 26 پیوند دریافتی، به علت اینکه حجم صفحات کمتری را منتشر نمود، بالاترین عامل تأثیرگذار را به خود اختصاص داده است، در حالی که وب‌سایت وزارت تعاون با 282 پیوند دریافتی، پایین­‌تر از آن قرار گرفته است.

بررسی وب‌سایتهای مورد مطالعه نشان داد وب‌سایت وزارت دفاع با عامل تأثیرگذار خالص، برابر با 27/0، وزارت تعاون با 08/0 و وزارت مسکن با 06/0 دارای بالاترین فراوانی و وب‌سایتهای وزارت راه و ترابری با عامل تأثیرگذاری برابر با 100/0 ، وزارت کشور با 0009/0 و وزارت دادگستری با 0004/0 دارای پایین‌ترین فراوانی می‌باشند.

نتایج حاصل از تحلیل هم پیوندهای این وب‌سایتها نشان داد این وب‌سایتها در 3 خوشه با هم به همکاری می‌پردازند. نتایج حاصل از فنون مقیاس چند بعدی هم نشان داد این وب‌سایتها در سه خوشه با هم همکاری دارند، وزارت علوم تحقیقات و فناوری، وزارت نفت، وزارت رفاه، وزارت صنایع و معادن، وزارت ارشاد و وزارت دارایی که در دسته‌بندی خوشه با هیچ یک از وب‌سایتها خوشه نگردیده بودند در مقیاس چندبُعدی با وب‌سایتهای مختلف خوشه گردیده بودند. وب‌سایتهای وزارت کشور، وزارت دادگستری و وزارت راه که در دسته بندی خوشه با سایر وب‌سایتها خوشه گردیده بودند، در مقیاس چندبُعدی با هیچ وب‌سایتی خوشه نگردیده بودند. تنها وب‌سایت وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، هم در دسته‌بندی خوشه‌ای و هم در فنون مقیاس چند بعدی با هیچ یک از وب‌سایتها خوشه نگردیده است.



[1]. Vereeland.

[2]. Visibility.

[3]. Luminosity.

[4]. Clustering.

[5]. multi dimensional scaling.

[6]. Smith.

[7]. Rodrı´guez Gairı´n.

[8]. Thelwall.

[9]. Vaughan and Hysen.

[10]. Smith.

ـ دانش، فرشید و فرامرز سهیلی (1386). «بررسی میزان رؤیت و میزان همکاری وب سایت­های دانشگاه‌های علوم پزشکی ایران با استفاده از روش وب‌سنجی». فصلنامه کتابداری و اطلاع‌رسانی (در دست چاپ)
ـ سهیلی، فرامرز (1385). «تحلیل پیوندهای وب­سایتهای نانو فناوری با استفاده از روشهای عامل تأثیرگذار وب، دسته­بندی خوشه­ای و ترسیم نقشه دوبعدی». پایان‌نامه کارشناسی ارشد کتابداری و اطّلاع‌رسانی؛ دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید چمران اهواز.
ـ سهیلی فرامرز و فریده عصاره (1386). «بررسی میزان رؤیت و میزان همکاری وب‌سایتهای نانو فناوری ایران با استفاده از روش وب‌سنجی». مجله فناوری اطلاعات (در دست چاپ).
ـ کوشا، کیوان (1382). «مقایسه سایت روزنامه­های ایران با استفاده از عامل تأثیرگذار در وب». اطّلاع‌شناسی. سال اول، شماره 2، صص.114-87.
ـ نوروزی، ع (1384). «ضریب تأثیرگذاری وب و سنجش آن در برخی وب‌سایتهای دانشگاهی ایران». مطالعات تربیتی و روانشناسی دانشگاه فردوسی. ویژه‌نامة کتابداری. شماره 5، دوره5. صص.119- 105 .
- Chu, H. (2001). "A webometric analysis of ALA accredited LIS school websites". In Proceedings of the 8th International Conference on Scientometrics & Informetrics, 16-20 July. Edited by Mari Davis and C. S. Wilson, Sydney: BIRG, UNSW.
 
- Hajizeinolabedini, M., Maktabifard, L., Osareh, F. (2006). "Collaboration Analyses of World National Liberary website via webometric methods" Paper presented at The International Workshop on Webometrics, Scientometrics and Informetrics & Sevent COLLNET Meeting. The 10th March 2006 Nancy, Farance.
- Ingwersen, P (1998). "The calculation of Web impact factors". Journal of Documentation. Vol. 54, No.2, pp. 236-243.
 
- Li, Xu (2003). "A review of the development and application of web impact factor". Available at:  http://www.emeraldinsight.com/ 1468-4527.htm
 
- Noruzi, A (2006). "The Web Impact Factor: A critical review". The Electronic Library. No. 24, PP. 42-56. Available at: http://eprints .rclis.org/archive/00005543/
 
- Osareh, F (2003). "Mapping the structure of library & information schools (LIS) websites .using cluster and multidimensional". Paper presented at The International Conference on Scientometrics and Informetrics, 9th, 25-29 August 2003, Beijing, China.
 
- Rodrı´guez Gairı´n, J.M. (1997). "Valorando el impacto de la informacio´ n en Internet: Altavista, el Citation Index  de la Red" ("Impact assessment of information on the Internet: AltaVista, the citation index of the Web"), Revista Espanola de Documentacion Scientifica, Vol. 20, No. 2, pp. 175-81, available at: www.kronosdoc.com/publicacions/altavis.htm
 
- Smit, A (2004)."ANZAC Webometrics: exploring Australasian web structures". Available at: http:// www.Vum.ac.nz /staff/ alstair _ smith
 
- Thelwall, M. (2001). "A Web crawler design for data mining". Journal of Information Science. Vol. 27, No. 5, pp. 319-25.
 
- Vaughan, L., & Hysen, K. (2002). Relationship between links to journal Web sites and impact factors. Aslib Proceedings, 54(6), 356-361.
 
- Vereeland, R. C. (2000). "Law libraries in hyperspace: A